Tymczasem w piśmie tym nie ma twierdzeń, iż omawiany zapis rozumiany był przez strony umowy inaczej, niż to wynika z jego literalnego brzmienia. Niezależnie od tego, argumentacja skarżącego w tym przedmiocie abstrahuje od realiów sporu i zawiera wewnętrzną sprzeczność. Jeżeli bowiem skarżący twierdzi obecnie, że kwoty kaucji mogły być zwrócone dopiero po stwierdzeniu, czy zachodzą przesłanki do obciążenia podwykonawcy karami umownymi, to należy przypomnieć, że pozwany dochodził takich kar wyłącznie z tytułu opóźnienia w oddaniu robót budowlanych. W takim zaś razie zarówno zasadność obciążenia powoda karami umownymi, jak i ich wysokość była znana już w momencie powstania opóźnienia, a najpóźniej w momencie wystawienia przez pozwanego noty obciążeniowej z tego tytułu, doręczonej powodowi jako podwykonawcy w dniu 30 marca 2009r. Błędny jest też pogląd apelującego, zgodnie z którym wymagalność jego roszczenia o zapłatę kary umownej nastąpiła dopiero z dniem wydania przez Sąd Apelacyjny wyroku z dnia 19 maja 2011r, zasądzającego od powoda (tam pozwanego) należność z tego tytułu. Świadczenie z tytułu kary umownej, o jakim mowa w przepisach art. 483 kc oraz art. 484 kc, ma charakter odszkodowawczy i, o ile strony w umowie nie uzgodniły inaczej, bezterminowy. W związku z tym, stosownie do przepisu art. 455 kc, staje się ono wymagalne z zasady po wezwaniu dłużnika o zapłatę (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2011r w spr. III CSK 282/10, LEX nr 898707). Bez znaczenia natomiast dla takiego oznaczenia terminu wymagalności ma okoliczność, że, zgodnie z art. 484 § 2 kc, dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej, jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane lub gdy kara umowna jest rażąco wygórowana. Z takim prawem (żądaniem) dłużnika koreluje bowiem po stronie wierzyciela obowiązek jego uwzględnienia, o ile tylko zachodzą ku temu usprawiedliwione przesłanki, w ramach łączącego ich stosunku zobowiązaniowego (umownego). Dopiero w razie sporu w tym zakresie ostatecznie o żądaniu miarkowania kar umownych rozstrzygnie sąd w ewentualnym procesie. Z tego wynika, że, wbrew stanowisku forsowanemu przez skarżącego, wyrok zasądzający należności z tytułu kar umownych zawsze ma charakter wyłącznie deklaratoryjny , a nie konstytutywny (prawnokształtujący), również wówczas, gdy sąd, na żądanie dłużnika, zmniejszy kary umowne na podstawie przepisu art. 484 § 2 kc. W konsekwencji prawidłowo przyjął sąd I instancji, iż dokonane przez powoda potrącenie z tytułu kar umownych stało się skuteczne z datą wymagalności tego świadczenia, tj. z dniem 30 marca 2009r. Wynika to z przepisu art. 499 zd. 2 kc, zgodnie z którym oświadczenie o potrąceniu ma moc wsteczna od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe. Jego moc retroaktywna skutkuje m.in. tym, że, na skutek potrącenia, na nowo ukształtowane zostają wzajemne zobowiązania wierzycieli (dłużników potrącanych wierzytelności), w tym w szczególności poprzez zniwelowanie prawnych skutków opóźnienia w zapłacie potrącanych wierzytelności. Z przyczyn, o których była wyżej mowa, należy przyjąć, że potrącenie przez powoda jego wierzytelności z tytułu kar umownych stało się możliwe z dniem 30 marca 2009r, kiedy to wierzytelność ta stała się wymagalna. W tym dniu pozwanemu przysługiwała wierzytelność z tytułu kar umownych w wysokości 179.949 zł, a powodowi wymagalna od dnia 21 sierpnia 2008r wierzytelność o zapłatę kwoty 177.424,57 zł, stanowiącej 70 % wstrzymanego tytułem kaucji wynagrodzenia. Na skutek potrącenia obie te wierzytelności umorzyły się do kwoty wierzytelności niższej (art. 498 § 2 kc). Oznacza to, że po potrąceniu pozwanemu z tytułu kary umownej przysługiwała już tylko wierzytelność w wysokości 2.524,43 zł (179.949 zł – 177.424,57 zł). Z kolei potrącenie tej wierzytelności z pozostałą częścią wynagrodzenia należnego powodowi, a zatrzymanego jako kaucja, stało się możliwe w dniu 21 września 2009r, kiedy to roszczenie powoda z tego tytułu stało się wymagalne. Do tego dnia pozwany mógł naliczać sobie odsetki ustawowe od kwoty 2.524,43 zł, poczynając od dnia 31 marca 2009r, które wyniosły kwotę 157,34 zł. W tej sytuacji w dniu 21 września 2009r powodowi przysługiwała z tytułu wynagrodzenia kwota 76.041,24 zł, a pozwanemu z tytułu reszty kary umownej i odsetek za opóźnienie wierzytelność w wysokości 2.681,77 zł (2.524,43 zł + 157,34zł). Po ich wzajemnym umorzeniu wierzytelność pozwanego wygasła w całości, a powodowi pozostała z tytułu zatrzymanego wynagrodzenia wierzytelność w wysokości 73.359,47 zł (76.041,24 zł – 2.681,77 zł). Poza sporem jest, że na poczet jej zaspokojenia pozwany zapłacił jedynie kwotę 23.594,62 zł (k.25), co oznacza, że z tego tytułu był zobowiązany do zapłaty dalszej kwoty 49.764,85 zł (73.359,47 zł – 23.594,62 zł), a więc wyższej, niż ostatecznie zasądzono w zaskarżonym wyroku. Termin spełnienia tego świadczenia wynikał wprost z czynności prawnej stron (umowy),co oznacza, ze od dnia 22 września 2009r pozwany pozostaje w opóźnieniu, uzasadniającym zasądzenie od odsetek ustawowych na podstawie art. 481 kc. Uzasadnione było także roszczenie powoda o zasądzenie na jego rzecz kwoty 21.152,49 zł z tytułu odsetek ustawowych za opóźnienie w zapłacie wskazywanych przez powoda faktur. Wbrew stanowisku skarżącego powód skutecznie przerwał bieg przedawnienia tych roszczeń, zgłaszając je do potrącenia w sprawie IX GC 319/09. W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2007r w spr. III CZP 58/07 (OSNC, z. 5 z 2008r, poz. 44) przesądzono, że podniesienie przez pozwanego zarzutu potrącenia przerywa bieg przedawnienia jego roszczenia do wysokości wierzytelności dochodzonej przez powoda. Zarzut potrącenia podniesiony w w/w sprawie wywołał skutki prawne, o jakich mowa w art. 123 § 1 pkt. 1 kpc. Zgłoszony on został z zachowaniem zasad prekluzji w rozumieniu art.
Zgłoszona do potrącenia kwota odsetek nie przekraczała tez należności dochodzonej w tamtej sprawie przez powoda. Bez znaczenia natomiast dla skuteczności przerwania biegu przedawnienia była okoliczność, że zarzut ten nie został uwzględniony z uwagi na jego niewykazanie odpowiednimi środkami dowodowymi (nb. sądy obu instancji w omawianej sprawie błędnie uznały, że do potrącenia mogły być zgłoszone jedynie wierzytelności, o jakich mowa w art. 485 § 1 kpc, co pozostawało w ewidentnej sprzeczności z jednoznacznym brzmieniem przepisu art.
Z tych przyczyn na podstawie przepisu art. 385 kpc oraz powołanych wyżej przepisów prawa materialnego Sąd Apelacyjny orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O należnych stronie powodowej kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym orzeczono (punkt 2 wyroku) na podstawie przepisów art. 98§ 1 i 3 kpc oraz art. 99 kpc w zw. z art. 391 § 1 zd. 1 kpc, przy uwzględnieniu § 2 ust. 1 i 2 oraz § 12 ust. 1 pkt. 2) w zw. z § 6 pkt. 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.). /-/ B. Wysocki /-/ M. Górecki /-/ M. Gulczyńska
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.