2 oraz § 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 sierpnia 1982 r. w sprawie stawek, warunków przyznawania i wypłaty ryczałtu przysługującego sędziom i pracownikom sądowym za dokonanie oględzin oraz stawek należności kuratorów. Sąd przyznając wynagrodzenie w wysokości 300 zł wskazał na ustanowienie kuratora na końcowym etapie postępowania oraz na liczbę sporządzonych przez niego pism oraz stawiennictwo na rozprawach. Apelację od punktu
2 wyroku złożyła pozwana M. J.. Wniosła o uchylenie wyroku, zniesienie postępowania w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, względnie o uchylenie wyroku w odniesieniu do punktów
2 i oddalenie powództwa w całości, względnie o uchylenie wyroku w zakresie punktów
2 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, w każdym przypadku o zasądzenie kosztów postępowania. Apelująca zarzuciła orzeczeniu naruszenie: 1) art. 233 kpc poprzez dokonanie dowolnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i przyjęcie, że: - pozwana pozostawała w bliskim stosunku z pozwanym i znała jego sytuację majątkową, a tym samym że możliwe jest przyjęcie domniemania, że pozwana wiedziała jakoby działał on ze świadomością pokrzywdzenia powódki. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje na świadomość pozwanej na temat sytuacji majątkowej Z. P.
3 kpc w zw. z § 3 ust.
Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, poprzez przyznanie kuratorowi wynagrodzenia w wysokości 300 zł zamiast w wysokości 1 200 zł, co uzasadniały nakład pracy kuratora, poświęcony czas, liczba przejazdów do sądu i jego odległość od miejsca wykonywania aplikacji przez kuratora. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie wynagrodzenia w kwocie 1 200 zł oraz o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. Sąd Okręgowy zważył, co następuje. Apelacja zasługuje na uwzględnienie, ale nie z powodu wskazanych w niej zarzutów. Obecny model postępowania apelacyjnego nakłada na sąd II instancji nie tylko uprawnienie, ale wręcz obowiązek rozważenia na nowo całego zebranego w sprawie materiału oraz dokonania własnej, samodzielnej i swobodnej jego oceny, w tym oceny zgromadzonych dowodów (uzasadnienie postanowienia SN z dnia 17 kwietnia 1998 r., II CKN 704/97). W szczególności rozważeniu podlega – bez względu na podniesione zarzuty – prawidłowość zastosowania prawa materialnego (uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07,OSNC 2008/6/55). Rozpatrując ponownie niniejszą sprawę z tego punktu widzenia, wskazać należy, że uszło Sądowi Rejonowemu to, że regulacja ustawowa skargi paulińskiej (art. 527 k.c. i nast.) wykracza poza dosłowne brzmienie tych przepisów, które przyznają wierzycielowi prawo domagania się uznania za bezskuteczną w stosunku do niego czynności prawnej dłużnika, dokonanej z pokrzywdzeniem wierzyciela, na podstawie której osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową. Ochrona ta nie przysługuje jednak z uwagi na osobę wierzyciela, ale z uwagi na jego konkretną wierzytelność o określonej wysokości, której szanse zaspokojenia mogą doznać uszczerbku w wyniku dokonanej przez dłużnika czynności prawnej. Obowiązek wykazania tej wierzytelności, w tym jej wysokości, obciąża wierzyciela. Bez tego nie jest bowiem możliwe chociażby ustalenie niewypłacalności dłużnika lub jej stopnia. K. sprzężony z opisaną przed chwilą powinnością wierzyciela pozostaje obowiązek sądu uwzględniającego powództwo o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną w stosunku do wierzyciela (posługując się utartym w praktyce sformułowaniem, będącym de facto skrótem myślowym, gdyż – jak wskazano – chodzi tu o bezskuteczność w stosunku do konkretnej wierzytelności) wskazania w sentencji wyroku właśnie tej wierzytelności, jej wysokości i z jakiego tytułu ona wynika (m.in. uchwała SN z 13 października 1995r., III CZP 139/95, OSNC 1996/1/17, wyrok SN z 27 listopada 2003r., III CKN 355/01). Obowiązek wskazania konkretnej, określonej precyzyjnie wierzytelności obarcza rzecz jasna powoda, który winien sformułować w pozwie poprawne żądanie, uwzględniające wszystkie elementy, które spowodują, że mający zapaść wyrok będzie nadawał się do egzekucji. Oznacza to, że powód, zakreślając granice swojego żądania, powinien skonkretyzować tę wierzytelność zarówno pod względem podmiotowym jak i przedmiotowym. Analizując żądanie pozwu sformułowane w niniejszej sprawie wypadnie zauważyć, że nie zawierało ono wskazania konkretnej wierzytelności, której ochrony domagała się powódka. Wskazanie tej wierzytelności nastąpiło dopiero w uzasadnieniu pozwu. Sąd Rejonowy nie wezwał powoda do usunięcia tego braku formalnego pozwu, a w toku postępowania powód nie zmienił żądania, mimo, że był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem Sądu II instancji tak sformułowane żądanie pozwu nie spełnia wymogów poprawnego sformułowania, w szczególności w zakresie określenia wierzytelności, której ochronie ma służyć. Odwołując się do przytoczonego wyżej, utrwalonego stanowiska judykatury, stwierdzić przy tym należy, iż sprecyzowanie wierzytelności należy do wierzyciela, który w skardze pauliańskiej wyznacza przedmiot ochrony a żądanie powinno obejmować przynajmniej istnienie wierzytelności, tytuł prawny wierzytelności i jej wysokość. Żądanie pozwu ograniczające się do żądania uznania, danej czynności prawnej dokonanej przez dłużnika, za bezskuteczną wobec powoda przy braku sprecyzowania zakresu bezskuteczności zaskarżonej czynności prawnej pod względem podmiotowym nie jest prawidłowe. Bezskutecznością może być objęta jedynie czynność prawna dłużnika maksymalnie do rozmiarów konkretnej wierzytelności przysługującej wierzycielowi. W konsekwencji sentencja wyroku uwzględniającego skargę pauliańską zawsze musi określać, również co do wysokości, wierzytelność, której ochronie ma służyć, ten składnik orzeczenia jest nieodzowny dla zapewnienia prawidłowości wyroku i jego wykonalności. Zdaniem Sądu Okręgowego powódka, zgłaszając żądanie uznania czynności prawnej za bezskuteczną nie spełniła, wynikającego z art. 527 k.c., ustawowego wymogu określenia wierzytelności objętej skargą pauliańską. Określenie w pozwie żądania w sposób ogólny, bez wskazania precyzyjnego konkretnej (konkretnych) wierzytelności, objętych skargą nie spełniła wymogu sprecyzowania wierzytelności. Sąd I instancji nie miał oczywiście podstaw do wyrażania za stronę, w sentencji wyroku, żądania w przedmiocie wierzytelności podlegającej ochronie skargą paulińską poprzez wybór i wskazanie w sentencji zaskarżonego orzeczenia jednej z wielu w istocie wierzytelności wskazanych przez powódkę w uzasadnieniu pozwu (opisane w uzasadnieniu pozwu świadczenie główne i osobno koszty za dwa osobne postępowania). Art. 527 kc ma za cel zapewnienie ochrony nie jakiejkolwiek wierzytelności, jaka może przysługiwać wierzycielowi, ale służy ochronie konkretnej wierzytelności. Orzeczenie uwzględniające roszczenie z art. 527 kc nie może z jednej strony pozostawiać wierzycielowi dowolności w wyborze (już po wydaniu wyroku) wierzytelności podlegającej zaspokojeniu ale z drugiej strony, nie pozwala Sądowi na dokonanie, za powoda. wyboru tej wierzytelności. Wadliwe sformułowanie żądania pozwu wyrażające się niesprecyzowaniem wierzytelności podlegającej ochronie, tak co do wysokości, jak i tytułu, nie pozwala na stwierdzenie wypełnienia przez powódkę przesłanek wynikających z art. 527 kc. Z powyższego wynika, iż w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 187 § 1 pkt
2 kpc w związku z art. 527 § 1 kc. Sąd I instancji nie wzywał powoda o uzupełnienie braków formalnych pozwu choć ten nie zawierał w petitum określenia wierzytelności, z której żądanie jest wywodzone. Tymczasem sąd nie jest uprawniony ani władny do artykułowania uwag odnośnie wierzytelności, z której powód wywodzi swe roszczenie, nawet jeżeli mógłby to wyinterpretować z uzasadnienia pozwu. Określenie wierzytelności dotyczy tak żądania pozwu jak i okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie. Decyzja w tym zakresie jest autonomiczną decyzją nie podlegającą kontroli sądu. Określenie przez Sąd (także Okręgowy rozpoznający apelację) wierzytelności, z której wynika żądanie, naruszałoby zasadę równości stron i stanowiło wkroczenie Sądu w sferę kształtowania treści powództwa. Sąd Okręgowy podziela w tym zakresie pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 października 2010 r., wydanym w sprawie I CSK 594/2009, iż sąd nie może ingerować w wybór w istocie podstawy żądania - wskazania wierzytelności. Uwzględniając powyższe uwagi należało poddać analizie treść zapadłego w punkcie 2 wyroku rozstrzygnięcia. Bez wątpienia narusza ono treść art. 527 k.c. w jego utrwalonej wykładni, nie określa bowiem, w stosunku do jakiej wierzytelności powódki orzeczona została bezskuteczność czynności prawnej dłużnika Z. P.
3 kpc. Na koszty zasądzone w pkt. 2 wyroku w zmienionym brzmieniu złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu pozwanej obliczone na podstawie § 6 pkt. 4 w zw. z § 21 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Z kolei wynagrodzenie kuratora nieznanego z miejsca pobytu pozwanego zostało obliczone i przyznane przez Sąd Rejonowy prawidłowo, o czym jeszcze będzie poniżej mowa. O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawie art. 98 §
3 kpc w zw. z art. 391 § 1 kpc. Na zasądzone na rzecz pozwanej koszty złożyło się wynagrodzenie jej pełnomocnika z urzędu obliczone na podstawie § 6 pkt. 4 w zw. z § 13 ust. 1 pkt.
w sprawie opłat za czynności adwokackie. Wynagrodzenie zostało podwyższone o podatek VAT. O wynagrodzeniu kuratora pozwanego w postepowaniu odwoławczym orzeczono z kolei na podstawie Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej w zw. z § 6 pkt. 4 w zw. z § 13 ust. 1 pkt.
powołanego wyżej Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.. Jeśli zaś chodzi o zażalenie kuratora pozwanego to nie zasługiwało ono na uwzględnienie. Nie można było zgodzić się z zarzutem zastosowania przez Sąd Rejonowy niewłaściwych przepisów w zakresie wynagrodzenia kuratorów. W dacie wyroku, wbrew twierdzeniom zażalenia, nie obowiązywało Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej, gdyż wyrok zapadł w dniu 19 grudnia 2013 r., a Rozporządzenie to weszło w życie w dniu 24 grudnia 2013 r., a więc po dacie zaskarżonego orzeczenia. Rozporządzenie to zostało opublikowane w dzienniku ustaw z 9 grudnia 2013 r., a zgodnie z jego § 3 weszło w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, a więc właśnie w dniu 24 grudnia 2013 r.. Dwutygodniowe vaciatio legis, o którym mowa w § 3 tego rozporządzenia nie liczy się od daty aktu, jak chciałoby tego zażalenie, lecz od daty jego promulgacji. Sąd Rejonowy słusznie zatem zastosował Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 sierpnia 1982 r.. Zgodnie z tym Rozporządzeniem wynagrodzenie kuratora niezawodowego (nie będącego adwokatem) nie mogło przekraczać 50% stawki wynagrodzenia adwokata ustalonego według przepisów określających opłaty za czynności zespołów adwokackich (§ 3 ust. 2), co oznaczało, że stawka 50% nie była stawką minimalną, lecz maksymalną. W tej sprawie więc, przy wartości przedmiotu sporu wynoszącej 6 000 zł, wynagrodzenie kuratora nie mogło przekraczać 600 zł, bo § 6 pkt. 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie przewiduje w takim przypadku wynagrodzenie adwokata w stawce minimalnej wynoszącej 1 200 zł, mogło być natomiast niższe. W sprawie tej słusznie Sąd, w oparciu o § 3 ust. 1 Rozporządzenia z 1982 r., dokonał miarkowania wynagrodzenia przy zastosowaniu wskazanych tam przesłanek. Przepis ten stanowi, że wysokość wynagrodzenia kuratorów ustanowionych w poszczególnych sprawach zależy w każdym wypadku od rodzaju sprawy, stopnia jej zawiłości i nakładu pracy kuratora. Sąd Okręgowy w całości podziela argumentację Sądu Rejonowego opartą na tym przepisie i jej powielanie w tym miejscu uważa za zbędne. Dodać jedynie można, że sprawa nie należała do zawiłych, a kuratora też nikt nie zmuszał do podjęcia się udziału w niej. Jedynie na marginesie zauważyć należy, że kwestię kosztów dojazdów należałoby rozpatrywać nie w kontekście wynagrodzenia kuratora, lecz poniesionych przez niego wydatków, o zwrot których kurator się nie zwracał i których w odpowiedni sposób nie wykazywał. O zażaleniu, który było bezzasadne, orzeczono na podstawie art. 397 § 2 kpc w zw. z art. 385 kpc.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.