4 rozporządzenia (wyroki: z dnia 19 marca 2008r.,I PK 230/07, OSNP 2009/13-14/176; z dnia 1 kwietnia 2011r. II PK 234/10, OSNP 2012/9-10/119; z dnia 18 stycznia 2013r.,II PK 144/12, lex nr 1375389) i w związku z tym pracownik powinien uzyskać rekompensatę i za odpowiednią przyjmuje się wysokość ryczałtową odpowiadającą kwocie kosztu noclegu, w razie nieprzedłożenia rachunku za nocleg. Zgodnie z art. 775 kp: - § 1 pracownikowi wykonującemu na polecenie pracodawcy zadanie służbowe poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy, lub poza stałym miejscem pracy przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową. - § 2 minister właściwy do spraw pracy określi, w drodze rozporządzenia, wysokość oraz warunki ustalania należności przysługujących pracownikowi, zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej, z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju oraz poza granicami kraju. Rozporządzenie powinno w szczególności określać wysokość diet, z uwzględnieniem czasu trwania podróży, a w przypadku podróży poza granicami kraju - walutę, w jakiej będzie ustalana dieta i limit na nocleg w poszczególnych państwach, a także warunki zwrotu kosztów przejazdów, noclegów i innych wydatków, - § 3 warunki wypłacania należności z tytułu podróży służbowej pracownikowi zatrudnionemu u innego pracodawcy niż wymieniony w § 2 określa się w układzie zbiorowym pracy lub w regulaminie wynagradzania albo w umowie o pracę, jeżeli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym pracy lub nie jest obowiązany do ustalenia regulaminu wynagradzania, - § 4 postanowienia układu zbiorowego pracy, regulaminu wynagradzania lub umowy o pracę nie mogą ustalać diety za dobę podróży służbowej na obszarze kraju oraz poza granicami kraju w wysokości niższej niż dieta z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju określona dla pracownika, o którym mowa w § 2, - § 5 w przypadku gdy układ zbiorowy pracy, regulamin wynagradzania lub umowa o pracę nie zawiera postanowień, o których mowa w § 3, pracownikowi przysługują należności na pokrycie kosztów podróży służbowej odpowiednio według przepisów, o których mowa w § 2. Mając na uwadze treść tego przepisu Sąd Rejonowy wskazał, że, jeżeli pracodawca nie należy do kategorii podmiotów publicznej (państwowej lub samorządowej) sfery budżetowej, warunki wypłacania jego pracownikom należności z tytułu podróży służbowej powinny być określone w układzie zbiorowym pracy lub w regulaminie wynagradzania albo w umowie o pracę. Odmienna regulacja takich pracodawców oznacza, że mogą oni uregulować należności pracowników na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową zarówno w sposób korzystniejszy, jak i mniej korzystny dla pracowników od tego, jaki wynika z odpowiedniego rozporządzenia ministra właściwego do spraw pracy, z jednym wyjątkiem. Mianowicie, postanowienia te nie mogą ustalać diety za dobę podróży służbowej na obszarze kraju oraz poza granicami kraju w wysokości niższej niż dieta z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju określona dla pracownika publicznej sfery budżetowej w stosownym rozporządzeniu, czyli innym słowy, dieta zagraniczna może być równa diecie krajowej. Uwzględniając treść komentowanego przepisu, Sąd Rejonowy przyjął, że regulaminowy katalog świadczeń może być węższy od przewidzianego w rozporządzeniu. Nie zwalnia to, rzecz jasna, pracodawcy z obowiązku zwrotu wszystkich kosztów poniesionych przez pracownika na ogólnych zasadach, jeżeli faktyczne koszty poniesione przez pracownika w związku z podróżą są wyższe od wynikających z przepisów je regulujących, pracownikowi przysługuje roszczenie o zwrot udokumentowanych kosztów rzeczywistych. W niniejszej sprawie pozwana unormowała w regulaminie wynagradzania uprawnienie pracownika wyłącznie do diet (przy czym z tytułu podróży poza granice kraju w wysokości diety z tytułu podróży służbowej poza granice kraju ustalonej w rozporządzeniu) oraz należności za noclegi na podstawie rachunków lub faktur i wykluczyła uprawnienie pracownika do ryczałtów za noclegi. W ocenie Sądu I instancji, pozwana mogła swobodnie uregulować uprawnienia pracownika z tytułu podróży służbowej do diet, z wykluczeniem ryczałtów za nocleg. Powołano się na stanowisko pozwanej, że mogła w regulaminie ograniczyć wysokość diety z tytułu podróży poza granicami kraju do wysokości diety z tytułu podróży na obszarze kraju, to jest do wysokości 24 zł i przyjąć uprawnienie pracownika do ryczałtu za nocleg. Wówczas świadczenie z tytułu podróży poza granice kraju byłoby w porównywalnej wysokości, jak świadczenie wypłacane na podstawie obowiązującego regulaminu wynagradzania z dnia 1 czerwca 2009r. W związku z powyższym, Sąd Rejonowy uznał, że A. F. nie posiada prawa do ryczałtu za nocleg za okres od dnia 10 stycznia 2010r. do dnia 31 marca 2010r., bowiem w tym czasie nie wykonywał podróży służbowej w rozumieniu art. 775 § 1 k.p., godził się na formę noclegu w kabinie pojazdu ciężarowego, a dodatkowo pozwana w regulaminie wykluczyła prawo do ryczałtu za nocleg – art. 775 § 3 k.p. Odwołując się do poczynionych rozważań prawnych, Sąd I instancji, uznał, że roszczenie powoda za okres od 1 kwietnia do 30 listopada 2010r. również nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem w tym czasie pozwana zapewniła A. F. nocleg w kabinie pojazdu ciężarowego, który na postoju mógł odpocząć (mając na uwadze specyfikę stanowiska pracy), a pozwana w regulaminie wykluczyła prawo do ryczałtu za nocleg – art. 775 § 3 k.p. Sąd Rejonowy wskazał, że ryczałt za nocleg nie jest świadczeniem, które należy przyznawać kierowcom automatycznie, bez względu na regulacje wewnątrzzakładowe. Dostrzegając i uznając realia branży transportowej, a w szczególności, że kierowca po prostu musi spać przy ładunku, i nie jest to niczym dziwnym, czy też niespotykanym poza Polską, a wynika ze specyfiki pracy kierowcy w krajowym czy też międzynarodowym przewozie towarów. Praca ta polega na stałym przemieszczaniu się i postojach w miejscu wybranym przez pracownika po odpowiedniej liczbie godzin jazdy. Przepisy ustawy o czasie pracy kierowcy dopuszczają możliwość odpoczynku w pojeździe, jeżeli pojazd jest na postoju i jest wyposażony do spania. Natomiast, na jakim parkingu zatrzyma pojazd kierowca i z jakich wygód będzie korzystał zależy od niego, a pracodawca nie ma możliwości rzeczywistego wpływania na tę decyzję ani jej kontrolowania. Apelację od powyższego wyroku wniósł powód, wnosząc o jego zmianę poprzez uwzględnienie zmodyfikowanego powództwa tj. zasądzenie na rzecz A. F. kwoty 10 292,95zł. wraz z ustawowymi odsetkami zgodnie z zestawieniem oraz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje wg norm przepisanych. Powód zarzucił wyrokowi: 1 - nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego polegające na przyjęciu, że A. F. przed 3.04.2010r. nie przebywał w podróży służbowej oraz u pozwanej obowiązywał regulamin wynagradzanie z 1.06.2009r. – a nie z 1.1.2004r. - podczas, gdy pozwana tej okoliczności nie wykazała; 2- naruszenie przepisów prawa materialnego; a art. 9 kp w związku z art. 775 § 5 k.p., art. 3 ustawy o czasie pracy kierowców oraz § 9 ust. 7 regulaminu wynagradzania z 1.1.2004r. poprzez nieprawidłowe zastosowanie polegające na pominięciu przy ustalaniu zasadności roszczeń pracownika woli samych stron stosunku pracy, b 775 § 1,3 i 5 kp oraz § 2 ust. 2 lit. B oraz § 9 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 19.12.2002r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalenia należności przysługujących w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, poprzez nieprawidłowe zastosowanie polegające na bezpodstawnym przyjęciu, że w okresie przed 3.04.2010r. zwiększone koszty utrzymania kierowcy w czasie wykonywania zadań poza miejscem zamieszkania nie powinny być rekompensowane, choćby poprzez analogiczne stosowanie przepisów rozporządzeń o podróżach służbowych, c art. 775 § 3 kp poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie, że w regulaminie wynagradzania pracodawca mógł całkowicie pozbawić pracownika prawa do ryczałtu za noclegi, w sytuacji gdy przepisy przewidują, że pracodawca może odmiennie uregulować jedynie „warunki” wypłacania należności za podróże służbowe, a nie pozbawiać całkowicie pracownika jednego z przewidzianych prawem świadczeń, d art., (...) § 2 kp poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy nowy regulamin wynagradzania rzekomo obowiązujący u pozwanej od 1.06.2009r. istotnie pogarszał warunki zatrudnienia A. F. w stosunku do stanu obowiązującego pod rządem regulaminu z 1.1.2004r. Pozwana wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania odwoławczego, podzielając w całości ustalenia Sądu Rejonowego. Sąd Okręgowy ustalił i zaważył co następuje: Apelacja powoda jest zasadna, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty zasługują na uwzględnienie. Bezspornym w sprawie jest, że A. F. w okresie objętym pozwem pracował u pozwanej jako kierowca samochodu ciężarowego w transporcie międzynarodowym, wykonał określone trasy w dniach wykazanych w zestawieniu sporządzonym przez pozwaną – k.317-319 jak i że pozwana nie zapewniła A. F. bezpłatnych noclegów w czasie ich realizacji. Wysokość ryczałtu za noclegi wyliczona przez pozwaną oraz data wymagalności tych należności również nie są sporne, co przyznały strony na rozprawie w dniu 13.02.2014r. Podróżą służbową w rozumieniu art. 775 § 1 kp jest wykonywanie zadania określonego przez pracodawcę poza miejscowością, w której znajduje się stałe miejsce pracy pracownika, w terminie i miejscu określonych w poleceniu wyjazdu służbowego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego zgodnie przyjmuje się, że przepis ten odnosi się do zadania służbowego rozumianego jako zdarzenie incydentalne w stosunku do pracy umówionej, wykonywanej zwykle w ramach stosunku pracy. Kierowcy w transporcie międzynarodowym, pracują w warunkach stałego przemieszczania się i podróż nie stanowi u nich zjawiska wyjątkowego, stąd też w powoływanej przez Sąd I instancji uchwale II PZP 11/08 Sąd Najwyższy orzekł, że kierowcy ci nie odbywają podróży służbowych i nie ma do nich zastosowania art. 775 § 1 kp. Z tych przyczyn kierowca i jego pracodawca, jako strony umowy o pracę nie mogły w drodze zgodnych oświadczeń woli zakwalifikować takiej pracy jako podróży służbowej. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 18.01.2013r., II PK 144/12, lex 1375389 „ Pracownik sporadycznie wykonuje zadanie w podróży służbowej, które różni się od zwykłej pracy. Pociąga to dalsze konsekwencje w systemie prawa w zakresie rozliczania świadczeń z podróży służbowej jako nieskładających się na wynagrodzenie za pracę, a zatem niestanowiących przychodu podlegającego podatkowi i składkom na ubezpieczenia społeczne. Podróż służbowa stanowi więc określoną instytucję, która powinna być klarowna, gdyż w przeciwnym razie nie jest wykluczone instrumentalnie jej wykorzystywanie, a zwłaszcza świadczeń z niej wynikających jako ukrytego wynagrodzenia za pracę”. W konsekwencji, zarzuty apelującego, że Sąd Rejonowy nieprawidłowo przyjął, iż A. F. w okresie do 2.04.2010r. nie przebywał w podróży służbowej oraz, że podstawą przyznania należności z tytułu podróży służbowej za ten okres winien być regulamin wynagradzania nie są zasadne. I nie ma w tym przypadku znaczenia data tego regulaminu. Kwestia uprawnień kierowców do ryczałtów za noclegi była przedmiotem zasadniczych rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz Sądu Najwyższego, na co pośrednio wskazał Sąd Rejonowy w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku. W powołanych przez Sąd I instancji judykatach, Sąd Najwyższy w analogicznych stanach faktycznych wydawał wyroki w których przyjmował, że możliwość spania kierowcy w kabinie samochodu nie oznacza zapewnienia pracownikowi
Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie w sprawie wysokości oraz warunków ustalenia należności przysługujących w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju i pracownikowi przysługuje zwrot kosztów noclegów/ryczałt za nocleg, jak również wyroki, w których uznawał, że kierowca co do zasady nie może domagać się jakiejkolwiek rekompensaty za brak hotelu, jeżeli samochód był wyposażony w miejsce do spania. Sytuacja ta stała się przyczyną przekazania spornego zagadnienia do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi Sądu Najwyższego, który w uchwale podjętej w składzie 7 sędziów z dnia 12.06.2014r., I PZP 1/14 orzekł: „Zapewnienie pracownikowi - kierowcy samochodu ciężarowego odpowiedniego miejsca do spania w kabinie tego pojazdu podczas wykonywania przewozów w transporcie międzynarodowym nie stanowi zapewnienia przez pracodawcę
4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (Dz.U. Nr 236, poz. 1991 ze zm.), co powoduje, że pracownikowi przysługuje zwrot kosztów noclegu na warunkach i w wysokości określonych w § 9 ust. 1-3 tego rozporządzenia albo na korzystniejszych warunkach i wysokości, określonych w umowie o pracę, układzie zbiorowym pracy lub innych przepisach prawa pracy”. Zgodnie z §
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.