II AKa 310/14

Sygn. akt II AKa 310/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 października 2014 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w II Wydziale Karnym w składzie: Przewodniczący: SSA Andrzej Krawiec Sędziowie: SSA Stanisław Rączkowski (spr.) SSA Edward Stelmasik Protokolant: Anna Czarniecka przy udziale prokuratora Prokuratury Apelacyjnej Grażyny Nowickiej po rozpoznaniu w dniu 28 października 2014 r. sprawy Z. K. oskarżonego z art. 284 § 2 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. i art. 231 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. z powodu apelacji wniesionej przez prokuratora od wyroku Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze z dnia 21 maja 2014 r. sygn. akt III K 106/12 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę oskarżonego Z. K. przekazuje Sądowi Okręgowemu w Jeleniej Górze do ponownego rozpoznania. UZASADNIENIE Prokurator Prokuratury Rejonowej w Zielonej Górze oskarżyła Z. K., o to że w okresie od stycznia 1998 r. do lipca 2003 r. w Ż. będąc (...) przy Sądzie Rejonowym w Ż. w celu osiągnięcia korzyści majątkowej nie dopełnił obowiązków (...) w zakresie rozliczenia pieniędzy wpłacanych przez wierzycieli tytułem opłat egzekucyjnych i zaliczek oraz wyegzekwowanych należności i przywłaszczył powierzone mu pieniądze w łącznej kwocie 905 167,34 zł na szkodę wierzycieli tj. o przestępstwo z art. 284§2k.k. w zw. z art. 294§1k.k. i art. 231§2k.k. w zw. z art. 11§2k.k./ k. 890-896/. Sprawa została przekazana do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Bolesławcu/ k. 947/, który wyrokiem z dnia 12 lipca 2007 r. w sprawie o sygn. akt II K 272/04 uniewinnił oskarżonego od zarzucanego mu przestępstwa/ k. 1242/. Po rozpoznaniu apelacji prokuratora/ k. 1264-1265/, Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze uchylił zaskarżony wyrok i sprawę Z. K. przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Bolesławcu. Postanowieniem z dnia 14 marca 2008 r. Sąd Rejonowy w Bolesławcu zwrócił sprawę Prokuratorowi Rejonowemu w Zielonej Górze w celu usunięcia istotnych braków postępowania przygotowawczego poprzez przeprowadzenie kompletnej i rzetelnej opinii biegłego z zakresu księgowości na podstawie analizy akt postępowań egzekucyjnych za okres objęty aktem oskarżenia, co pozwoli ustalić krąg rzeczywistych pokrzywdzonych i właściwą wysokość przywłaszczonych pieniędzy/ k. 1312/. Po rozpoznaniu zażalenia/ k. 1316/ na powyższe postanowienie, Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie/ k. 1324/. Wskazane wyżej zalecenia sądu odwoławczego oraz powtórzone w postanowieniu o zwrocie sprawy prokuratorowi nie zostały w sposób prawidłowy wykonane. W dniu 22 grudnia 2011 r. Prokurator Prokuratury Rejonowej w Zielonej Górze skierowała do Sądu Rejonowego w Ż. nowy akt oskarżenia, w którym zarzuciła Z. K., że w okresie od stycznia 1998 r. do lipca 2003 r. w Ż. będąc (...) przy Sądzie Rejonowym w Ż. w celu osiągnięcia korzyści majątkowej nie dopełnił obowiązków (...) w zakresie rozliczenia pieniędzy wpłacanych przez wierzycieli tytułem opłat egzekucyjnych i zaliczek oraz wyegzekwowanych należności i przywłaszczył powierzone mu pieniądze w łącznej kwocie 247.365,74 zł na szkodę wierzycieli tj. o przestępstwo z art. 284§2k.k. w zw. z art. 294§1k.k. i art. 231§2k.k. w zw. z art. 11§2k.k. Postanowieniem Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z dnia 18 kwietnia 2012 r./ k. 2026/ sprawa została przekazana do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Bolesławcu, a następnie postanowieniem tego sądu rejonowego sprawa została przekazana Sądowi Okręgowemu w Jeleniej Górze/ k. 2049/. W związku z zażaleniem oskarżonego Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze w Wydziale VI Odwoławczym zmienił zaskarżone postanowienie Sądu Rejonowego w Bolesławcu i sprawę przekazał do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Zielonej Górze/ k. 2066/. Na wniosek Sądu Okręgowego w Zielonej Górze/ k. 2087/ Sąd Najwyższy przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Jeleniej Górze/ k. 2093/. Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze wyrokiem z dnia 21 maja 2014 r. w sprawie o sygn. akt III K 106/12 uniewinnił oskarżonego Z. K. od popełnienia zarzucanego mu czynu i zaliczył koszty postępowania na rachunek Skarbu Państwa/ k. 2460/. Apelację od powyższego wyroku wniosła Prokurator Prokuratury Rejonowej w Zielonej Górze. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku polegający na wyrażeniu poglądu, iż dowody ujawnione na rozprawie i ustalone na ich podstawie okoliczności nie są wystarczające do uznania za udowodniony fakt popełnienia przestępstwa przez oskarżonego Z. K., podczas gdy kompleksowa i prawidłowa analiza zgromadzonego materiału dowodowego prowadzi do wniosku przeciwnego. Stawiając powyższy zarzut rzecznik oskarżenia publicznego wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Sąd Apelacyjny zważył: Apelacja jest zasadna. W pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sąd pierwszej instancji podał, że „ Nader lakoniczne sformułowanie zarzutu w połączeniu z treścią uzasadnienia aktu oskarżenia może uzasadniać wątpliwości co do tego, czy w ramach skargi mieści się wyłącznie zdarzenie faktyczne w postaci zatrzymania przez oskarżonego dla siebie nienależnych mu kwot z pokrzywdzeniem wierzycieli egzekucyjnych, czy też wszelkie nieprawidłowości w zakresie pełnionej przezeń funkcji (...)”. Ma rację Sąd Okręgowy wytykając oskarżycielowi publicznemu „lakoniczność” zarzutu aktu oskarżenia oraz niedoskonałości uzasadnienia aktu oskarżenia. Jednakże te mankamenty mogły być oceniane w momencie gdy sprawa została skierowana do sądu i była na etapie oceny przed skierowaniem jej na rozprawę. Oskarżonemu zarzucono popełnienie przestępstwa kwalifikowanego kumulatywnie z art. 284§2k.k. w zw. z art. 294§1k.k. i art. 231§2k.k. Znamiona tych przestępstw, poza sformułowaniem „ stanowiące mienie znacznej wartości”, zostały ujęte w zarzucie. Brak wskazanego sformułowania to być może przekonanie oskarżyciela publicznego, iż wskazana w zarzucie kwota w zestawieniu z definicją ustawową( art. 115§ 5 k.k.) jednoznacznie prowadzi do wniosku, iż zarzut przywłaszczenia dotyczy mienia znacznej wartości. Dalej w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Okręgowy stwierdził, że zdarzeniami faktycznymi jakie opisane są w zarzucie „ są tylko te działania lub zaniechania Z. K., które mają postać nie wywiązywania się z obowiązku przekazywania wyegzekwowanych należnych kwot wierzycielom z naruszeniem ich uzasadnionych interesów oraz wadliwego rozliczania kwot wpłacanych przez wierzycieli podczas inicjowania przez nich postępowań egzekucyjnych również na ich szkodę”. Stąd też sąd „ nie badał w przedmiotowym postępowaniu ani kwestii rzetelności prowadzenia przez oskarżonego dokumentacji finansowej i egzekucyjnej, ani sposobu prowadzenia poszczególnych egzekucji, ani też innych kwestii w sposób wykraczający poza potrzebę ustalenia rzetelności rozliczenia się Z. K. z wierzycielami, na rzecz których we wskazanym w zarzucie okresie czasu prowadził on postępowanie egzekucyjne”/ k. 2465-2466/. Z powyższym stanowiskiem sądu nie sposób się zgodzić. W tym miejscu w pierwszej kolejności należy odwołać się do stanowiska sądu odwoławczego wyrażonego już w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 lutego 2008 r. w sprawie o sygn. akt VI Ka 851/07/ k. 1304-1307/. Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze wskazał „By stwierdzić, czy i jaka kwota niedoboru została przez oskarżonego przywłaszczona należy dokonać analizy akt egzekucyjnych postępowań prowadzonych przez oskarżonego i ustalić, czy oskarżony wyegzekwował wierzytelności oraz, czy zostały one przekazane wierzycielom, a jeżeli nie to co z tymi kwotami wierzytelności wyegzekwowanych przez oskarżonego się stało. Wyegzekwowane wierzytelności stanowiły własność poszczególnych wierzycieli i mogły być przedmiotem przywłaszczenia przez oskarżonego. ( … ) Cała kwota stwierdzonego niedoboru nie musi stanowić kwoty przywłaszczenia. Na rachunku komornika znajdowały się bowiem opłaty od których uzależnione jest wszczęcie i prowadzenie postępowań egzekucyjnych oraz zaliczki na wydatki ponoszone w trakcie tych postępowań. ( … ) Zbadania wymagało, czy kwoty te zostały przeznaczone na cele, jakim miały służyć tj. prowadzenie postępowań egzekucyjnych, czy też zostały rozdysponowane przez oskarżonego na inne cele nie związane z postępowaniami egzekucyjnymi. Jednocześnie sąd odwoławczy wyraził pogląd, że opłaty jak i zaliczki nie mogły być przedmiotem przywłaszczenia, gdyż nie stanowiły własności wierzycieli. Jeżeli opłaty i zaliczki były przeznaczone na inne cele niż prowadzenie postępowania egzekucyjnego, to zgodnie z zaleceniem sądu odwoławczego należało rozważyć odpowiedzialność z innych norm prawnokarnych, w tym z art. 231k.k./ k.1397/. Kierując się powyższymi zaleceniami sąd pierwszej instancji – wówczas w B. - zwrócił sprawę Prokuratorowi Rejonowemu w Zielonej Górze w celu usunięcia istotnych braków postępowania przygotowawczego poprzez przeprowadzenie kompletnej i rzetelnej opinii biegłego z zakresu księgowości na podstawie analizy akt postępowań egzekucyjnych za okres objęty aktem oskarżenia, co pozwoli ustalić krąg rzeczywistych pokrzywdzonych i właściwą wysokość przywłaszczonych pieniędzy/ k. 1312/. Ma rację autorka apelacji podnosząc, że w analizowanej sprawie, ze względu na sposób działania sprawcy, charakter wykonywanych przez niego obowiązków i czynności, a także stwierdzony przez oskarżyciela sposób naruszenia tych obowiązków i przekroczenia uprawnień, znacząca większość ustaleń faktycznych może zostać poczyniona wyłącznie w oparciu o analizę dokumentów w tym dokumentów finansowych, rachunkowych i związanych z prowadzeniem poszczególnych postępowań egzekucyjnych. W ocenianej sprawie podstawowym dowodem jest dowód z opinii biegłego, a więc osoby posiadającej wiadomości specjalne w zakresie rozliczeń prowadzonych przez komornika. Inne dowody zgromadzone w sprawie mają jedynie charakter pomocniczy ponieważ nie wskazują przyczyn powstania niedoboru, a jedynie ten fakt, ostatecznie także kwestionowany przez oskarżonego. Zostały wydane w sprawie dwie opinie. Pierwsza opinia biegłej M. M. / k. 857 – 862 oraz opinie uzupełniające k. 1004 i k. 1220/ została zdyskwalifikowana przez Sąd Okręgowy. Biegła M. M., jak zauważyła autorka aktu oskarżenia, podała, że w jej ocenie „ kwoty opłat egzekucyjnych, zaliczek i koszty postępowań egzekucyjnych ustalane były prawidłowo. Biegła nie ujawniła przypadków, w których komornik dokonywałby ustalenia zawyżonych kwot opłat egzekucyjnych i przywłaszczył na szkodę wierzycieli pochodzące z tego tytułu środki finansowe”/ k. 892/. W sprawie została wydana również opinia przez biegłą T. W. / k. 1711-1714 i k. 1764-1768/. Ta opinia spotkała się także z krytyczną oceną sądu pierwszej instancji. Istotnie opinia biegłej T. W. zasługuje na krytyczną ocenę. Dla poparcia tego stanowiska zasadnym jest odwołanie się do wypowiedzi biegłej z rozprawy w dniu 22 maja 2013 r./ k. 2240v./. Biegła podała. „ Rzeczywiście aby rzetelnie wyliczyć kwotę ewentualnego niedoboru należałoby poddać analizie księgowej dostępne dokumenty w taki sposób kiedy pan K. kończył swoją działalność. Innymi słowy należałoby we wszystkich sprawach podliczyć wszystkie jego przychody i rozchody. Wtedy byłby obraz pełny, dający 99% pewności co do poprawności wyliczeń. Ja tego nie zrobiłam ponieważ moja wiedza jest za mała w tym zakresie. Takie zlecenie mogłam wykonać przy współpracy z komornikiem. To znaczy chodzi o komornika, który by razem ze mną rozliczał. Ja nie czuję się mocna w przepisach komorniczych, one są dosyć trudne i ja się na nich nie znam”. Sąd Okręgowy nie dostrzegł powyższej okoliczności. Nie odniósł się do braku wystarczających kwalifikacji biegłej wydającej opinię, z której wynika że „ wysokość nierozliczonych z wierzycielami kwot wyegzekwowanych od dłużników łącznie wynosi 347.709,52zl/ k. 1711/. Z tym, że kwota obciążająca oskarżonego wynosi 247.365,74 zł/ k. 1711, s. 3 opinii/. Sąd ograniczył się do ponownego przesłuchania biegłej jedynie na okoliczność zapisów w kartach rozliczeniowych w sprawach KM 1118/03 i KM 1584/01/. Biegła zakończyła opinię konkluzją, że nie wiadomo kto i kiedy spowodował niedobór, jak i w ogóle niedoboru mogło nie być/ k. 2455v./. Istnieje szereg dowodów wskazujących, iż w kancelarii komorniczej prowadzonej przez oskarżonego powstał niedobór. Główna Księgowa Sądu Rejonowego w Ż. w protokole z kontroli kasy przeprowadzonej w dniu 3 lipca 2003 r. w kancelarii oskarżonego stwierdziła niedobór w kwocie 874.666,45 zł. Niedobór w kwocie 892 732,44 zł stwierdzili także wizytatorzy kontrolujący kancelarię oskarżonego. Podobnie rewidenci Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, którzy objęli kontrolą kancelarię oskarżonego za okres od 2 stycznia do 8 lipca 2003 r. stwierdzili niedobór w kwocie 885.237,45 zł. D. N.