Sygn. akt II C 792/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 listopada 2014 roku Sąd Okręgowy w Łodzi, II Wydział Cywilny w następującym w składzie: Przewodniczący: Sędzia SO Ewa Steckiewicz – Ochocka Protokolant: sekr. sąd. Katarzyna Loska po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2014 roku w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa K. G. przeciwko Skarbowi Państwa-Aresztowi Śledczemu w Ł. o zapłatę
(2), jaka przypadała w tamtej sprawie na jednego osadzonego. O nakazie humanitarnego traktowania więźniów stanowi również art. 10 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167), zgodnie z którym każda osoba pozbawiona wolności ma być traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem jej przyrodzonej godności. Standardy traktowania więźniów wyznaczone są również przez Wzorcowe reguły minimalne postępowania z więźniami, przyjęte w Genewie w 1955 r. oraz Europejskie reguły więzienne, przyjęte przez Radę Europy w 2006 r. Na gruncie prawa polskiego sytuacja prawna osób pozbawionych wolności uregulowana jest w sposób ogólny w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. „Kodeks karny wykonawczy” (Dz.U. Nr 90 z 1997 r., poz. 557 z późn. zm.). Ustawodawca wśród naczelnych zasad k.k.w. wymienił w art. 4 zasadę humanitaryzmu, która zakłada, że kary, środki karne, zabezpieczające i zapobiegawcze wykonuje się w sposób humanitarny, z poszanowaniem godności ludzkiej skazanego. Skazany zachowuje także prawa i wolności obywatelskie. Ich ograniczenie może wynikać jedynie z ustawy oraz z wydanego na jej podstawie prawomocnego orzeczenia. W myśl art. 5 k.k.w. skazany jest podmiotem określonych w kodeksie praw i obowiązków. Katalog praw skazanych wyliczony jest w art. 102 k.k.w., gdzie w pkt 1 mowa jest o tym, że skazany ma prawo do: odpowiedniego ze względu na zachowanie zdrowia, wyżywienia, odzieży, warunków bytowych, pomieszczeń oraz świadczeń zdrowotnych i odpowiednich warunków higieny. Warunki bytowe osadzonego w zakładzie karnym bądź areszcie śledczym określa m.in. art. 110 k.k.w., którego zmiana została wprowadzona przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 października 2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. Nr 190, poz. 1475). Ustawa weszła w życie z dniem 6 grudnia 2009 r. Zmiana polega na dodaniu w tym przepisie § 2a-2i i §
- Jednocześnie ze zmianą komentowanego przepisu ustawa nadała nowe brzmienie art. 151 i uchyliła art. 248 k.k.w. Nadal zasadą jest, że powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, wynosi nie mniej niż 3 m 2; cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy (art. 110 §1 i 2 k.k.w.). W niniejszej sprawie powód dochodzi swoich roszczeń związku z jego pobytem od 28 lipca 2012 r. do 11 kwietnia 2013 r. W przedmiotowej sprawie powód przebywał zawsze w celach, w której przypadało co najmniej 3 m 2 na jednego osadzonego. W tym przypadku zatem nie miało miejsca nawet krótkotrwałe przeludnienie cel, w których przebywał powód, a zatem z tego powodu nie mogło dojść do naruszenia jego dóbr osobistych. Powód nie dowiódł także, że jakiekolwiek inne niedogodności w czasie odbywania kary pozbawienia wolności miały cechy dręczenia lub upokarzania. Powód nie wykazał by przebywanie w areszcie, z powodu panujących tam warunków wywołało u niego negatywne skutki psychiczne, zdrowotne bądź fizyczne powodujące poczucie krzywdy. Sąd nie znalazł żadnych podstaw do stwierdzenia, jakoby w areszcie dochodziło do nieludzkiego traktowania więźniów, stosowania tortur czy też niehumanitarnych warunków. Przedmiotowa jednostka penitencjarna korzysta, co prawda z budynków pochodzących z lat 60-tych, zostały one poddane generalnemu remontowi na przestrzeni lat 2002 –
- Odnosząc się natomiast do pozostałych zarzutów powoda dotyczących niewłaściwego wyposażenia cel, braku możliwości utrzymania właściwej higieny osobistej oraz braku odpowiedniej wentylacji cel, Sąd uznając je za nieudowodnione nie uwzględnił ich. Powód skarżył się na brak możliwości utrzymania w areszcie właściwej higieny osobistej, jednakże wszystkie cele są skanalizowane i jest doprowadzona zimna woda. Osadzeni mogą korzystać raz w tygodniu z łaźni, w której jest ciepła woda. Kąciki sanitarne są zabudowane częściowo, co zapewnia w dostateczny sposób odizolowanie się osoby korzystającej z kącika od pozostałych osadzonych. Osadzeni w dniu ich przyjęcia otrzymują stosowne środki czystości, które później dostają systematycznie zgodnie z przydziałem. Mają oni także możliwość zakupienia ich w kantynie, bądź otrzymania w paczce. Nie można zatem przyjąć, że są pozbawieni dostępu do środków czystości. Powód nie wykazał, aby nie otrzymywał środków czystości w pozwanej jednostce w ilościach wskazanych w obowiązującym wówczas Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U. z 2003 r., Nr 186, poz. 1820). Jak przyznał sam powód czasami dostawał takie środki, aczkolwiek potrafił sprecyzować dokładnie jakie środki i w jakich ilościach otrzymywał. Skwitował jedynie, że w różnych miesiącach „różnie to bywało”. Powód postawił stronie pozwanej także zarzut wadliwej wentylacji, który nie potwierdził się, gdyż jak wynika z ustalonego stanu faktycznego wentylacja w celach działa prawidłowo, a zamontowany blendy nie utrudniają przepływu powietrza. Nie ograniczają one także doświetlenia pomieszczeń celi. Są one zamontowane zgodnie z zasadami sztuki budowlanej, a nadto posiadają odpowiednie atesty. Mając powyższe na uwadze, trudno dopatrzeć się także zaniedbań ze strony administracji Aresztu Śledczego w Ł. w zakresie doświetlenia cel mieszkalnych. Powód nie wskazał także na czym miałoby polegać owo niewłaściwe wyposażenie cel, podniósł jedynie, że w celi jest 1-2 miski a, jego zadnim konieczne są 3 miski. Zaopatrzenie cel w miski wynika z przytoczonego rozporządzenia, należy jednak podkreślić, iż w sytuacji kiedy osadzony chce utrzymać porządek wokół siebie oraz czystość osobistą może to uczynić wykorzystując do tego 1 miskę. Odnosząc się zatem do powyższych zarzutów powoda dotyczących warunków panujących w celach mieszkalnych, Sąd orzekający w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, iż warunki panujące w pozwanej jednostce muszą być oceniane z uwzględnieniem jego specyfiki, a osoba osadzona musi się liczyć z ograniczeniami i dolegliwościami. Tym bardziej, iż standard istniejący w celach mieszkalnych aresztu, często nie odbiega od sytuacji lokalowej wielu rodzin w Polsce, zajmujących mieszkania komunalne czy socjalne, w których stan techniczny budynków budzi zastrzeżenia, metraż jest za mały w stosunku do zajmowanej liczby osób, a nadto jest w nich ograniczony dostęp do mediów. Areszt Śledczy jest to jednostka penitencjarna o dużej rotacji, w której na małej powierzchni przebywa duża liczba osób. Z tego też względu nie budzi zdziwienia duża liczba norm prawnych regulujących funkcjonowanie i życie codzienne więźniów którzy podlegają w tym zakresie różnych rygorom. Specyfika jednostki penitencjarnej nie oznacza jednak, że jej funkcjonariusze i pracownicy mogą postępować w dowolny i swobodny sposób, bez poszanowania praw więźniów. Wręcz przeciwnie te osoby muszą dokładać wyjątkowo dużej staranności, aby zapewnić więźniom poczucie bezpieczeństwa. Oczywistym jest także i to, że ich działania muszą być zgodne z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Powód przebywa w jednostce penitencjarnej i z tego faktu wynikają pewne ograniczenia, z którymi powinien był się liczyć. Osoba osadzona w jednostce penitencjarnym musi poddać się pewnym reżimom tam panującym i wypełniać nałożone na nią obowiązki wynikające z wykonania kary pozbawienia wolności. Reasumując, stwierdzić należy, iż ustalone przez Sąd fakty nie dają podstawy do przypisania pozwanemu naruszenia dóbr osobistych powoda i nie ma możliwości przyznania mu jakiegokolwiek zadośćuczynienia. Powód nie doznał żadnej krzywdy związanej z osadzeniem go w AŚ w Ł., a zatem powództwo jako niezasadne należało w całości oddalić. Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu zapadło w oparciu o art. 102 k.p.c. Powód w całości przegrał sprawę, co w normalnym toku rzeczy oznaczałoby, że powinien on ponieść wszelkie związane z tym koszty, które pojawiły się po stronie jego przeciwników procesowych. Ustawodawca przyznaje jednak sądowi pewną swobodę w zasądzaniu kosztów procesu, gdy stosowaniu zasady odpowiedzialności za wynik sporu (art. 98 k.p.c.) sprzeciwiają się względy słuszności, co właśnie wyraża się stwierdzeniem, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych Sąd może nie obciążać strony kosztami procesu w całości lub w części, do czego uprawnia go treść art. 102 k.p.c. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie zaistniały te warunki. Sąd miał przede wszystkim na uwadze trudną sytuację życiową i majątkową powoda (osadzenie w zakładzie karnym, brak dochodów), w związku z czym doszedł do przekonania, że po jego stronie zachodzą okoliczności pozwalające na wyjątkowe odstąpienie od ogólnych reguł rządzących problematyką kosztów procesu. Przeciwne zaś rozstrzygnięcie stanowiłoby dla niego nadmierną dolegliwość.