Sygn. akt X GC 414/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 września 2014 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach X Wydział Gospodarczy w składzie: Przewodniczący: SSO Małgorzata Korfanty Protokolant: Sonia Giemza po rozpoznaniu w dniu 24 września 2014 r. w Gliwicach na rozprawie sprawy z powództwa: (...) Spółki Akcyjnej w W. przeciwko: 1) (...) Spółce Akcyjnej w W. 2) (...) Spółce Akcyjnej w W. o zapłatę 1) oddala powództwo; 2) zasądza od powoda (...) Spółki Akcyjnej w W. na rzecz pozwanego (...) Spółki Akcyjnej w W. kwotę 15.434,00 (piętnaście tysięcy czterysta trzydzieści cztery 00/100) zł tytułem zwrotu kosztów procesu; 3) zasądza od powoda (...) Spółki Akcyjnej w W. na rzecz pozwanego (...) Spółki Akcyjnej w W. kwotę 8.217,00 (osiem tysięcy dwieście siedemnaście 00/100) zł tytułem zwrotu kosztów procesu; 4) nakazuje pobrac od powoda na rzecz Skarbu Państwa (Sąd Okręgowy w Gliwicach) kwotę 1.498,84 (jeden tysiąc czterysta dziewięćdziesiąt osiem 84/100) zł tytułem kosztów wydania opinii w sprawie. SSO Małgorzata Korfanty Sygn. akt X GC 414/13 UZASADNIENIE Powódka (...) Spółka Akcyjna w W. wniosła o zasądzenie od pozwanych, jako dłużników solidarnych (...) Spółki Akcyjnej w W. i (...) Spółki Akcyjnej w W. kwoty 420.928,55 zł wraz z ustawowymi odsetkami i kosztami procesu tytułem naprawienia szkody w postaci uszkodzenia toru nr 2 szlaku C. – S. przez wagon pozwanej (...) Spółki Akcyjnej w W., który uległ wykolejeniu wskutek nieprawidłowości w stanie technicznym. Jako wartość szkody powódka wskazała łączną kwotę 777.129,93 zł (775.000 zł koszt odtworzenia – wymiana ciągła podkładów w ilości 1.755 sztuk i 3.500 śrub stopowych, wymiana częściowa podkładów w ilości 245 sztuk i 35 sztuk śrub łubkowych, wymiana 39 sztuk podkładów podzłączowych + 2.129,93 zł – koszt pracy pociągu ratunkowego). Powódka wskazała także na koszt akcji ratowniczej – 4.000 zł. Zdaniem powódki pozwani uznali zgłoszoną szkodę. Jednakże rzeczoznawcy pozwanej (...) Spółki Akcyjnej w W. uznali wysokość szkody na 369.667,13 zł z czego pokryto 359.667 zł, a 10.000 zł stanowiło kwotę franszyzy redukcyjnej. Powódka podkreśliła, że pozwana (...) i (...) Spółka Akcyjna w W. nie uwzględniła kosztorysu przedstawionego przez wykonawcę robót – Przedsiębiorstwo (...) i (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K. na kwotę 775.000 zł i opracowała własny kosztorys na kwotę 590.042 zł, po weryfikacji go m.in. o stopień zużycia technicznego toru. Odpowiedzialność pozwanej (...) Spółki Akcyjnej w W. powódka określiła na zasadzie ryzyka, zgodnie z przepisem art. 435 k.c. W nakazie zapłaty w postępowaniu upominawczym Sąd uwzględnił roszczenie powódki w całości. W sprzeciwie od nakazu zapłaty pozwana (...) Spółka Akcyjna w W. wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powódki kosztów postępowania. W uzasadnieniu pozwana podniosła, że powódka została należycie i w całości zaspokojona przez pozwanych z tytułu poniesionej szkody. Pozwana podkreśliła, że dokonała precyzyjnej i wnikliwej analizy zdarzenia, jego skutków oraz kosztów usunięcia szkody i ta analiza jest jedyną, którą można ocenić rzeczowo. Zdaniem pozwanej przyjęcie stawek (...) było prawidłowe, gdyż wskazany system jest powszechnie stosowany. Pozwana wskazała także na wartość toru przed zdarzeniem i po zdarzeniu, zaznaczyła, że powódka nie domagała się zasądzenia kosztów nadzoru nad realizacją robót, kosztów w infrastrukturze kolejowej sąsiedniego toru, kosztów utylizacji uszkodzonych materiałów. Pozwana zarzuciła także, iż powódka nie sprecyzowała na jakiej podstawie należy określać wysokość kosztów transportu podkładów. W sprzeciwie od nakazu zapłaty pozwana (...) Spółka Akcyjna w W. wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powódki kosztów procesu. W uzasadnieniu pozwana podniosła, że powódka nie udowodniła wysokości szkody wyższej niż ostatecznie ustalona i naprawiona przez pozwanych. Zdaniem pozwanej odszkodowanie nie może przekroczyć wysokości poniesionej przez powódkę szkody, nie może być źródłem wzbogacenia powódki, nie może pokrywać kosztu modernizacji, ulepszeń, np. spowodowanych użyciem nowych materiałów. Pozwana zaznaczyła, że powódka posiada magazyny części staroużytecznych i mogła zobowiązać wykonawcę robót do ich wykorzystania. W ocenie pozwanej powódka uzyskała pełne odszkodowanie wyrównujące w całości uszczerbek powstały w jego majątku na skutek wypadku. Pozwana zarzuciła, że powódka zaniedbała obowiązek utrzymania infrastruktury kolejowej w należytym stanie, dopuszczając do przekroczenia okresu eksploatacji poszczególnych elementów infrastruktury kolejowej i wyczekiwała na wypadki kolejowe z udziałem pociągów wykorzystywanych przez przewoźników po to, aby na ich koszt dokonać remontu generalnego torowiska. Pozwana wskazała, iż przedmiotowy wypadek kolejowy nie jest pierwszym, który miał miejsce na wskazanym w sprawie torze w tym samym kilometrze, co uzasadnia twierdzenie, że powódka próbuje wyrównać tę samą szkodę w majątku dwukrotnie, kierując żądania w stosunku do dwóch niezależnych przewoźników w dwóch różnych sprawach. Pozwana zakwestionowała także podstawy ustaleń komisji kolejowej oraz jej skład, a także wskazała na utratę trwałości granicznej i duże zużycie podkładów drewnianych (eksploatacja przez 23 lata przy dopuszczalnej trwałości 18-21 lat), zły stan szyn i podsypki oraz na zalecenia remontu podtorza i naprawy głównej nawierzchni, które nie zostały wykonane. W toku procesu strony podtrzymały swoje stanowiska, twierdzenia i wnioski. Ponadto powódka wskazała na trudności związane z eksploatacją torów oraz koszty związane z utylizacją 2000 sztuk podkładów. Sąd ustalił, co następuje: W okresie od 5 lutego 2001 r. do 19 grudnia 2012 r. dokonywano okresowych kontroli stanu technicznego i sprawności toru, po czym sporządzono protokoły zaleceń (dowód: książka obiektu budowlanego – k. 261-264; zeznania świadka R. T. – protokół rozprawy z dnia 4 grudnia 2013 r. – czas nagrania: 00:08:04-01:10:58). W dniu 6 listopada 2010 r. doszło do wypadku kolejowego w postaci wykolejenia się wagonu F. nr (...)-0 w pociągu (...) nr (...) relacji O. KWK (...) w km 11.400 toru nr 2 szlaku C. – S. linii nr 161 K. S. Północne – C.. Bezpośrednią przyczyną zdarzenia okazało się niewłaściwe rozłożenie nacisków pudła wagonu na poszczególne koła wskutek nierównomiernego załadunku wagonu. Pierwotną przyczyną okazał się niewłaściwy załadunek wagonu (dowód: protokół ustaleń końcowych – k. 251-256). Podczas przeglądów nawierzchni torowej przedmiotowego toru w dniach 5-12 listopada 2010 r. i 5-24 października 2011 r. z uwzględnieniem warunków technicznych utrzymania nawierzchni na liniach kolejowych, stwierdzono wady powierzchniowe szyn, wpływające na ich zły stan (zużycia boczne 3-8 mm, wyboksowania, pęknięcia), bardzo duże i duże zużycie podkładów kolejowych (częściowo próchno, zasypanie, pęknięcia podłużne i poprzeczne, miejscowe skoszenia), z których część wymagała naprawy, skorodowane złączki, luźne śruby stopowe, łubkowe i wkręty, zanieczyszczenie i zachwaszczenie podsypki. W zaleceniach wskazano na konieczność naprawy rowu bocznego, odwodnienia toru, wymiany płyt przejazdowych zewnętrznych i wewnętrznych, wymiany podrozjazdnic, półzwrotnic, gruntu podtorza i podłoża oraz na nie wykonanie zaleceń z poprzedniej kontroli. Mimo powyższych zaleceń powódka nie zakwalifikowała toru do naprawy głównej. Działania powódki sprowadzały się do ograniczenia prędkości pociągów do 30 km/h na torze nr 2 (dowód: protokół nr (...) – k. 181-183; warunki techniczne utrzymania nawierzchni na liniach kolejowych Id – 1 (D-1) – k. 192-199; protokół nr (...) – k. 233-234; zbiorczy protokół – raport nr (...) – k. 235; zeznania świadka R. T. – protokół rozprawy z dnia 4 grudnia 2013 r. – czas nagrania: 00:08:04-01:10:58; zeznania świadka H. S. – protokół rozprawy z dnia 4 grudnia 2013 r. – czas nagrania: 01:10:58-01:37:40; świadka R. S. – protokół rozprawy z dnia 4 grudnia 2013 r. – czas nagrania: 02:57:12-03:32:18). W dniu 31 sierpnia 2011 r. dokonano wymiany 2.414 sztuk podkładów drewnianych za kwotę 359.656,72 zł, która została zaakceptowana przez powódkę w związku z innym wypadkiem kolejowym, w wyniku którego w dniu 6 listopada 2010 r. doszło do wykolejenia wagonu. Powyższa wymiana, mimo użycia podkładów staroużytecznych przywróciła parametry sprzed uszkodzenia toru (duży stopień degradacji 09), biorąc pod uwagę fakt, że wymianie poddano prawie połowę podkładów na odcinku 3 km. Mimo dokonania wymiany elementów przedmiotowy odcinek toru był nadal zakwalifikowany do wymiany, pociągi poruszały się z ograniczoną prędkością ze względu na stan toru (dowód: faktura VAT nr (...) – k. 237-238; zamówienie nr (...) z dnia 8 września 2011 r. – k. 236; protokół odbioru częściowego – k. 239-241; kosztorys – k. 242-245; zeznania świadka R. T. – protokół rozprawy z dnia 4 grudnia 2013 r. – czas nagrania: 00:08:04-01:10:58; zeznania świadka H. S. – protokół rozprawy z dnia 4 grudnia 2013 r. – czas nagrania: 01:10:58-01:37:40; zeznania świadka M. S. – protokół rozprawy z dnia 4 grudnia 2013 r. – czas nagrania: 01:37:40-02:03:28; zeznania świadka R. J. – protokół rozprawy z dnia 4 grudnia 2013 r. – czas nagrania: 02:19:53-02:56:56). W październiku 2011 r. dokonano mechanicznego podbicia toru na odcinku 3 km, wymieniono płyty przejazdowe i wykonano oprofilowanie podsypki (dowód: faktura VAT (...) – k. 247-248; zamówienie nr (...) – k. 246; (dowód: książka obiektu budowlanego – k. 261-264). W dniu 3 października 2011 r. dokonano ostatecznego odbioru robót związanych z naprawą toru nr 2 uszkodzonego wskutek wypadku kolejowego (dowód: protokół odbioru – k. 249-250; (dowód: książka obiektu budowlanego – k. 261-264). W dniu 30 maja 2012 r. pozwane zawarły umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej z tytułu prowadzonej działalności i posiadanego mienia z włączeniem odpowiedzialności za produkt i wykonane usługi. Jako ubezpieczone ryzyko wskazano transport kolejowy towarów i osób w tym usługi w zakresie transportu bocznicowego, spedycję kolejową i samochodową, transport samochodowy materiałów budowlanych na terenie europy z wyłączeniem Wielkiej Brytanii i Rosji. Okres ubezpieczenia ustalono na 1 czerwca 2012 r. do 31 maja 2013 r. Sumę gwarancyjną określono na 20.000.000 zł (dowód: polisa nr (...).866.385 wraz z warunkami ubezpieczenia – k. 110-127). W dniu 9 sierpnia 2012 r. na szlaku C. – S. w torze nr 2, km 11,398 linii 161 K. S. Północne – C. wykoleił się 10 wagon za lokomotywą poc. (...) nr (...) relacji C. – D. Towarowa. Jako bezpośrednią przyczynę wykolejenia podano brak elementu zawieszenia resora (chomątka i kamienia) z lewej strony zawieszenia piórowego pierwszego zestawu kołowego pierwszego wózka. Jako okoliczność sprzyjającą wykolejeniu wskazano awarię zamknięcia klapy z prawej strony kierunku jazdy w wagonie serii F. nr (...) - 4, która spowodowała ubytki w przewożonym ładunku (klinkier) – przesunięcie środka ciężkości w wagonie oraz brak rozkładania się siły ciągu wzdłuż pociągu spowodowało zejście ze sworznia zawieszenia i utratę geometrii zawieszenia (przyczyna pierwotna). Przyczyną wypadku mógłby być znaczny ubytek ładunku, z jednego z czterech części wagonu. Ubytek nie okazał się znaczny. (dowód: protokół ustaleń końcowych komisji kolejowej ze zdarzenia kategorii B 11 z dnia 7 września 2012 r. – k. 8-13; warunki techniczne utrzymania nawierzchni na liniach kolejowych – k. 32-35; raport ze szkody – k. 134-155; protokół – k. 179-180; nagranie przebiegu oględzin – k. 265; zeznania świadka H. S. – protokół rozprawy z dnia 4 grudnia 2013 r. – czas nagrania: 01:10:58-01:37:40; ustna opinia uzupełniająca - protokół rozprawy z dnia 24 września 2014 r. – czas nagrania: 00:02:35-00:36:47). W dniu 10 sierpnia 2012 r. dokonano oględzin miejsca wypadku kolejowego w związku z opisanym powyżej zdarzeniem z udziałem przedstawicieli pozwanej (...) Spółki Akcyjnej w W.. W trakcie oględzin stwierdzono uszkodzenie 1.226 sztuk podkładów (przecięcia kołami), 300 sztuk podkładki typu S 49, kompletów śrub stopowych typu S 49 (starte śruby) w ilości 2.774 sztuk, śrub łubkowych typu S 49 w ilości 35 sztuk. W toku oględzin odstąpiono od pomiarów toru pod obciążeniem (dowód: protokół oględzin – k. 128-133; zeznania świadka H. S. – protokół rozprawy z dnia 4 grudnia 2013 r. – czas nagrania: 01:10:58-01:37:40; zeznania świadka M. Ś. – protokół rozprawy z dnia 4 grudnia 2013 r. – czas nagrania: 03:33:10-03:47:14). Ustalono, że stan techniczny toru w miejscu zdarzenia i 100 metrów przed wykolejeniem nie przyczynił się do zaistniałego wypadku, choć wypadnięcie kamienia i chomątka z zawieszenia mogło być spowodowane złym utrzymaniem toru w miejscu zdarzenia (dowód: protokół oględzin – k. 128-133; opinia biegłego sądowego - k. 331-375; opinia uzupełniająca – k. 403-413; zeznania świadka M. Ś. – protokół rozprawy z dnia 4 grudnia 2013 r. – czas nagrania: 03:33:10-03:47:14). W dniu 21 sierpnia 2012 r. dokonano ponownych oględzin miejsca wypadku kolejowego w związku z opisanym powyżej zdarzeniem na zlecenie pozwanej (...) Spółki Akcyjnej w W., który stanowił podstawę raportu ze szkody (dowód: protokół oględzin – k. 175-178). Na dzień 30 września 2012 r. stwierdzono u powódki istnienie podkładów w ilości 332 sztuk o wartości 29.230,61 zł (dowód: zestawienia materiałów – k. 258-260). W składach podkładów powódki znajdowała się znaczna ilość podkładów staroużytecznych. W związku z okresem modernizacji linii kolejowych na składy, np. we W. zwożonych jest około 30.000 podkładów raz w tygodniu czy raz w miesiącu (dowód: zeznania świadka R. T. – protokół rozprawy z dnia 4 grudnia 2013 r. – czas nagrania: 00:08:04-01:10:58). W dniu 4 października 2012 r. odbyło się posiedzenie komisji w sprawie podziału kosztów powstałych w związku z wypadkiem. Podczas posiedzenia ustalono, że straty powódki wyniosły 779.000 zł, a straty (...) S.A. wyniosły 10.000 zł. Na późniejszym etapie odstąpiono od żądania kwoty 10.000 zł (dowód: pismo z dnia 28 września 2012 r. – k. 16; protokół – k. 17; świadka R. S. – protokół rozprawy z dnia 4 grudnia 2013 r. – czas nagrania: 02:57:12-03:32:18). W dniu 8 października 2012 r. Przedsiębiorstwo (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w K. obciążyło pozwaną kwotą 775.000 zł netto za roboty budowlano-montażowe torowe w związku z usunięciem skutków wykolejenia wagonu (dowód: faktura VAT nr (...) – k. 14). Jako zakres naprawy wskazano wymianę ciągłą podkładów drewnianych w ilości 1.755 sztuk na nowe wraz z załadunkiem, dowozem i wyładunkiem oraz zwiezieniem podkładów odzyskanych i rozbrojeniem, z użyciem 3.000 nowych kompletów przytwierdzenia typu K i nowych przekładek podszynowych w ilości 3.500 sztuk (648.495,31 zł); wymianę pojedynczą podkładów drewnianych w ilości 250 sztuk wraz z załadunkiem, dowozem i wyładunkiem oraz zwiezieniem podkładów odzyskanych i rozbrojeniem, z użyciem 500 kompletów przytwierdzenia typu K i przekładek podszynowych w ilości 500 sztuk (93.356,83 zł) na nowe; dwukrotne podbicie toru podbijarką torową wraz z obsługą geodezyjną (33.147,86 zł). Oferta wskazanego Przedsiębiorstwa okazała się najkorzystniejszą (dowód: uproszczony kosztorys wykonania robót – k. 15; protokół odbioru i przekazania toru do eksploatacji – k. 257; książka obiektu budowlanego – k. 261-264; pismo z dnia 30 maja 2014 r. – k. 430; zeznania świadka R. T. – protokół rozprawy z dnia 4 grudnia 2013 r. – czas nagrania: 00:08:04-01:10:58; zeznania świadka R. S. – protokół rozprawy z dnia 4 grudnia 2013 r. – czas nagrania: 02:57:12-03:32:18). 437 sztuk podkładów kolejowych wymieniono na odcinku 102 m toru nr
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.