Pozwany główny (powód wzajemny) - (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. wraz z odpowiedzią na pozew wytoczył powództwo wzajemne, domagając się zasądzenia na swoją rzecz od Hotel (...) S.A. z siedzibą w D. kwoty 672.045,12 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 1 sierpnia 2012r., tj. od dnia wniesienia pozwu wzajemnego do dnia zapłaty, jak również o zasądzenie od powoda głównego na rzecz pozwanego głównego kosztów postępowania. W ocenie powoda wzajemnego, nie istniała podstawa prawna zwrotu na rzecz pozwanego wzajemnego kwot związanych z odkupem akcji od akcjonariuszy mniejszościowych, wobec czego przelew kwoty 672.045,12 zł na rzecz pozwanego wzajemnego stanowił nienależne świadczenie. Sąd Okręgowy oparł swe rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach faktycznych: Pismem z dnia 10 marca 2008 roku akcjonariusze mniejszościowi spółki Hotel (...) S.A. z siedzibą w D. - B. W. oraz (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. wnieśli w trybie art.
k.s.h. o umieszczenie w porządku obrad najbliższego walnego zgromadzenia sprawy podjęcia uchwały o przymusowym odkupie przez akcjonariuszy większościowych - (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. oraz (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W., proporcjonalnie do posiadanych akcji, wszelkich akcji akcjonariuszy mniejszościowych - B. W. i (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. i zaproponowali cenę nabycia akcji na kwotę 120 zł za akcję. W dniu 19 maja 2008 roku odbyło się Zwyczajne Walne Zgromadzenie spółki Hotel (...). Punkt 8 porządku obrad stanowiło podjęcie uchwały o przymusowym odkupie akcji w trybie art.
k.s.h., w związku z wnioskiem akcjonariuszy mniejszościowych. Zwyczajne Walne Zgromadzenie spółki Hotel (...) nie podjęło uchwały w przedmiocie przymusowego odkupienia 1600 akcji imiennych należących do (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. oraz 18.400 akcji imiennych należących do B. W.. W dniu 29 lipca 2008 roku Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Hotel (...) podjęło uchwałę Nr 1 w sprawie nabycia przez spółkę innych niż nieruchomości składników aktywów trwałych w postaci akcji własnych w celu ich umorzenia o wartości przekraczającej 500.000 euro w złotych, w której Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie powodowej spółki wyraziło zgodę na nabycie przez spółkę innych niż nieruchomości składników aktywów trwałych w postaci akcji własnych w celu ich umorzenia. Na mocy podjętej uchwały powodowa spółka nabyła 1.600 akcji imiennych należących do (...) Sp. z o.o. oraz 18.400 akcji imiennych należących do B. W.. Łączna liczba nabytych akcji imiennych wynosiła 20.000, co stanowiło 3.072% w kapitału zakładowego i 3,072 ogólnej liczby głosów. Cena nabycia została ustalona według zasady określonej przepisem art.
na kwotę 87,86 zł za jedną akcję. Łączna cena nabycia akcji wyniosła 1.757.200 zł, a środki przeznaczone na nabycie akcji własnych pochodziły ze środków własnych spółki. W głosowaniu wzięło udział 694.400 akcji (na ogólną liczbę akcji 651.000 akcji),co stanowiło 95,75% kapitału zakładowego. Za przyjęciem uchwały było 631.000 głosów, a przeciwko jej podjęciu 18.400 głosów. Uchwała została przez akcjonariuszy podjęta. W dniu 19 sierpnia 2008 roku spółka Hotel (...) S.A. z siedzibą w D. zapłaciła B. W. łącznie kwotę 1.604.257 zł tytułem odkupu akcji imiennych. Hotel (...) odprowadził podatek dochodowy w wysokości 13.367 zł. W dniu 19 sierpnia 2008 roku spółka Hotel (...) zapłaciła (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 140.576 zł tytułem odkupu akcji imiennych. Łącznie spółka wydatkowała na zakup akcji imiennych od akcjonariuszy mniejszościowych kwotę 1.757.200 zł. Hotel (...) S.A., pozwem z dnia 3 lipca 2009r., wystąpił do Sądu Okręgowego w Warszawie z powództwem przeciwko (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. oraz (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. o ustalenie, iż na stronie pozwanej jako akcjonariuszu większościowym spółki Hotel (...) S.A. z siedzibą w D. spoczywa obowiązek zapłaty sumy odkupu akcji akcjonariuszy mniejszościowych. Wyrokiem z dnia 10 marca 2010r. powództwo zostało oddalone z uwagi na brak interesu prawnego po stronie powoda w wytoczeniu powództwa. Wnioskiem z dnia 16 kwietnia 2010r. Hotel (...) wystąpił do Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy z wnioskiem o zawezwanie (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. do próby ugodowej w sprawie kwoty 1.757.200 zł poniesionej przez powoda tytułem odkupu akcji akcjonariuszy mniejszościowych - B. W. oraz (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W.. Do zawarcia ugody między stronami nie doszło. W dniu 18 maja 2011r. Hotel (...) S.A. z siedzibą w D. wezwał (...) Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. do zapłaty w terminie 30 dni kwoty 672.045,12 zł tytułem poniesionych kosztów z tytułu przymusowego odkupu akcji akcjonariuszy mniejszościowych Kwota powyższa została uiszczona w dniu 10 czerwca 2011r. Sąd Okręgowy uznał, że powództwo Hotel (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w D. jest bezzasadne i jako takie podlegało oddaleniu w całości. Powód oparł swoje roszczenie na treści art. 481 § 1 k.c., który stanowi, że jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Roszczenie o odsetki powstaje od chwili opóźnienia i dotyczy okresu, aż do momentu, gdy dłużnik spełnił świadczenie pieniężne. Odsetki, zgodnie z regulacją art. 481 § 1 k.c., przysługują za czas opóźnienia. Stają się zatem wymagalne począwszy od bezskutecznego upływu terminu spełnienia świadczenia głównego, czyli z upływem pierwszego dnia od wymagalności roszczenia głównego, aż do dnia jego zapłaty. Termin spełnienia świadczenia głównego określany jest zgodnie z art. 455 k.c. Dłużnik opóźnia się więc z wykonaniem zobowiązania, gdy nie spełnia świadczenia w terminie oznaczonym lub wynikającym z właściwości zobowiązania, a w przypadku gdy termin nie zostanie w taki sposób oznaczony, jeśli nie spełnia świadczenia niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Świadczenie główne staje się więc wymagalne z chwilą upływu terminu lub niezwłocznie po wezwaniu ze strony wierzyciela. Dlatego w orzecznictwie przyjęto, że przy braku oznaczenia terminu świadczenia art. 481 k.c. wiąże powstanie stanu opóźnienia z wezwaniem do zapłaty (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2000r., III CKN 638/98, niepubl., LEX nr 51370). Z kolei odsetki za opóźnienie należy liczyć niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania, chyba że termin świadczenia został oznaczony lub wynika z właściwości zobowiązania (art. 481 § 1 i art. 455 k.c.) — wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 1989r., I CR 14/89, LEX nr 374465. Zdaniem Sądu, spór między stronami niniejszego postępowania sprowadzał się do rozstrzygnięcia kwestii, czy pozwany opóźniał się ze spełnieniem świadczenia głównego w postaci zwrotu na rzecz powodowej spółki ceny przymusowego odkupu akcji akcjonariuszy mniejszościowych. Przymusowy odkup akcji został skonstruowany w przepisie art. 418
zdanie 2, który stanowi, że akcjonariusze większościowi mają obowiązek wykupienia, a ściślej rzecz ujmując opłacenia akcji podlegających odkupowi, proporcjonalnie do akcji posiadanych w dniu walnego zgromadzenia, na którym miała być podjęta uchwała w przedmiocie przymusowego odkupienia akcji. Każdy z akcjonariuszy większościowych strony powodowej, w tym również pozwany, odpowiadał wobec powodowej spółki za zapłatę przypadającej na niego części sumy odkupu. Odpowiedzialność akcjonariuszy większościowych wobec spółki oznacza, że powodowa spółka mogła żądać od pozwanego zwrotu kwot zapłaconych tytułem odkupu akcjonariuszom mniejszościowych. Wbrew twierdzeniom strony pozwanej nie oznacza to jednak subsydiamej odpowiedzialności akcjonariuszy większościowych wobec akcjonariuszy mniejszościowych w sytuacji, gdy spółka nie dysponuje wystarczającymi środkami na zaspokojenie tych ostatnich akcjonariuszy. Ustawodawca nie uzależnił odpowiedzialności akcjonariuszy większościowych spółki za spłacenie całej sumy odkupu od jakichkolwiek dodatkowych czynników, w tym w szczególności od braku po stronie spółki wystarczających środków na zaspokojenie akcjonariuszy mniejszościowych. Poza sporem pozostaje fakt, że powód przeprowadził transakcję odkupu akcji akcjonariuszy mniejszościowych w trybie art.
k.s.h., a cena odkupu akcji została zapłacona ze środków własnych powodowej spółki. Wobec powyższego, z uwagi na brzmienie art.
zdanie 2 k.s.h., zdaniem Sądu, powód zasadnie zażądał od strony pozwanej, jako akcjonariusza większościowego, zwrotu kwoty poniesionej tytułem odkupu akcji od akcjonariuszy mniejszościowych proporcjonalnie do akcji posiadanych przez pozwanego w dniu walnego zgromadzenia. Sąd wskazał, że ustawodawca nie wprowadził regulacji dotyczącej terminu zwrotu przez akcjonariuszy większościowych na rzecz spółki ceny odkupu akcji od akcjonariuszy mniejszościowych. Wbrew twierdzeniom strony powodowej, pozwana spółka nie była zobowiązana do zapłaty na rzecz powoda ceny odkupu akcji od akcjonariuszy mniejszościowych niezwłocznie po zapłaceniu przez powoda ceny odkupu. Fakt wywiązania się przez powoda z obowiązku dokonania odkupu akcji w terminie trzymiesięcznym od dnia walnego zgromadzenia, które odbyło się w dniu 19 maja 2008r. nie stanowił przesłanki do żądania od pozwanego zwrotu ceny odkupu bezpośrednio po wypłaceniu akcjonariuszom mniejszościowym ceny odkupu. Termin spełnienia świadczenia nie został oznaczony przez strony. W szczególności strony nie określiły terminu zwrotu kwot zapłaconych tytułem odkupu akcjonariuszom mniejszościowym w uchwale z dnia 29 lipca 2008 roku, kiedy nadzwyczajne walne zgromadzenie strony powodowej wyraziło zgodę na nabycie przez powoda akcji własnych w celu umorzenia. Termin spełnienia świadczenia, zdaniem Sądu, nie wynika również z właściwości zobowiązania. Zatem zastosowanie w niniejszej sprawie znajduje regulacja art. 455 k.c. Pozwany powinien spełnić świadczenie niezwłocznie po wezwaniu go do zapłaty. Pozwany został wezwany do zapłaty na rzecz powoda kwoty 672.045,12 zł tytułem zwrotu kwot zapłaconych akcjonariuszom mniejszościowym za przymusowo odkupione akcje pismem doręczonym w dniu 18 maja 2011r. Powód wskazał, że świadczenie powinno zostać spełnione w terminie 30 dni od daty otrzymania wezwania. Pozwany nie opóźnił się ze spełnieniem świadczenia, albowiem uczynił mu zadość w dniu 10 czerwca 2011r. W świetle poczynionych ustaleń za chybione Sąd uznał stanowisko strony powodowej, że od 20 sierpnia 2008 roku pozwany pozostawał w zwłoce. Powództwo wzajemne pozwanego oparte na art. 410 § 2 k.c. również wg Sądu Okręgowego nie zasługiwało na uwzględnienie i jako takie podlegało oddaleniu w całości. Świadczenie jest nienależne, zgodnie z regulacją art. 410 § 2 k.c., jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. W świetle powołanego przepisu należy wskazać, że świadczenie jest uznawane za nienależne tylko w sytuacjach wyliczonych w § 2 art. 410 k.c. Jak wskazano powyżej, zgodnie z regulacją art.
pozwany jako akcjonariusz większościowy powodowej spółki odpowiadał wobec spółki za spłacenie całej sumy odkupu proporcjonalnie do akcji posiadanych w dniu 19 maja 2008 roku, kiedy odbyło się walne zgromadzenie powodowej spółki, w którego porządku obrad znalazł się punkt poświecony podjęciu uchwały w przedmiocie przymusowego odkupu akcji drobnych akcjonariuszy. Świadczenie pozwanego na rzecz powoda kwoty 672.045,12 zł tytułem zwrotu ceny przymusowo odkupionych akcji Sąd Okręgowy uznał za należne i uzasadnione prawnie. Wskazano, że akcjonariusze większościowi, w tym pozwany, zostali zobowiązani do zwrotu ceny przymusowo odkupionych akcji na mocy postanowień planu finansowego powodowej spółki przyjętego uchwałą zarządu powoda Nr (...) z dnia 1 marca 2011r., zatwierdzonej uchwałą rady nadzorczej Nr (...) z dnia 14 marca 2011r. Pozwany nie kwestionował ważności i skuteczności uchwał podjętej przez zarząd powoda. Kodeks spółek handlowych nie zawiera przepisów regulujących problematykę zaskarżania uchwał zarządu spółek kapitałowych. Brakuje norm, które kształtowałyby legitymację do zaskarżania uchwał, terminy, przesłanki oraz skutki zaskarżenia na wzór uchwał walnych zgromadzeń spółki akcyjnej. Uchwały zarządu spółki akcyjnej, które mają charakter czynności prawnej, mogą być zaskarżane w drodze wytoczenia powództwa o ustalenia ich nieważności w oparciu o przepis art. 189 k.p.c. Sąd Okręgowy wskazał, że jeżeli pozwany miał jakiekolwiek wątpliwości, że uchwała zarządu powoda z dnia 1 marca 2011r. w przedmiocie przyjęcia planu rzeczowo - finansowego powodowej spółki została podjęta sprzecznie z prawem, mógł wytoczyć w stosunku do niej skutecznie powództwo o ustalenie nieważności uchwały (art. 189 k.p.c.), co mogło skutkować ustaleniem nieważności wszelkich skutków prawnych (stosunków prawnych i prawa) wynikających z podjętej uchwały. Z roszczeniem takim mógł wystąpić pozwany jako akcjonariusz powoda legitymując się interesem prawnym w wytoczeniu powództwa. Ponadto pozwany mógł zaskarżyć uchwałę zarządu nakładającą na niego obowiązek świadczenia - zwrotu ceny przymusowo odkupionych akcji w oparciu o regulację art. 422 - 428 k.s.h. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2009 r., II CSK 419/08, niepubl., LEX nr 491555). Za możliwością zaskarżania uchwał zarządu w drodze analogii na podstawie wskazanych przepisów ma - w ocenie Sądu Najwyższego - przemawiać niejasny charakter prawny uchwał ciał kolegialnych spółek kapitałowych. Pozwany kwestionując zasadność obciążenia go zwrotem sumy wyłożonej przez powodową spółkę tytułem odkupu przymusowego akcji drobnych akcjonariuszy powinien wytoczyć powództwo o ustalenie nieważności uchwały zarządu spółki z dnia 1 marca 2011r. lub też żądać uchylenia lub stwierdzenia nieważności wskazanej uchwały. Pozwany wykonał ciążący na nim obowiązek świadczenia na rzecz powodowej spółki na podstawie ważnie podjętej przez zarząd powoda uchwały. Zdaniem Sądu, żądanie pozwanego zwrotu spełnionego świadczenia w toku niniejszego procesu, stanowi w rzeczywistości ominięcie procedury kwestionowania ważności uchwały zarządu i jako takie nie mogło zostać uwzględnione. Od powyższego wyroku apelacje wywiodły obie strony. Powód Hotel (...) S.A. z siedzibą w D. (pozwany wzajemny) zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie w części odnoszącej się do pkt 1 ww. wyroku, tj. w zakresie oddalenia powództwa powoda (pozwanego wzajemnego) o zasądzenie od pozwanego (powoda wzajemnego) kwoty 241.844,10 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz w zakresie pkt
poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że powodowi (pozwanemu wzajemnemu) po dokonaniu przez niego na rzecz akcjonariuszy mniejszościowych zapłaty ceny przymusowego odkupu przysługiwało roszczenie do akcjonariuszy większościowych, w tym pozwanego (powoda wzajemnego) o zwrot ceny odkupu, podczas gdy roszczenie takie powstaje jedynie w sytuacji, w której spółka nie dysponuje wystarczającymi środkami na zaspokojenie akcjonariuszy mniejszościowych 2. naruszenie prawa materialnego tj. przepisu art. 410 § 2 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że istniała podstawa prawna do zwrotu przez pozwanego (powoda wzajemnego) kwoty przymusowego odkupu akcji na rzecz powoda (pozwanego wzajemnego) w postaci art.
k.s.h., podczas gdy przepis ten tworzy wyłącznie konstrukcje odpowiedzialności subsydiarnej akcjonariuszy większościowych w sytuacji, gdy spółka nie dysponuje wystarczającymi środkami na zaspokojenie beneficjentów przymusowego odkupu akcji, wobec czego, z uwagi na posiadanie przez powoda (pozwanego wzajemnego) w okresie, w którym doszło do przymusowego odkupu środków finansowych na przedmiotową transakcję, przelew przez pozwanego (powoda wzajemnego) kwoty 672.045,12 zł na rzecz powoda (pozwanego wzajemnego) stanowił nienależne świadczenie 3.naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. 411 pkt 1 k.c. poprzez jego niezastosowanie i nie uznanie, iż pozwany (powód wzajemny) pozostawał w błędnym przekonaniu co do istnienia podstawy prawnej świadczenia na rzecz powoda (pozwanego wzajemnego) kwoty 672.045,12 zł tytułem zwrotu kosztów przymusowego odkupu akcji akcjonariuszy mniejszościowych, podczas gdy na zlecenie zarządu pozwanego (powoda wzajemnego), w dniu 7 kwietnia 2009 r. została sporządzona niezależna opinia prawna, dotycząca wskazania podmiotu obowiązanego do poniesienia kosztów przymusowego odkupu akcji akcjonariuszy mniejszościowych Spółki Hotel (...) S.A. z siedzibą w D., w której wnioskach końcowych wskazano, iż obowiązek spłaty powodowi (pozwanemu wzajemnemu) ceny odkupu akcji wynika wprost z przepisu art.
k.s.h., a jego kategoryczne brzmienie nie pozwala na inną wykładnię i, że akcjonariusze nie mogą uchylić się od obowiązku spłaty przymusowo odkupionych akcji, co spowodowało podjęcie przez pozwanego (powoda wzajemnego) decyzji o zapłacie na rzecz Powoda kwoty odkupu 4.naruszenie prawa materialnego, tj. przepisów art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. w zw. z art. 189 k.p.c., poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż pozwany (powód wzajemny) nie mógł domagać się zwrotu nienależnego świadczenia bez uprzedniego kwestionowania w trybie art. 189 k.p.c. uchwały zarządu powoda (pozwanego wzajemnego) z dnia 1 marca 2011 roku w sprawie planu rzeczowo- finansowego na rok 2011, podczas gdy przepisy art. 405 i n. k.c. stanowią samodzielną podstawę do domagania się zwrotu (wystąpienia z pozwem o zapłatę) kwoty nienależnego świadczenia, a oparcie pozwu wzajemnego na ich podstawie nie stanowiło ominięcia procedury kwestionowania procedury ważności uchwały zarządu powoda z dnia 1 marca 2011 roku przede wszystkim z uwagi na brak interesu prawnego pozwanego (powoda wzajemnego) w wytoczeniu powództwa o ustalenie w sytuacji gdy pozwany (powód wzajemny) mógł osiągnąć w pełni ochronę swoich praw na innej drodze, tj. występując z roszczeniem dalej idącym, jakim jest roszczenie o zapłatę kwoty nienależnego świadczenia 5.naruszenie prawa procesowego mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. przepisu art. 207 § 6 k.p.c. poprzez uznanie wniosków dowodach z dokumentów w postaci opinii prawnej sporządzonej przez Kancelarię (...) z dnia 7 kwietnia 2009 r. oraz wezwania do zapłaty z dnia 11 maja 2011 r. z odręczną adnotacją ówczesnego prezesa zarządu (...) z dnia 23 maja 2011 r. za spóźnione oraz ich pominięcie, podczas gdy przeprowadzanie dowodów z tych dokumentów nie spowodowałoby jakiekolwiek zwłoki w rozpoznaniu sprawy, 6.naruszenie prawa procesowego mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 233 § 1 KPC poprzez zaniechanie wszechstronnego rozważania zaoferowanych dowodów, w szczególności nieprzeprowadzenie dowodu z dokumentu — opinii prawnej sporządzonej przez kancelarię (...) z dnia 7 kwietnia 2009 roku z tego względu, że nie stanowi ona opinii biegłego, podczas gdy przedmiotowy wniosek stanowił wniosek o przeprowadzenie dowodu z dokumentów na okoliczność nie wymagająca wiadomości specjalnych, tj. błędu co do istnienia podstawy prawnej świadczenia na rzecz Powoda kwoty tytułem zwrotu kosztów przymusowego odkupu, a nie dowodu z opinii biegłego,
k.s.h., jest świadczeniem, którego termin płatności nie był określony, nie wynikał on również z istoty samej czynności prawnej. W takiej sytuacji Sąd I instancji właściwie odwołał się do treści art. 455 k.c., z którego wynika jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Powód (pozwany wzajemny) wykazał, iż skierował do pozwanego (powoda wzajemnego) wezwanie do zapłaty z dnia 11 maja 2011r. w wyniku, którego pozwana (...) zapłaciła kwotę 672.045,12 zł w zakreślonym terminie. Udowodnił również, że Hotel (...) wytoczył wcześniej w stosunku do (...) powództwo o ustalenie oraz złożył wniosek o zawezwanie do próby ugodowej w zakresie zapłaty powyższej kwoty. Sąd Okręgowy, co słusznie zarzuca skarżący, ograniczył się jedynie do oceny wezwania do zapłaty z dnia 11 maja 2011r., traktując je jako jedyne wezwanie dłużnika do spełnienia świadczenia w rozumieniu art. 455 k.c. Sąd I instancji nie rozważył natomiast, jakie znaczenie nadać wcześniejszemu wszczęciu przez powoda dwóch spraw sądowych przeciwko (...). Zaznaczyć należy, że wezwanie do wykonania zobowiązania, w rozumieniu art. 455 k.c., może być złożone w dowolnej formie, w sposób wyraźny lub dorozumiany, musi z niego wynikać jedynie wola wierzyciela do otrzymania świadczenia. Brak jest przeszkód do uznania, że walor wezwania do spełnienia świadczenia może być nadany pismu procesowemu wszczynającemu postępowanie przed sądem. W niniejszym przypadku powód (pozwany wzajemny) wytoczył przeciwko pozwanemu (powodowi wzajemnemu) powództwo o ustalenie oraz zawnioskował postępowanie pojednawcze. Analizując treść pozwu o ustalenie, Sąd Apelacyjny doszedł do wniosku, iż nie może być ono traktowane w tym wypadku jako wezwanie do spełnienia świadczenia, gdyż po pierwsze- dotyczy ustalenia istnienia obowiązku zapłaty sumy odkupu akcji akcjonariusza mniejszościowego – nie wyraża więc jednoznacznej woli otrzymania przez powoda świadczenia pieniężnego- tak jak mógłby to zrobić pozew o zapłatę, po drugie- w pozwie powód domaga się jedynie ustalenia obowiązku zapłaty sumy akcji odkupionych od (...) sp. z o.o. w wysokości 140.576 zł- nie dotyczy całej kwoty kosztów z tytułu przymusowego odkupu akcji, która wyniosła 672.045,12 zł. Odmiennie sytuacja przedstawia się w przypadku wniosku o zawezwanie do próby ugodowej z dnia 16 kwietnia 2010r., w którym zaproponowano obu akcjonariuszom większościowym, w tym pozwanemu (powodowi wzajemnemu) t.j. (...) zawarcie ugody poprzez zapłatę kwoty 1.757.200 zł. Do zawarcia ugody nie doszło na wyznaczonym w dniu 1 października 2010r. posiedzeniu pojednawczym i był to najpóźniejszy termin, w którym (...) dowiedziała się o ciążącym na niej zobowiązaniu, została wezwana do jego spełnienia i winna go niezwłocznie spełnić. Nie czyniąc tego pozwany (powód wzajemny) opóźnił się ze spełnieniem świadczenia, wobec czego zgodnie z art. 481 § 1 i 2 k.c. Hotel (...) mógł żądać od niego odsetek ustawowych za czas opóźnienia. Za okres od dnia 1 października 2010r. do dnia zapłaty czyli 10 czerwca 2011r. wyniosły one 60.318,35 zł i na mocy art. 386 § 1 k.p.c. należało zmienić zaskarżony wyrok w pkt 1, w zakresie powództwa głównego i zasądzić od (...) na rzecz Hotelu (...) powyższą kwotę wraz z odsetkami ustawowymi od daty wniesienia pozwu do dnia zapłaty. Ponad tą kwotę roszczenie powoda (pozwanego wzajemnego) nie było uzasadnione i Sąd Okręgowy prawidłowo je oddalił. Słuszny okazał się również zarzut naruszenia przez Sąd I instancji prawa procesowego- art. 100 k.p.c. w zw. z art. 108 k.p.c. poprzez nieprawidłowe rozliczenie kosztów procesu poniesionych przez strony. Sąd Apelacyjny dokonał zmiany pkt 3 wyroku przy uwzględnieniu okoliczności, że sprawę z powództwa głównego Hotel (...) wygrał w 30%, (...) w 70 %, sprawę z powództwa wzajemnego Hotel (...) wygrał w 100%. Rozstrzygnięto w tym zakresie co do zasady, zgodnie z art. 108 § 1 k.p.c., szczegółowe rozliczenie kosztów procesu pozostawiając referendarzowi sądowemu. W pozostałej części apelacja powoda (pozwanego wzajemnego) okazała się bezzasadna i została oddalona na podstawie art. 385 k.p.c. Apelacja powoda wzajemnego (pozwanego z pozwu głównego) t.j. (...) podlegała oddaleniu w całości. Powód wzajemny domagał się zasądzenia od pozwanego wzajemnego (powoda z pozwu głównego) kwoty 672.045,12 zł jako zwrotu świadczenia nienależnego. Wbrew zarzutom apelacji, Sąd Okręgowy w sposób właściwy zastosował przepisy prawa materialnego t.j. art.
i w konsekwencji art. 410 § 2 k.c. oraz art. 411 pkt 1 k.c. Przepis art.
k.s.h. dotyczy instytucji tzw. przymusowego odkupu akcji. Polega ona na tym, że akcjonariusze mniejszościowi mają prawo do żądania, aby wszystkie akcje będące w ich posiadaniu zostały wykupione przez akcjonariuszy większościowych. W braku takiego odkupu przez akcjonariuszy większościowych, obowiązek ten przechodzi na spółkę. Skutkiem przymusowego odkupu akcji jest wyjście przez akcjonariuszy mniejszościowych ze spółki. W realiach niniejszej sprawy nie doszło do odkupu akcji przez akcjonariuszy większościowych, wobec czego odkupu dokonała spółka Hotel (...), która nabyła własne akcje od akcjonariuszy mniejszościowych w celu ich umorzenia. Następnie, przy zastosowaniu art.
domagała się zwrotu poniesionych kosztów od akcjonariuszy większościowych. Jednym z nich była (...), która z tego tytułu w dniu 10 czerwca 2011r. uiściła kwotę 672.045,12 zł. Strona powodowa z pozwu wzajemnego (pozwana z pozwu głównego) powołała się na niejednoznaczne brzmienie art.
oraz wywiedziony przez nią subsydiarny charakter odpowiedzialności akcjonariuszy większościowych, zawarty w zdaniu 2 tego przepisu. Art.
stanowi, iż jeżeli uchwała o której mowa w § 1, nie zostanie podjęta na walnym zgromadzeniu, spółka jest obowiązana do nabycia akcji akcjonariuszy mniejszościowych, w terminie 3 miesięcy od dnia walnego zgromadzenia, w celu umorzenia. Akcjonariusze większościowi odpowiadają wobec spółki za spłacenie całej sumy odkupu proporcjonalnie do akcji posiadanych w dniu walnego zgromadzenia, o którym mowa w § 1. Sąd Apelacyjny przede wszystkim stoi na stanowisku, że zdanie drugie cytowanego przepisu ma jednoznaczne brzmienie i stanowi, iż spółka może żądać od swych akcjonariuszy większościowych zwrotu poniesionych kosztów związanych z przymusowym odkupem akcji. Podobny pogląd dominuje w doktrynie. Z przepisu tego nie wynika subsydiarność odpowiedzialności akcjonariuszy większościowych, a tym bardziej uzależnienie ich odpowiedzialności od sytuacji finansowej spółki tzn, że akcjonariusze mieliby odpowiadać jedynie w przypadku, gdy spółka nie posiada środków na odkup akcji. Pogląd przeciwny jest odosobniony i reprezentowany jedynie przez A. S., który w swym komentarzu do art. 418
sformułowanie „akcjonariusze większościowi odpowiadają wobec spółki za spłacenie całej sumy odkupu” daje spółce prawo do regresu. Brak natomiast jakichkolwiek dodatkowych warunków tej odpowiedzialności, w szczególności odwołania się do sytuacji finansowej spółki. Ponadto przyjęcie odmiennej interpretacji powodowałoby, że spółka poniosłaby wyłącznie koszty związane z przymusowym odkupem akcji, akcjonariusze większościowi uzyskaliby natomiast z tego tytułu wyłącznie korzyści. Akcje akcjonariuszy mniejszościowych ulegają bowiem umorzeniu, przez co zwiększa się udział akcji w spółce akcjonariuszy większościowych, co przekłada się na liczbę wartość ich głosów oraz wielkość przysługującej im dywidendy. Wbrew zarzutom powoda wzajemnego (pozwanego z pozwu głównego) świadczenie nie było nienależne, zobowiązanie powoda wzajemnego wynikało z art.
410 § 2 k.c. Słusznie więc Sąd Okręgowy oddalił powództwo w tym zakresie, tym bardziej, iż (...) nie wykazała, iż mając wiedzę, że spełniając świadczenie, do którego nie była w swym mniemaniu zobowiązana, nie zastrzegła sobie jego zwrotu (art. 411 pkt 1 k.c.). Wskazać należy, iż Sąd I instancji w uzasadnieniu nieprawidłowo uzależnił zasadność dochodzenia przez powoda z pozwu wzajemnego (pozwanego z pozwu głównego) zwrotu nienależnego świadczenia od uprzedniego kwestionowania w trybie art. 189 k.p.c. uchwały zarządu spółki Hotel (...) z dnia 1 marca 2011r. w sprawie planu rzeczowo- finansowego na rok 2011. Ma rację skarżący, iż przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu stanowią odrębną i samodzielną podstawę dochodzenia świadczenia, ponadto brak też interesu prawnego w wytoczeniu przez powoda powództwa o ustalenie. To uchybienie Sądu I instancji nie miało jednak znaczenia, z uwagi na wskazane powyżej niespełnienie przez powoda z pozwu wzajemnego przesłanek z art. 410 § 2 k.c. Niezasadne są też pozostałe zarzuty apelacji, dotyczące naruszenia procedury cywilnej. Prawidłowo Sąd Okręgowy postąpił nie dopuszczając dowodu z opinii prawnej- uznając iż nie może ona stanowić dowodu w sprawie oraz oddalając wniosek o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron wskutek uznania, że okoliczności sprawy są dostatecznie wyjaśnione. Tym samym Sąd prawidłowo zastosował przepisy art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 217 k.p.c. Z tych względów apelację jako niezasadną, na mocy art. 385 k.p.c. należało oddalić. Rozstrzygniecie o kosztach postępowania apelacyjnego oparto na podstawie art. 100 k.p.c. w zw. z art. 108 k.p.c. Sprostowania oczywistej niedokładności zawartej w wyroku Sądu i instancji dokonano w myśl art.350 § 1 k.p.c.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.