Sygn. akt I C 530/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 października 2014 r. Sąd Okręgowy w Kaliszu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Jacek Chmura Protokolant: protokolant sądowy Anna Więcław po rozpoznaniu w dniu 16 października 2014 r. w Kaliszu na rozprawie sprawy z powództwa: (...)z siedzibą w W.; przeciwko: N. K.; o zapłatę I. Oddala powództwo. II. Kosztami postępowania obciąża powoda w całości i z tego tytułu zasądza od powoda (...) z siedzibą w W. na rzecz pozwanej N. K. kwotę 3.617 zł (trzy tysiące sześćset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. UZASADNIENIE Pozwem z dnia 27.02.2014 r. powódka (...) z siedzibą w W. wniosła przeciwko N. R. obecnie zamężnej N. K. o zapłatę kwoty 127.150,28 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 24.12.2011 r. do dnia zapłaty oraz kosztami postepowania. W uzasadnienie pozwu powódka twierdziła, iż w okresie od 01.01.2011 r. do 31.12.2011 r. pozwana korzystała bez tytułu prawnego z nieruchomości rolnych powoda, położonych w granicach działki nr (...), obręb geodezyjny B., gmina C., powiat (...), o powierzchni 40.25.00 ha oraz w granicach działki (...), obręb geodezyjny P., gmina C., powiat (...) o powierzchni 18.03.00 ha. W dniu 26 sierpnia 2011 r. powód dokonał lustracji powyższych nieruchomości i stwierdził, że nie są one objęte umową dzierżawy. Pozwana pozostaje w zwłoce z zapłatą wynagrodzenia za korzystanie z przedmiotowych nieruchomości bez tytułu prawnego, powódka naliczyła za okres od 01.01.2011 do 31.12.2011 r. należną opłatę, biorąc za podstawę stawkę czynszu dzierżawnego za 1 hektar przeliczeniowy, obliczoną na podstawie umów dzierżawy zawartych w powiecie (...) w latach 2009-2010, w wysokości 19,60 dt. Ostatecznego obliczenia opłaty za bezumowne korzystanie z nieruchomości przez pozwaną powódka dokonała dnia 26.07.2013 r. Na dochodzoną pozwem kwotę 127.150,28 zł składają się: - kwota 89.662,20 zł z tytułu wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z przedmiotowych nieruchomości powódki w okresie od dnia 01.01.2011 r. do 31.12.2011 r.; - kwota 4.888,00 zł z tytułu zwrotu zapłaconego przez powódkę podatku rolnego od nieruchomości; - kwota 32.600,08 zł z tytułu odszkodowania w wysokości równowartości dopłat bezpośrednich za 2011 r. W dniu 10.03.2014 r. Sąd Okręgowy w Kaliszu wydał nakaz zapłaty w postepowaniu upominawczym, w sprawie I Nc 23/14, nakazując pozwanej N. R. zapłacić na rzecz powoda kwotę 127.150,28 zł z odsetkami i kosztami postepowania. (nakaz k.37). Pismem z dnia 02.04.2014 r. pozwana N. R. obecnie zamężna K. wniosła sprzeciw od nakazu zapłaty w postepowaniu upominawczym Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 10.03.2014 r. w sprawie I Nc 23/14, zaskarżając powyższy nakaz w całości i wnosząc o oddalenie powództwa i zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. (k.41-43). W uzasadnieniu pozwana twierdziła, iż nigdy nie korzystała z nieruchomości rolnych powódki, ani na podstawie umowy, ani bezumownie. W maju 2011 r. pozwana ustaliła w (...), że powodowa (...) będzie wydzierżawiać grunty rolne położone w B. i P.. Pozwana w dniu 23.05.2011 r. złożyła w Biurze Powiatowym (...)w P. wniosek o przyznanie płatności na rok 2011 dotyczący trzech działek: dwóch w B. i jednej w P.. Jednocześnie pozwana ustalała telefonicznie w (...), kiedy będzie możliwe zawarcie umowy dzierżawy tych nieruchomości. Gdy dowiedziała się, że do zawarcia umów dzierżawy ostatecznie nie dojdzie, pozwana cofnęła złożony wcześniej wniosek o dopłaty bezpośrednie. Postepowanie administracyjne w tym przedmiocie zostało ostatecznie umorzone. Pomimo złożenia przez pozwaną wniosku o dopłaty bezpośrednie, pozwana nie weszła w posiadanie przedmiotowych nieruchomości, ani w żaden sposób z nich nie korzystała. Z ostrożności pełnomocnik pozwanej zakwestionował również sposób naliczenia oraz zakres obciążenia pozwanej kwotą za bezumowne korzystanie z nieruchomości. Sąd ustalił następujące okoliczności faktyczne: W maju 2011 r. pozwana N. K. z domu R. studiowała na II roku na Wydziale Pedagogiki (...) w K.. Pozostawała na utrzymaniu rodziców, nie była właścicielką nieruchomości. W dniu 30.07.2011 r. pozwana zawarła związek małżeński i aktualnie nazywa się N. K.. (kopia aktu małżeństwa k.44, zeznania świadka P. W. nagranie 00:16:49 k.126, zeznania pozwanej N. K. nagranie 00:20:27 – 00:21:07 k.126). Pozwana ustaliła w maju 2011 r., że (...) Oddział we W. będzie wydzierżawiać trzy działki rolne. Pozwana N. K. chciała wydzierżawić te działki, aby uzyskać dopłaty bezpośrednie. Pozwana nie ustalała, w jaki sposób ma zostać zawarta umowa dzierżawy gruntów rolnych. (zeznania świadka P. W. nagranie 00:12:31-00:13:33 k.126, zeznania pozwanej N. K. nagranie 00:22:22 k.126). Pomoc w zgromadzeniu dokumentów oraz przy uprawie gruntów ofiarował pozwanej P. W. – spowinowacony z jej mężem Ł. K.. Z uwagi na zbliżający się termin do składania wniosków o dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych (bez dodatkowych potrąceń z uwagi na opóźnienie w złożeniu wniosku), który upływał 25 maja 2011 r. pozwana, korzystając z pomocy P. W. wypełniła i złożyła do (...) (...) Oddział (...) w dniu 23.05.2011 r. wniosek o przyznanie płatności bezpośredniej nr (...), nr identyfikacyjny (...), dotyczący działek: nr (...) położonej w B. o powierzchni 40.25.00 ha, nr (...)położonej w B. o powierzchni 14.75.00 ha oraz działki nr (...) położonej w P. o powierzchni 17.92.00 ha. (wniosek k.103-106, zeznania świadka P. W. nagranie 00:13:33, 00:17:36 k.126, zeznania pozwanej N. K. nagranie 00:21:31 – 00:22:22 k.126). W chwili składania wniosku o dopłaty bezpośrednie, pozwana N. K. nie była właścicielką ani dzierżawcą jakiejkolwiek nieruchomości rolnej. Złożyła wniosek o dopłaty przed uzyskaniem tytułu prawnego do działek objętych tym wnioskiem, aby uniknąć obniżenia wysokości dopłaty z uwagi na spóźnienie wniosku. Pozwana nie była nigdy na działkach objętych wnioskiem, nie wykonywała na nich jakichkolwiek prac rolnych, nie korzystała z nich w jakikolwiek inny sposób. Nie wiedziała nawet, gdzie konkretnie położone są przedmiotowe nieruchomości. (zeznania świadka P. W. nagranie 00:16:49, 00:18:09 k.126, zeznania pozwanej N. K. nagranie 00:22:22 – 00:26:48 k.126). Poza uzyskaniem telefonicznych informacji o działkach, mających być wystawionymi do dzierżawy, pozwana nie składała w powodowej (...)żadnych ofert lub wniosków o zawarcie z nią umowy dzierżawy tych nieruchomości. (zeznania pozwanej N. K. nagranie 00:25:48 k.126). Po złożeniu wniosku o dopłaty do (...) (...) Oddział (...), pozwana N. K. uzyskała informację z (...), że przedmiotowe działki nie będą wystawione do zawarcia umowy dzierżawy. Wobec powyższego w dniach 01.06.2011 r. oraz 01.07.2011 r. pozwana cofnęła wniosek o dopłaty bezpośrednie. W związku z cofnięciem wniosku, postepowanie (...)w tej sprawie zostało umorzone decyzją z dnia 24.08.2011 r. (cofnięcie wniosku k.107-114, decyzja o umorzeniu postepowania k.45, zeznania świadka P. W. nagranie 00:15:04-00:15:49 k.126, zeznania pozwanej N. K. nagranie 00:24:07 k.126). Przedmiotowe nieruchomości rolne stanowiące działki: nr (...) położona w B. o powierzchni 40.25.00 ha, nr (...)położona w B. o powierzchni 14.75.00 ha oraz nr (...)położona w P. o powierzchni 17.92.00 ha stanowiły własność Skarbu Państwa pozostając w zasobie powodowej (...). Bezpośredni zarząd sprawowała jednostka organizacyjna powódki: Administracja Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. (okoliczność niesporna). W dniu 14 maja 2011 r. powódka (...) działająca przez Administrację (...)Państwa, złożyła w (...)Biuro Powiatowe we W. wniosek o przyznanie płatności za 2011 r., nr identyfikacyjny (...). Wniosek ten obejmował między innymi dopłaty do nieruchomości: działki nr (...) położonej w B. o powierzchni 40.25.00 ha oraz działki nr (...) położonej w P. o powierzchni 18.03.00 ha. (potwierdzenie złożenia wniosku k.56, wniosek o dopłaty k.57-58). Powódka (...) dokonała częściowego cofnięcia wniosku nr identyfikacyjny (...), pismem z prezentatą wpływu 06.08.2011 r., 01.09.2011 r. oraz pismem, którego prezentata jest nieczytelna. Z załączonych do wniosku dokumentów wynika, że cofnięciem zostały objęte dwie nieruchomości: pierwsza położona w B., działka nr (...) o powierzchni 40.25.00 ha i położona w P., działka nr (...) o powierzchni 17.92.00 ha. Działka nr (...), położona w B. została powtórzona w wykazach załączonych do trzech pism cofających częściowo wniosek o dopłaty. Załączone przez powódkę pisma cofające wnioski nie są zupełne, (za wyjątkiem wniosku z dnia 01.09.2011 r.) nie zawierają ostatniej strony z podpisami osoby składającej oraz datą wypełnienia wniosku. (pisma powódki – częściowe cofnięcie wniosku o dopłaty k.59-63, 75-77). Decyzją nr (...) z dnia 21.12.2012 r. (...)Biuro Powiatowe we W. umorzyła postępowanie w sprawie przyznania jednolitej płatności obszarowej w części dotyczącej działek rolnych o łącznej powierzchni 2.294,47 ha wycofanych wnioskami z dnia: 19.07.2011 r., 19.08.2011 r., 02.09.2011 r., 04.10.2012 r. i 02.11,2011 r. Jako oznaczenie wniosku wskazane zostały w treści decyzji numery dokumentu, które nie widnieją na załączonych przez powódkę kopiach pism cofających wnioski o dopłatę. (decyzja k. 29-31, pisma powódki – częściowe cofnięcie wniosku o dopłaty k.59-63, 75-77). Pismami z dnia 16.08.2011 r. powódka (...) zwróciła się do (...) (...) Oddział (...) o informację, kto w latach 2009-2011 składał wnioski o płatności bezpośrednie na nierozdysponowane działki Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa i to: nr (...)o powierzchni 18,03 ha położoną w P. oraz nr(...) o powierzchni 40,25 ha położoną w B.. (pisma powódki k.64-66). W dniu 26.08.2011 r. pracownik powódki przeprowadził lustrację nieruchomości położonej w B. gmina C., działka nr (...) o powierzchni 40,25 ha. W trakcie lustracji nieruchomość nie była użytkowana rolniczo, porośnięta wysokimi trawami. Działka nie była objęta umową dzierżawy. (protokół z lustracji k.8). Pismami z dnia 30.09.2011 r. (...) poinformowała powódkę (...)we W., że w 2011 r. na nieruchomości: położoną w B. działkę nr (...) o powierzchni 40.25 ha oraz położoną w P. działkę nr (...) o powierzchni 18,03 ha wnioski o przyznanie dopłat bezpośrednich złożyła N. R. oraz powódka (...) (pisma (...)k. 68-74). Zasady dzierżawy nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa reguluje Zarządzenie Nr 35/09 z dnia 28 września 2009 r. Prezesa (...). Załącznik do powyższego Zarządzenia określa sposób ustalenia wysokości czynszu dzierżawnego. (zarządzenie z załącznikiem k.9-12). Notami księgowymi z dnia 02.12.2011 r. powódka (...)obciążyła pozwaną N. R. obecnie zamężną K. następującymi kwotami: - 99.031,54 zł za bezumowne korzystanie z nieruchomości rolnej działki nr (...) o pow. 40,2500 ha w obrębie B. i działki nr (...) o powierzchni 18,0300 ha w obrębie P., za 2011 r. – nota nr (...) - 4.888 zł tytułem zwrotu należności w wysokości równowartości podatku rolnego za bezumowne użytkowanie nieruchomości rolnej działki nr (...) o pow. 40,2500 ha w obrębie B. i działki nr (...) o powierzchni 18,0300 ha w obrębie P., za 2011 r. – nota nr (...); - 32.600,08 zł tytułem odszkodowania w wysokości równowartości dopłat bezpośrednich za 2011 r. – nota nr (...) (noty księgowe k.13, 25, 26, potwierdzenie odbioru k.27, zeznania pozwanej N. K. nagranie 00:27:30 k.126). Do not księgowych załączone zostało wyliczenie dokonane przez powódkę należności za bezumowne korzystanie z nieruchomości na podstawie wysokości czynszu dzierżawnego obliczonego zgodnie z treścią Zarządzenia nr (...)z dnia 28 września 2009 r. Prezesa (...) oraz wyliczenie kwoty podatku od nieruchomości. (wyliczenia k.14 i 28). Notami z dnia 02.07.2012 nr (...) oraz z dnia 08.08.2013 r. nr (...) powódka (...) we W. skorygowała obciążenia pozwanej N. K. w zakresie kwoty opłaty za bezumowne korzystanie z nieruchomości rolnych powódki do ostatecznej kwoty 88.662,20 zł. Do not załączone zostało rozliczenie żądanych przez powódkę kwot. (noty księgowe k.15, 22, rozliczenia k.16-20, pismo k.21, wyliczenie k.23-24). Pismem z dnia 20 stycznia 2012 r. powódka (...) wezwała pozwaną N. K. do zapłaty kwoty 32.600,08 zł odszkodowania w postaci równowartości dopłat bezpośrednich, kwoty 99.031,54 zł tytułem wynagrodzenia za bezumowne użytkowanie nieruchomości oraz kwoty 4.888 zł tytułem zwrotu podatku rolnego. (pismo k.32). W pismach z dnia 05.03.2012 r., 23.04.2012 r. i 09.08.2012 r. powódka (...) podtrzymała swoje stanowisko co do żądania zapłaty. (pisma powódki k.33-35). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie wyżej wskazanych dowodów, w szczególności załączonych do akt dokumentów oraz zeznań świadka i pozwanej, które to zeznania Sąd uznał za wiarygodne. W zakresie ustaleń stanu faktycznego nie było kwestii spornych pomiędzy stronami, nie zostały podniesione przez strony zarzuty w zakresie wiarygodności dowodów. Sąd pominął dowód z przesłuchania strony powodowej (postanowienie k.133), albowiem pomimo wezwania do osobistego stawiennictwa celem przesłuchania, z pouczeniem o skutkach niestawiennictwa, na wyznaczony w dniu 16.10.2014 r. termin rozprawy za powódkę nie stawił się nikt, nie usprawiedliwił niestawiennictwa, nie wniósł o odroczenie rozprawy. Biorąc pod uwagę wyżej ustalone okoliczności faktyczne, Sąd zważył, co następuje: W niniejszej sprawie powódka (...) żądała od pozwanej N. K. zapłaty wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z rzeczy, zwrotu bezpodstawnego wzbogacenia w postaci uiszczonego podatku rolnego oraz odszkodowania w wysokości utraconych dopłat bezpośrednich. W stanowiskach wyrażonych na piśmie, powódka wskazała jako podstawę prawną zwrotu bezpodstawnego wzbogacenia art. 405 k.c., zapłaty odszkodowania art. 415 k.c. W zakresie zapłaty wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z rzeczy powódka nie wskazała podstawy prawnej, jednak z treści pism procesowych powódki wynika, że chodzi o rozliczenie właściciela z samoistnym posiadaczem rzeczy – art. 224 i nast. k.c. Podstawową okolicznością faktyczną wskazaną przez powódkę jako uzasadnienie żądania pozwu, było złożenie przez pozwaną N. K. wniosku o przyznanie dopłat bezpośrednich, z której to okoliczności powódka wnioskowała o korzystaniu przez pozwaną z przedmiotowych nieruchomości bez tytułu prawnego. Przesłanki do uzyskania dopłaty bezpośredniej w rolnictwie reguluje ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U.2012.1164 j.t. ze zm.). Postępowanie w sprawie przyznania jednolitej płatności obszarowej prowadzone jest na wniosek rolnika, który spełnia łącznie następujące przesłanki:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.