Sygn. akt I ACa 1602/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 lutego 2014 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Elżbieta Uznańska Sędziowie: SSA
§ 5k.c.
Wskazał, iż przepis art.
§ 2zd.
1 k.c. stanowi, że do zawarcia przez wykonawcę umowy o roboty budowlane z podwykonawcą jest wymagana zgoda inwestora, która może być wyrażona w każdy sposób uwidaczniający jego wolę w sposób dostateczny. Powód wykonywał roboty budowlane na obiekcie przy ul. (...) w W. co najmniej od stycznia 2012 r., co potwierdzają wpisy do dziennika budowy. Jednak spółka (...) miała świadomość charakteru występowania powoda na budowie od momentu powzięcia przez M. C.
(2)informacji na przełomie maja i czerwca 2012 r. o odpowiedzialności powoda za opóźnienia i interwencji u powoda w tej sprawie. Ponadto M. C.
(2)dokonywała odbioru technicznego i uczestniczyła w naradach, w których powód uczestniczył otwarcie jako podwykonawca spółki (...) i na których omawiano postęp robót; wiedziała też, że przyczyną opóźnień na budowie jest zwłoka w płatnościach na rzecz powoda. To zachowanie M. C.
(2)w okolicznościach sprawy było odebrane przez wszystkie osoby uczestniczące w spotkaniach jako zgoda przedstawiciela inwestora na podwykonawstwo powoda. Gdyby przedstawiciel W. of (...) w tym momencie nie zgodził się na podwykonawstwo powoda, prawdopodobnie budowa zakończyłaby się jeszcze później, niż zakończyła się w rzeczywistości. Sąd wskazał, że zgoda inwestora na zawarcia przez wykonawcę umowy z podwykonawcą może być wyrażona także po zawarciu tej umowy z uwagi na gwarancyjny charakter odpowiedzialności inwestora wobec podwykonawcy. Pozwany inwestor zarzucił, że nie znał treści umowy łączącej powoda z wykonawcą, jednak za wystarczające dla powstania odpowiedzialności inwestora wobec podwykonawcy Sąd uznał faktyczną możliwość zapoznania się z tą umową. To, czy inwestor z tej możliwości korzysta, dla jego odpowiedzialności nie ma znaczenia. Jeżeli inwestor wiedząc o podwykonawstwie i, tak jak w niniejszej sprawie, wiedząc o zaleganiu z płatnościami przez wykonawcę na rzecz podwykonawcy, a także wiedząc o przybliżonym zakresie robót podwykonawcy, godzi się na wykonywanie robót przez podwykonawcę bez zażądania przedstawienia mu umowy łączącej podwykonawcę z wykonawcą, to oznacza to, że wie co robi. Sąd Okręgowy odniósł się także do przywołanego przez pozwanego inwestora wyroku Sądu Najwyższego z 6 października 2010 r., II CSK 210/10, wskazując, że orzeczenie to zapadło jednak w odmiennym stanie faktycznym, w którym podwykonawca i wykonawca odmówili ujawnienia umowy inwestorowi powołując się na klauzulę poufności. Według Sądu Okręgowego pozwana spółka (...) odpowiada wobec powoda za dług pozwanej N. 2 na podstawie art.
§ 5k.c.
Zobowiązanie inwestora wobec podwykonawcy do zapłaty wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane przez podwykonawcę ma charakter bezterminowy, zatem odsetki za opóźnienie zasądzono od daty doręczenia pozwu, na podstawie art. 481 § 1 i § 2 k.c. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i § 3, art. 99, art. 105 § 2 i art. 108 § 1 kodeksu postępowania cywilnego oraz § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. Na koszy powoda składa się opłata sądowa od pozwu w kwocie 7940 zł, wynagrodzenie pełnomocnika 3600 zł, wydatki gotówkowe pełnomocnika, to jest opłata skarbowa od pełnomocnictwa 17 zł i koszty dojazdu 1130 zł według spisu kosztów, razem 12 687 zł. Wyłożoną przez Skarb Państwa kwotę 81,26 zł w związku z przeprowadzonym dowodem z zeznań świadka nakazano ściągnąć od pozwanych stosownie do wyniku procesu na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Apelację od wyroku Sądu Okręgowego wniosła strona pozwana (...) Spółka z o.o., zaskarżając go w punktach I, II i III w zakresie dotyczącym uwzględnienia powództwa względem tego pozwanego. Zaskarżonemu wyrokowi strona pozwana zarzuciła naruszenie art. 647
(1)§ 2 i 5 k.c. poprzez wadliwe przyjęcie, że w niniejszej sprawie inwestor odpowiada za zobowiązania wykonawcy względem podwykonawcy tj. powoda. Wskazując na powyższy zarzut strona pozwana wnosiła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w stosunku do niej ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania za obie instancje, zaś w obu powyższych przypadkach strona powodowa wnosiła o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przypisanych. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja strony pozwanej jest nieuzasadniona. Należy zaznaczyć, że ani ocena dowodów ani poczynione przez Sąd pierwszej instancji ustalenia faktyczne nie zostały w żaden sposób zakwestionowane i podważone, zatem Sąd Apelacyjny na tych ustaleniach opiera własne rozstrzygniecie. Zgodnie bowiem z uchwałą składu siedmiu sędziów SN z dnia 31 stycznia 2008 r., ( III CZP 49/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 55), „sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego”. Za nieuzasadniony należy uznać zarzut naruszenia art.
§ 2i 5 k.c.
Zgodnie z tym przepisem (§ 2) do zawarcia przez wykonawcę umowy o roboty budowlane z podwykonawcą jest wymagana zgoda inwestora. Jeżeli inwestor, w terminie 14 dni od przedstawienia mu przez wykonawcę umowy z podwykonawcą lub jej projektu, wraz z częścią dokumentacji dotyczącą wykonania robót określonych w umowie lub projekcie, nie zgłosi na piśmie sprzeciwu lub zastrzeżeń, uważa się, że wyraził zgodę na zawarcie umowy. Zawierający umowę z podwykonawcą oraz inwestor i wykonawca ponoszą solidarną odpowiedzialność za zapłatę wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane przez podwykonawcę (§ 5). Błędne jest jednak stanowisko strony pozwanej, że w każdym przypadku określone w art.
§ 5k.c.
skutki wyrażenia zgody przez inwestora lub wykonawcę zależą od uprzedniego, przedstawienia mu umowy z podwykonawcą lub jej projektu wraz z odpowiednią dokumentacją. W orzecznictwie aktualnie dominuje stanowisko wyróżniające zgodę inwestora na zawarcie umowy z podwykonawcą tzw. czynną, w tym dorozumianą, i tzw. bierną (milczącą przewidzianą w art.
§ 2zd. 2 k.c.) – (uchwała
(7)Sądu Najwyższego z dnia 29 kwietnia 2008 r., III CZP 6/08, OSNC 2008, Nr 11, poz. 121, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2011 r., III CSK 152/10, lex nr 1102865; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2013 r., III CSK 298/12, lex nr 1365675). Przyjmuje się także, że zgoda ta może być wyrażona przez każde zachowanie, które ujawnia ją w sposób dostateczny (art. 60 k.c.), niezależnie od tego zgodę uważa się za wyrażoną w razie ziszczenia się przesłanek określonych w art.
§ 2zdanie drugie k.c.
(nie zgłoszenia na piśmie w terminie 14 dni od przedstawienia umowy z częścią dokumentacji, dotyczącej jej wykonania, sprzeciwu lub zastrzeżeń). W przywołanym wyroku z dnia 4 lutego 2011 r. III CSK 152/10 Sąd Najwyższy stwierdził, że „wyrażenie zgody w sposób bierny objawia się brakiem zgłoszenia na piśmie sprzeciwu lub zastrzeżeń w terminie 14 dni od przedstawienia mu przez wykonawcę umowy z podwykonawcą lub jej projektu, wraz z częścią dokumentacji dotyczącą wykonania robót określonych w umowie lub projekcie. Przyjmuje się fikcję prawną, że inwestor zgodę wyraził. Ponieważ jednak w art.
k.c. chodzi o odpowiedzialność inwestora za cudzy dług, interes inwestora został zabezpieczony poprzez obowiązek przedstawienia mu stosownej dokumentacji. Przyjmując fikcję wyrażenia w sposób bierny zgody, ustawodawca zakłada, że inwestor zapoznał się, a w każdym razie mógł się zapoznać z tą dokumentacją i ma, bądź powinien posiadać, wiedzę o zakresie robót i wynagrodzeniu uzgodnionym w umowie z podwykonawcą. Drugi sposób wyrażenia zgody (czynny) może przybrać różną formę. Inwestor może wyrażać ją w sposób wyraźny pisemne bądź ustnie, albo poprzez inne zachowanie, które w sposób dostateczny ujawnia jego wolę (art. 60 k.c.). Może zatem nastąpić to poprzez czynności faktyczne, w sposób dorozumiany, na przykład przez tolerowanie obecności podwykonawcy na placu budowy, dokonywanie wpisów w jego dzienniku budowy, odbieranie wykonanych przez niego robót, oraz dokonywanie podobnych czynności. Przepis art.
§ 2k.c.
nie uzależnia odpowiedzialności inwestora od przedłożenia mu dokumentacji, jeśli wyraża w sposób czynny zgodę na udział podwykonawcy w realizacji inwestycji. Może on uzyskać wiedzę o umowie pomiędzy wykonawcą a podwykonawcą z dowolnego źródła, zarówno przed jej zawarciem, jak i później. Ustawodawca zakłada, że jeżeli inwestor zgodę w sposób czynny wyraża, to wie co robi i nie jest już potrzebny żaden mechanizm obronny.” Sąd Apelacyjny, w składzie rozpoznającym przedstawioną apelację, podziela powyższe stanowisko Sądu Najwyższego, uznając, że przy zgodzie czynnej brak podstaw do uzależniania jej od przedstawienia umowy oraz że nie musi być ona uprzednia. Jak wynika z niekwestionowanych ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie mamy do czynienia z taką zgodą czynną inwestora na zawarcie umowy pomiędzy wykonawcą a podwykonawcą. Powód wykonywał roboty budowlane na obiekcie przy ul. (...) w W. co najmniej od stycznia 2012 r., dokonywał z tego tytułu wpisów do Dziennika Budowy jako podwykonawca zamieszczając tam pieczątkę z nazwą firmy. Strona pozwana nie mogła mieć zatem wątpliwości, że powód jest podmiotem odrębnym od pozwanego wykonawcy N. 2. Ponadto przedstawicielka pozwanego inwestora na budowie M. C.
(2), na przełomie maja i czerwca 2012 r., uzyskała od pozwanego N. 2 informację o odpowiedzialności powoda za opóźnienia, w związku z czym podjęła w tej sprawie interwencję. W końcu M. C.
(2)uczestniczyła w naradach, w których powód uczestniczył otwarcie jako podwykonawca spółki (...) i na których omawiano postęp robót; dokonywała też odbioru technicznego wykonanej przez powoda instalacji. Znała również problemy powoda z uzyskaniem zapłaty wynagrodzenia za roboty. i wiedziała też, że przyczyną opóźnień na budowie jest zwłoka w płatnościach na rzecz powoda. W żaden sposób nie sprzeciwiła się uczestnictwu powoda w procesie inwestycyjnym ani nie domagała się wyjaśnień od wykonawcy. Strona pozwana nie może obecnie twierdzić, że nie znała zakresu robót powodowa na budowie, skoro powód był wykonawcą całej wewnętrznej instalacji wodno-kanalizacyjnej, instalacji centralnego ogrzewania wraz z kotłownią, wentylacji mechanicznej garaży z detekcją tlenku węgla i instalacji gazowej w budynku mieszkalnym wielorodzinnym w W.. Zatem postępowanie pozwanego inwestora pozwalało na przyjęcie, że wyraził on poprzez czynności faktyczne zgodę na zawarcie umowy pomiędzy wykonawcą a podwykonawcą, co uzasadnia jego solidarną odpowiedzialność za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcy. Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny oddalił apelację strony pozwanej jako nieuzasadnioną, na podstawie art. 385 k.p.c. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. i § 6 pkt 6) w zw. z § 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U nr 163 poz. 1349 z późn. zm.).