Sygn. akt: III APa 25/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 listopada 2012 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Jacek Z

§ 1

k.c.) trzyletni termin przedawnienia, rozpoczynający się od dnia, w którym powód dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Błędnie zatem, zdaniem apelanta, przyjmuje Sąd Okręgowy, że w istniejącym stanie faktycznym zastosowanie znajduje art. 442 k.c., podczas gdy, w ocenie pozwanego zastosowanie znajduje tu art.

k.c. Nie przyjmując wystąpienia przedawnienia Sąd Okręgowy naruszył przepisy art.

§ 1i 2 k.c.

oraz art. 442 § 1 i 2 k.c., gdyż o szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia powód dowiedział się w dniu 17.03.2006 r., pozew pochodzi z dnia 20.08.2010 r., a wniosek o zawezwanie do próby ugodowej z 29.07.2009 r. W związku z tym w ocenie skarżącego ww. wniosek i pozew wniesione zostały po upływie okresu przedawnienia. Ponadto w ocenie apelującego z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd Okręgowy nie wyklucza także winy powoda, a w konsekwencji przyczynienia się tegoż do zaistnienia przedmiotowego zdarzenia, co przy obciążeniu finansowym skutkami tegoż zdarzenia w całości pozwanego uzasadnia zarzut sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego. W ocenie pozwanego Sąd pominął istotne dla oceny przyczynienia się powoda do zaistnienia przedmiotowego wypadku zeznania E. M. i J. S.. Odrzucenie tych zeznań nie zostało przez Sąd Okręgowy należycie umotywowane, czym według skarżącego sąd naruszył przepisy postępowania tj. art. 233 § 1 k.p.c. Ponieważ przytoczone w apelacji okoliczności, są według skarżącego istotnymi okolicznościami, niewątpliwie mającymi wpływ na ocenę ewentualnego przyczynienia się powoda do zaistnienia przedmiotowego wypadku, a przez biegłą potraktowane zostały, bez dostatecznie przekonywającego uzasadnienia, jako nieistotne, dlatego też uzasadniony był , zdaniem pozwanego, wniosek o powołanie innego biegłego z zakresu bhp, wzgl. z zakresu eksploatacji maszyn i urządzeń, celem opracowania - przy uwzględnieni całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a nie tylko jego fragmentów korzystnych dla powoda - opinii na okoliczność przyczyn przedmiotowego wypadku. Natomiast oddalając w/w wniosek Sąd Okręgowy nie wyjaśnił należycie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a nadto naruszył przepisy art. 217 § 1 i 2 k.p.c., art. 227 k.p.c., art. 232 k.p.c. i art. 286 k.p.c. Zdaniem pozwanego skoro Sąd Okręgowy przyjmuje, że kwota 18.315 zł. wypłacona powodowi przez ZUS, wydatkowana została przez niego na leczenie, a uzasadnione koszty leczenia, jakie poniósł powód, nie przekraczają kwoty 13.840 zł., to jest oczywiste, że z omawianego tu tytułu roszczenie powoda, niezależnie od przytoczonej już argumentacji apelującego, podlegało w całości oddaleniu z tej już tylko przyczyny Ponadto przy kwocie 13.840 zł. z tytułu uzasadnionych kosztów leczenia co najmniej kwota 21.550 zł. podlega zastąpieniu kwotą 13.840 zł. Brak jest też uzasadnionych podstaw do przyznania powodowi renty w kwocie 100 zł. miesięcznie z tytułu zwiększonych potrzeb. Istnienia omawianych tu potrzeb powód nie wykazał w stopniu dostatecznym i niezbędnych do ich uwzględnienia, bowiem - o ocenie skarżącego - z niczego nie wynika, że powód winien korzystać z konsultacji w klinice w P., że stale stosuje lek przeciwbólowy i że wymaga okresowej rehabilitacji, a przy założeniu, że rehabilitacji tej wymaga, to korzysta on z ubezpieczenia zdrowotnego, a w jego ramach tego typu zabiegi są bezpłatne. W konkluzji apelacji pozwana (...) S.A wnosiła o zmianę zaskarżonego wyroku, w części zaskarżonej, przez oddalenie powództwa w całości, tj. także w zakresie dotyczącym kwoty 180.000 zł., kwoty 21.550 zł., kwoty 1.170 zł., renty w kwocie po 100 zł. miesięcznie, w zakresie dotyczącym ustalenia odpowiedzialności pozwanego na przyszłość za skutki wypadku, któremu uległ powód w dniu 17 marca 2006 r. oraz w zakresie dotyczącym obciążenia pozwanego kosztami postępowania. Interwenient uboczny zaskarżył wyrok w części uwzględniającej powództwo oraz orzekającej o kosztach procesu. W apelacji zarzucił wyrokowi naruszenie prawa materialnego: 1. art. 6 k.c. poprzez:

1. a)niewłaściwe zastosowanie i uznanie za udowodniony fakt, iż powód wykazał, że co do zasady odpowiedzialność za skutki wypadku z dnia 17.03.2006 ponosi pozwany
2. b)uznanie za udowodniony fakt, że odpowiednią sumą zadośćuczynienia dla powoda jest kwota 180 000,00zł
3. c)uznanie za udowodniony fakt, że powodowi należny jest zwrot kosztów leczenia w wysokości 21 550, 00zł
4. d)uznanie, że powód wykazał, iż jego potrzeby wzrosły w sposób trwały w zakresie wydatków na leki, koszty dojazdu oraz rehabilitacji i zachodzą pozytywne przesłanki dla zasądzenia na jego rzecz renty określonej w pkt 3 wyroku w oparciu o przepis art. 444 § 2 k.c. w wymiarze miesięcznym po 100,00 zł oraz że zachodzą pozytywne przesłanki do zasądzenia skapitalizowanej renty w kwocie 1170,00 zł za okres od 08.2010 do 06.2012r. 2. art. 435 k.c. w zw. z art. 210 k.p. poprzez:
5. a)przyjęcie, że za wypadek powoda odpowiedzialność ponosi pozwany i pominięcie, tego, że pracownik ma obowiązek powstrzymania się od pracy w sytuacji kiedy nie zostały mu zapewnione warunki higienicznej i bezpiecznej pracy, a w konsekwencji, że to powód znając stan maszyny i sytuację w zakładzie pracy mógł powstrzymać się od wykonywania pracy
6. b)pominięcie, że nie tylko na pracodawcy ciąży obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, ale również pracownik ma nie tylko prawo ale i obowiązek powstrzymania się od wykonywania pracy w sytuacji gdy pracodawca mu takich warunków nie zapewnia ; 3. art. 435 k.c. w zw. z art. 210 k.p. w zw. z art. 362 k.c. poprzez pominięcie w kontekście rozpoznawanej sprawy tego, że nawet w razie przyjęcia odpowiedzialności pozwanego co do zasady powód swoim zachowaniem tj. naprawianiem maszyny przy zdjętej osłonie i wiedząc o tym, że istnieje możliwość jej załączenia z innego pomieszczenia przyczynił się do zdarzenia; 4. art. 435 k.c., w zw. z art. 444 k.c. w zw. art. 445 k.c. poprzez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, tym samym uznanie, że biorąc pod uwagę zakres obrażeń ciała powoda powstałych w wyniku wypadku z dnia 17.03.2006, stopień uszczerbku na zdrowiu, stosunki majątkowe panujące w społeczeństwie, w szczególności przeciętne miesięczne wynagrodzenie w I kwartale 2012r wynosiło 3646,09 zł brutto (2607,05zł) zgodnie z Komunikatem Prezesa GUS dnia 11 maja 2012 r. oraz dorobek orzecznictwa w sprawach podobnych, odpowiednią sumę zadośćuczynienia dla powoda stanowi kwota 180 000,00zł, gdy tymczasem przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy w razie przyjęcia odpowiedzialności pozwanego co do zasady w ocenie interwenienta ubocznego kwotą spełniającą kryterium odpowiedniości jest suma nie większa niż 120 000,00zł ponad kwotę otrzymaną z ZUS tytułem odszkodowania; 5. art. 435 k.c., w zw. z art. 444 k.c. w zw. z art. 445 k.c. poprzez pominięcie przez Sąd przy miarkowaniu wysokości zadośćuczynienia kwoty 18 315, 00 zł otrzymanej przez powoda z ZUS, gdy tymczasem uwzględnienie powyższego nie doprowadziłoby do zasądzenia na rzecz powoda kwoty tak znacznej tj.180000,00 zł, 6. art. 444 § 1 k.c. poprzez
7. a)przyjęcie, że należna powodowi suma z tytułu kosztów leczenia równa się kwocie 21 550,00 zł gdy tymczasem Sąd przyjął, że składa się na nią kwota 8000,00zł oraz 5840,00zł co po zsumowaniu daje kwotę 13 840,OOzł, a nie kwotę zasądzoną wyrokiem
8. b)przyjęcie, że powód wykazał, że poniósł koszty w wymiarze 8000,00zł z tytułu leczenia, dojazdów oraz 5840,00zł z tytułu wyżywienia, dojazdów, noclegu konkubiny i jej wyżywienia oraz dodatkowego wyżywienia dla znajomego, a jednocześnie, że wydatki w tym przedmiocie mieszczą się w kosztach wynikłych z uszkodzenia ciała powoda, były przez niego poniesione i były celowe, 7. art. 444 § 2 k.c. poprzez:
9. a)błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w rezultacie przyjęcie, że potrzeby powoda zwiększyły się i on trwale wydatkuje miesięcznie z tytułu kosztów zakupu leków i dojazdu do placówek medycznych, rehabilitacji kwotę 100,00zł, gdy tymczasem nie znajduje to odzwierciedlenia w materiale dowodowym zebranym w sprawie
10. b)błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie a w rezultacie przyjęcie, że powód trwale wydatkował tytułem kosztów zakupu leków i dojazdów w okresie od sierpnia 2010 do czerwca 2012 kwoty uzasadniające zasądzenie renty skapitalizowanej w wymiarze 1170zł gdy tymczasem nie znajduje to potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym; 7) art.

§ 3k.c.

w zw. z art. 189 kpc poprzez przyjęcie, że powód ma prawo domagać się ustalenia na przyszłość odpowiedzialności pozwanego w sytuacji kiedy powodowi będzie przysługiwało roszczenie o zasądzenie. Ponadto naruszenie prawa procesowego : 1 ) art. 233 k.p.c. poprzez

1. a)pominięcie w ustaleniach faktycznych zeznań świadka S. B., który stwierdził że w interesie powoda leżało zorganizowanie sobie bezpiecznej pracy, bowiem pracując w tym zakładzie wiedział jak wygląda organizacja włączania i wyłączania pompy, a powód miał świadomość że tę pompę można załączyć z innego urządzenia
2. b)poczynienie ustaleń faktycznych w oparciu o opinię biegłego z dziedziny maszyn, urządzeń i organizacji procesów produkcyjnych, a nie w oparciu o opinię biegłego z dziedziny bezpieczeństwa i higieny pracy,
3. c)poczynienie ustaleń faktycznych w przedmiocie wydatków i kosztów leczenia wyłącznie w oparciu o zeznania powoda, gdy tymczasem zebrany materiał dowodowy (brak rachunków i faktur) nie dawał podstaw do stwierdzenia, że powód ponosił koszty leczenia w wymiarze uzasadniającym zasądzenie na jego rzecz kwoty 21 550,00zł oraz rentę skapitalizowaną w kwocie 1170,00zł i płatną na przyszłość w wysokości l00zł miesięcznie,
4. d)przyjęcie za wiarygodne zeznań G. Ż., gdy tymczasem Sąd winien oceniać jej zeznania z dużą dozą ostrożności, bowiem jako konkubina powoda jest ona zainteresowana rozstrzygnięciem sporu na korzyść powoda,
5. e)sprzeczność w ustaleniach faktycznych polegającą na przyjęciu, że powodowi należna jest suma kosztów leczenia na zakup leków w wysokości 8000,00zł i jednocześnie zasądzenie renty skapitalizowanej i na przyszłość również uwzględniającej koszty zakupu leków,
6. f)sprzeczność ustaleń faktycznych polegającą na przyjęciu, że potrzeby powoda zwiększyły się w sposób trwały i uzasadniający przyjęcie przez 6 miesięcy w 2010 i 2011 zasądzanej renty w wymiarze 43zł, w roku 2011 w kwocie 69zł, a od chwili wyrokowania przyjęcie, że potrzeby powoda zwiększą się w ten sposób, że uzasadnia to przyznanie mu sumy wyższej tj. kwoty l00zł, gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na takie wnioski
7. g)przyjęcie, że należna powodowi suma z tytułu kosztów leczenia równa się kwocie 21 550,00zł gdy tymczasem Sąd przyjął, że składa się na nią kwota 8000,00zł oraz 5840,00zł co po zsumowaniu daje kwotę 13 840,00zł, a nie kwotę zasądzoną wyrokiem. Wskazując na powyższe apelujący interwenient uboczny wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku w części uwzględniającej powództwo poprzez jego oddalenie w całości a w zakresie orzekającym o kosztach procesu przez stosunkowe rozdzielenie kosztów postępowania przed Sądem I instancji i zasądzenie od powoda na rzecz interwenienta ubocznego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych w postępowaniu przed Sądem I instancji oraz zasądzenie od powoda na rzecz interwenienta ubocznego zwrotu kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych w postępowaniu przed Sądem II instancji. Ewentualnie o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Kaliszu przy pozostawieniu temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania przed Sądem II instancji. Powód wnosił o oddalenie obu apelacji na koszt apelujących . W złożonej odpowiedzi na apelacje argumentował, że zarzuty apelacji są całkowicie bezzasadne oraz chybione i jako takie nie powinny zasługiwać na uwzględnienie. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił bowiem wszelkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne i na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego w szczególności wyczerpującej opinii biegłego sądowego ds. organizacji procesów produkcyjnych, maszyn, urządzeń oraz pozostałych środków technicznych, maszyn do produkcji mat. budowlanych, opinii biegłego sądowego w zakresie ortopedii i traumatologii oraz biegłych sądowych z zakresu chirurgii, neurologii i rehabilitacji medycznej, uznał roszczenia powoda za uzasadnione. Zdaniem powoda Sąd prawidłowo zastosował art. 442 § 2 k.c. uznając, że jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku roszczenie o naprawienie szkody przedawnia się z upływem lat dziesięciu od popełnienia przestępstwa. Natomiast ustalona przez Sąd I instancji kwota zadośćuczynienia jest adekwatna do doznanych przez powoda cierpień w szczególności, ze rozmiar cierpień i uszkodzeń ciała jakich doznał nie da się wyrazić w procentach i wskaźnikach. W zakresie kosztów leczenia powód podniósł, że charakter obrażeń jakich doznał powód, odpowiada przyjętym przez Sąd wartościom, szczególnie, że są to wyliczenia wynikające także z opinii biegłych. Ponadto oczywistym jest, że w przypadku gdy powód odczuwa w dalszym ciągu dolegliwości bólowe związane ze skutkami wypadku to musi ponosić koszty zakupu leków itp., a kwota zasądzonej renty z tytułu zwiększonych potrzeb w wysokości 100 zł jest zdaniem Powoda odpowiednia i odpowiada realnie ponoszonym kosztom. Nieuzasadnionym jest również podnoszony przez Interwenienta ubocznego zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 435 k.c. w zw. z art. 210 k. p., bowiem w opinii powoda nie mógł on odmówić wykonywania powierzonej mu przez pozwanego pracy ze względu na panujące w zakładzie warunki bezpieczeństwa i higieny, w szczególności, że wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 237 3§ 1,2 k.p. został on dopuszczony do wykonywania prac, dla których wymagane jest wcześniejsze przeprowadzenie odpowiednich szkoleń instruktażowych. Tym samym powód nie mógł przewidzieć, że przy wykonywaniu pracy odniesie tak poważny uszczerbek na zdrowiu, skoro nie został on nawet poinformowany przez pozwanego o ryzyku związanym z wykonywaną pracą. Sąd Apelacyjny w Łodzi zważył co następuje . Apelacje są jedynie częściowo zasadne . Granice zasadności apelacji wyznacza wskazana w pisemnych motywach wyroku , zawyżona w stosunku do treści poczynionych przez sąd pierwszej instancji ustaleń , kwota jaka została zasądzona tytułem zwrotu kosztów leczenia przenosząca 13840 złotych . W pozostałym zakresie apelacje są bezzasadne i jako takie podlegają oddaleniu . Sąd pierwszej instancji rozpoznając sprawę dokonał prawidłowych i pełnych , z punktu widzenia potrzeb rozpoznania niniejszej sprawy , ustaleń faktycznych które Sąd Apelacyjny podziela i przyjmuje za własne dla potrzeb rozpoznania sprawy w postępowaniu apelacyjnym . W sprawie bezspornym jest ,że podstawę odpowiedzialności pozwanej (...) S.A za wypadek jakiemu uległ powód w dniu 17 marca 2006 roku podczas wykonywania pracy , stanowi przepis art.435 k.c.. Poza sporem pozostaje w szczególności to , że pozwana ma status spółki akcyjnej i jest przedsiębiorstwem wprawianym w ruch za pomocą sił przyrody. Tak ukształtowana przez sąd pierwszej instancji podstawa odpowiedzialności, nie była kwestionowana w apelacjach, wynika w oczywisty sposób z okoliczności faktycznych sprawy i stanowi punkt wyjścia do dalszych rozważań . Pozwana (...) S.A podnosząc zarzut przedawnienia, wskazywała na konieczność różnicowania terminów przedawnienia roszczeń odszkodowawczych kierowanych wobec sprawcy popełniającego występek i innych osób współodpowiedzialnych za szkodę w oparciu o odrębny delikt własny . Zarzut apelacyjny kwestionuje nie dokonanie takiego zróżnicowania w sytuacji gdy występku z art. 220 § 2 k.k. i art. 156§ 2 kk w związku z art.156§ 1 pkt. 2 w związku z art.11§2 kk dopuścili się pracownicy pozwanej A. O. - kierownik zakładu i (...) - kierownik techniczny i ochrony środowiska a nie pozwana . Pozwana w niniejszej sprawie może ponosić odpowiedzialność za szkodę w oparciu o delikt własny , polegający na tolerowaniu wytkniętych w wyroku wydanym w sprawie (...)Sądu Rejonowego w Kaliszu stanowiących występek , zaniechań wskazanych pracowników . To , że szkoda wynika z przestępstwa , nie mogło stanowić podstawy wydłużenia terminu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego . Skoro bowiem pozwana odpowiada za własny delikt mający postać zaniechań wobec występku popełnionego przez pracowników to do jej odpowiedzialności ma zastosowanie przewidziany w art.442/1/ § 1 k.c. trzyletni okres przedawnienia . Termin , bieg którego należy liczyć od 17 marca 2006 roku albowiem wtedy powód dowiedział się tak o szkodzie jak i osobie zobowiązanej do jej naprawienia . Rzeczony wypadek , miał miejsce w dacie obowiązywania art. 442 k.c., przepisu , który został uchylony ustawą z dnia 16 lutego 2007 roku ( Dz.U.Nr 80 poz.538) wchodzącą w życie od 10 sierpnia 2007 roku . Stosownie do treści art.2 tejże ustawy , wprowadzony przepis art. 442/1/ k.c. ma zastosowanie także do roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym , powstałych przed dniem wejścia w życie tej ustawy i nie przedawnionych do tej daty . ( patrz - SN wyrok z 24 listopada 2009 roku II PK 128/09 , wyrok TK z 22 stycznia 2013 roku P 46/09 ). W związku z powyższym , ma rację pozwany wywodząc w apelacji ,że przedmiotowe powództwo w zakresie zgłoszonego zarzutu przedawnienia należało rozważać w płaszczyźnie regulacji art.442/1/ k.c. Skoro bowiem zdarzenie wyrządzające szkodę miało miejsce 17 marca 2006 roku to do 10 sierpnia 2007 roku , nie mogły upłynąć terminy przedawnienia z art. 442 k.c. Zgodzić bowiem należy się także z twierdzeniem apelant, że w okolicznościach niniejszej sprawy , początkiem biegu terminu przedawnienia jest dzień zdarzenia , wówczas to już poszkodowany zdawał sobie sprawę z ujemnych następstw zdarzenia , mając wiedzę o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia . Nieznany był jedynie bliżej rozmiar szkody , co nie mogło jednak wpływać na rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia. W okolicznościach sprawy nie występowały też żadne okoliczności, które mogłyby być kwalifikowane jako wyłączające u poszkodowanego czasowo świadomość skutków zdarzenia . ( patrz bliżej - SN wyrok z 11 października 2005 roku IPK 60/05 - legalis ) . Wobec powyższego do daty wniesienia pozwu , przy uwzględnieniu także i tego , że wezwanie do próby ugodowej (co niespornie miało miejsce 29 lipca 2009 roku ) upłynął trzyletni okres przedawnienia z art.442/1/§ 1 k.c. . Zdarzenie miało miejsce 17 marca 2006 roku trzyletni termin upłynął z dniem 17 marca 2009 roku , wezwanie do próby ugodowej miało miejsce w lipcu 2009 roku a pozew został wniesiony 23 sierpnia 2010 roku . Zasadnie jednakże , sad pierwszej instancji rozważał przedawnienie w płaszczyźnie terminu przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wynikającej z występku . Ustanowienie w art. 442 § 2 KC wydłużonego do lat dziesięciu (obecnie, według art. 442