Sygn. akt V Ca 1475/12 POSTANOWIENIE Dnia 9 sierpnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Warszawie V Wydział Cywilny-Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Marzanna Góral (spr.) Sędziowie: SSO Beata Gutkowska
§ 1i 2 k.p.c.
wpis dokonywany jest jedynie na wniosek i w jego granicach, chyba że przepis szczególny przewiduje dokonanie wpisu z urzędu oraz, że rozpoznając wniosek o wpis Sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Podkreślił też, że wbrew stanowisku skarżących, na mocy tego przepisu obowiązkiem Sądu wieczystoksięgowego, rozpoznającego niniejszą sprawę, było jedynie zbadanie, czy składający wniosek ma ustawowe uprawnienie do występowania z wnioskiem o wpis oraz czy forma i treść wniosku odpowiadają przepisom ustawy. Jednocześnie stwierdził, że sąd wieczystoksięgowy, rozpoznając wniosek o dokonanie wpisu, nie ma prawa badać, czy zachodzą inne okoliczności. Wyjaśnił, że w postępowaniu wieczystoksięgowym nie mogą więc być rozpoznawane jakiekolwiek spory z zakresu prawa materialnego, prowadzące sąd do konkluzji, że dokonanie wpisu zgodnego z wnioskiem doprowadzi do niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Podkreślił, że słuszność tego rodzaju zapatrywania potwierdza konsekwentna linia orzecznicza Sądu Najwyższego, w której zdecydowanie dominuje pogląd, że rozpoznając wniosek o wpis sąd bada wyłącznie treść wniosku i dołączonych do niego dokumentów, natomiast nie może uwzględniać żadnych dalszych okoliczności z dokumentów tych wynikających (wyrok SN z dnia 16 kwietnia 1948 r., C III 205/48, postanowienie SN z dnia 12 marca 1997 r., II CKN 16/97; postanowienie SN z dnia 18 czerwca 1998 r., II CKN 822/97, wyrok SN z dnia 13 czerwca 2003r., III CKN 1155/00, uzasadnienie postanowienia SN z dnia 21 stycznia 2004 r., IV CK 346/02, uzasadnienie postanowienia SN z dnia 17 listopada 2005 r., IV CSK 5/05). Zdaniem sądu pierwszej instancji zaskarżony wpis został dokonany z uwzględnieniem wymogów wynikających z prawidłowej wykładni art.
§ 2
k.p.c., jest zatem wpisem prawidłowym i wywołuje wszystkie skutki przez prawo przewidziane. Niezależnie od powyższego sąd ten podkreślił, że ewentualna niezgodność powstała po dokonaniu wpisu nie może być usunięta w postępowaniu wieczystoksięgowym o dokonanie wpisu, lecz w postępowaniu wszczętym z powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Stwierdził również, że dopiero w takim postępowaniu nie będzie przeszkody do dokonania przez sąd samodzielnej oceny zarzutów podniesionych przez skarżących. wyraził przy tym pogląd, że dopiero orzeczenie wydane w oparciu o art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece może wyjaśnić ostatecznie komu przysługuje prawo własności objętego wnioskiem budynku. Odnosząc się do kwestii zasądzenia kosztów sądowych, sąd pierwszej instancji wskazał, że art. 98 kpc nie ma zastosowania w postępowaniu wieczystoksięgowym. Powyższe postanowienie Sądu Rejonowego dla (...) Mokotowa z dnia 29 grudnia 2011r. zaskarżył apelacją uczestnik postępowania Hotele (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. zarzucając: 1. naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności: - art. 365 i 366 k.p.c., w związku z treścią art.
§2, 6 i 7 k.p.c., poprzez niezastosowanie przepisów art.
365 i 366 k.p.c. i przekroczenie kognicji sądu wieczystoksięgowego oraz nieuwzględnieniu stanu prawnego ujawnionego w KW (...) (...) w chwili złożenia wniosku, tj. tytułu własności Hoteli (...) do budynku Hotelu (...) ( Hotel (...)); - 626 2 §3 k.p.c. w związku z art.
- ust l ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece („ukwh"), oraz §104 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 sierpnia 2003 r. w sprawie zakładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie informatycznym, poprzez zastosowanie do założenia księgi w systemie informatycznym przepisu § 61 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r.; -art. 229 oraz 244 k.p.c. poprzez przyjęcie, że zaświadczenie nr (...) z dnia 23 lipca 2009 r. stwierdzające, że budynek przy Al. (...) /(...)/ spełnia warunki określone w art. 5 Dekretu oraz jest dokumentem, o którym mowa w § 61 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r., gdyby nawet przyjąć, że przepis ten ma zastosowanie do zakładania ksiąg wieczystych w systemie informatycznym; -art.626 9 k.p.c. polegające na dokonaniu wpisu pomimo przeszkód do jego dokonania; - art. 520 § 2 i 3 k.p.c. poprzez brak w zaskarżonym orzeczeniu postanowienia o kosztach, wbrew treści postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie Wydział V Cywilny Odwoławczy z dnia 31 maja 2011 r. sygn. akt V Ca 1056/11;
- naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności: - art. 235 k.c. oraz art. XXXVIII ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Przepisy wprowadzające kodeks cywilny, a także błędne zastosowanie -art. 5 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze (...) (...) ( (...)) oraz art. 10 ukwh. Wskazując na powyższe skarżący wnosił o zmianę zaskarżonego postanowienia i oddalenie wniosku J. P. z dnia 19 lutego 2010 r. o założenie odrębnej księgi wieczystej dla nieruchomości budynkowej, a tym samym uchylenie zaskarżonego wpisu polegającego na założeniu w KW (...) w całości dla budynku stanowiącego odrębną nieruchomość, w wyniku odłączenia tego budynku jako części nieruchomości z księgi wieczystej (...), a także uchylenie zaskarżonego wpisu polegającego zmianie typu księgi wieczystej (...) wobec odłączenia budynku i założenia dla niego nowej księgi wieczystej K W 4 (...) (...), a nadto o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, albo o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania wraz z rozstrzygnięciem o kosztach instancji odwoławczej. Wnioskodawczyni wnosiła o oddalenie apelacji. Sąd Okręgowy zważył co następuje: Apelacja zasługuje na uwzględnienie. Pomimo teoretycznej poprawności rozważań sądu pierwszej instancji dotyczących zakresu kognicji w postępowaniu wieczystoksięgowy oraz trafnego powołania w tym kontekście normy zawartej w art.
§2k.p.c.
należy stwierdzić, że sąd ten nie przeprowadził jednak we właściwy sposób badania, o którym mowa w w/w regulacji. Badanie treści wniosku polega na sprawdzeniu, czy wniosek został złożony przez osobę legitymowaną do jego wniesienia i czy przytoczone we wniosku okoliczności mogą być podstawą dokonania żądanego w nim wpisu; badanie formy polega na sprawdzeniu, czy wniosek odpowiada wymaganiom formalnym. Badanie treści księgi wieczystej odnosi się do stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej i do ustalenia, czy prawo, którego wniosek dotyczy, wywodzi się z prawa poprzednika (por. art. 34 u.k.w.h.). Zdaniem Sądu Okręgowego wnioskodawczyni J. P. w istocie nie wykazała, że jest osobą uprawioną w rozumieniu art. 626
(2)§ 5 k.p.c. do żądania wpisu na jej rzecz prawa własności w nowozałożonej księdze wieczystej. Dokumenty zgromadzone w księdze wieczystej o nr (...), jej treść oraz treść dokumentów dołączonych do wniosku z dnia 19 lutego 2010 roku nie dają podstaw do przyjęcia, że J. P. jest właścicielem jakiejkolwiek części nieruchomości, dla której prowadzona jest w/w księga wieczysta, jej użytkownikiem wieczystym lub wierzycielem, któremu przysługuje prawo, które może być wpisane do księgi wieczystej. Z dokumentów tych nie wynika również aby wnioskodawczyni L. – P. była osobą, na rzecz której ma nastąpić wpis, albowiem za taką osobę może być uznany tylko taki podmiot, który dołącza do wniosku dokument stwierdzający nabycie prawa. W ocenie Sądu Okręgowego takim dokumentem z pewnością nie jest zaświadczenie (...) (...). W. z dnia 23 lipca 2009 roku o nr (...) ( (...)-17-25-08. Po pierwsze bowiem wbrew opinii Sądu Rejonowego zawiera ono jedynie oświadczenie wiedzy obejmujące między innymi wskazanie, że na gruncie dla którego prowadzona jest księga wieczysta o nr (...), stanowiącym własność (...) W., znajduje się budynek Hotelu (...), który zgodnie z art. 5 dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze (...) (...), stanowi odrębną od gruntu nieruchomość, której właścicielką jest J. P.. Po wtóre jak słusznie podnosi skarżący uznanie, że owo zaświadczenie spełnia warunki określone w art. 5 dekretu i jest dokumentem, o którym mowa w § 61 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001r. było wykluczone w świetle norm zawartych w art.229 oraz 244 k.p.c.. Po trzecie zaś wypada zauważyć, że zasługujące na pełną aprobatę stanowisko Sąd Najwyższego prezentowane w uzasadnieniu postanowienia z dnia 11 lutego 2011 roku sygn. akt I CSK 288/10 (publik. LEX 798230), również wykluczało przyjęcie, że tego rodzaju zaświadczenie może stanowić dowód na okoliczność, iż wnioskodawczyni w chwili składania przedmiotowego wniosku była właścicielką nieruchomości budynkowej Hotelu (...), objętej wówczas w/w księgą wieczystą, w sytuacji gdy decyzjami administracyjnymi odmówiono przyznania dotychczasowemu właścicielowi hipotecznemu K. P. prawa własności czasowej do gruntu, nawet jeżeli decyzje te następnie zostały uznane za nieważne. Jak to bowiem wyjaśnił Sąd Najwyższy w motywach powołanego wyżej orzeczenia : „ Zgodnie z art. 5 dekretu, budynki znajdujące się na gruncie, przechodzącym na własność gminy (...) W. pozostają własnością dotychczasowych właścicieli, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Dotychczasowi właściciele nieruchomości mogli złożyć wniosek o przyznanie im na tym gruncie prawa wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy (z czynszem lub opłatą symboliczną, art. 7 ust. 1 ). W razie nieprzyznania dotychczasowemu wierzycielowi gruntu takiego prawa (dzierżawy lub zabudowy) budynki, położone na gruncie, przechodziły na własność gminy, która obowiązana byłą wypłacić właścicielowi odpowiednie odszkodowanie ( art. 8 i 9 dekretu). Odrębna własność budynku mogła być zatem zachowana, gdy b. właściciele uzyskali odpowiednie, wskazane w dekrecie prawo podmiotowe do gruntu. Zgodnie z art. 44 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce nieruchomościami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159 ze zm.), oba wspomniane w art. 7 ust. 1 dekretu prawa do gruntu przekształcone zostały ostatecznie w prawo użytkowania wieczystego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2006 r., I CSK 293/06 nie publ.). (…) Nie można podzielić stanowiska Sądu Okręgowego, że stwierdzenie nieważności decyzji odmownej z dnia 24 lutego 1956 r. spowodowało skutki prawne ex tunc, wyrażające się tym, iż "dawni właściciele nieruchomości nigdy nie utracili tytułu prawnego do budynku" i tym samym "budynek od chwili wejścia w życie dekretu stanowi odrębny od punktu przedmiot własności". Należy bowiem zwrócić uwagę na cel wspomnianych przepisów dekretu z 1945 r. Otóż odrębna własność budynku (po utracie własności gruntu ex lege) mogła być zachowana przez b. właścicieli gruntu, gdy uzyskali oni na podstawie stosownej decyzji administracyjnej prawo podmiotowe do gruntu określone w art. 7 ust. 1 dekretu przy zachowaniu odpowiedniego trybu ubiegania się o takie prawo (terminu złożenia wniosku i przesłanek ustanowienia prawa). Negatywna decyzja administracyjna (odmowa przyznania) aktualizowała skutek przewidziany w art. 8 dekretu w postaci przejścia na własność gminy także wszystkich budynków położnych na gruncie, a gmina była zobowiązana uiścić odszkodowanie za te budynki ( art. 8 i 9 dekretu). Należy przyjąć, że skutki takie następowały ex lege, a decyzja odmowna stanowiła tylko przesłankę ich powstania…. Zakończenie procedury ubiegania się o prawo wieczystej dzierżawy lub prawo zabudowy odmowną decyzją administracyjną finalizowało zatem tymczasowy stan prawno-rzeczowy nieruchomości, tj. powodowało zmianę prawnego statusu budynków znajdujących się na gruncie i powrót do wyrażonej w art. 4 dekretu z dnia 11 października 1946 r. - prawo rzeczowe (Dz. U. Nr 57, poz. 319 ze zm.) systemowej zasady superficies solo cedit. Stwierdzenie nieważności decyzji odmownej z dnia 24 lutego 1956 r. (w 2001 r.) nie mogło prowadzić zatem do sytuacji prawnorzeczowej w postaci jakby "restytucji" prawa własności budynku po stronie b. właściciela gruntów lub ich spadkobierców (…)”. Wypada przy tym z całą mocą podkreślić, że ani z treści księgi wieczystej o nr (...), ani też z dołączonych do wniosku dokumentów w żaden sposób nie wynika, iż J. P. jest spadkobierczynią byłego właściciela hipotecznego nieruchomości. Dokumentami potwierdzającymi następstwo prawne z tytułu dziedziczenia są postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku oraz zarejestrowane akty poświadczenia dziedziczenia. Tymczasem, żaden z tego rodzaju dokumentów w niniejszej sprawie nie został przedstawiony. W tym stanie rzeczy, wobec istnienia przeszkody w postaci braku wykazania przez wnioskodawczynię odpowiednimi dokumentami tytułu prawnego do objętej wnioskiem nieruchomości budynkowej, przedmiotowy wniosek podlegał oddaleniu na podstawie art. 626 9 k.p.c.. W konsekwencji orzeczenie o utrzymaniu w mocy zaskarżonego wpisu nie było prawidłowe, a sąd pierwszej instancji stosownie do art. 518 1 § 3 k.p.c. winien był rozstrzygnąć o uchyleniu zaskarżonego wpisu w całości i oddaleniu wniosku. Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy na podstawie art. 386§1 k.p.c. w zw. z art.13§2 k.p.c. zmienił zaskarżone postanowienie, rozstrzygając o kosztach postępowania w instancji odwoławczej w oparciu o art. 520 § 3 k.p.c. z uwagi na wzajemną sprzeczność interesów skarżącego i oponującej co do uwzględnienia apelacji wnioskodawczyni.