← Polska

II PK 127/09

Wyrok z dnia 8 kwietnia 2010 r. II PK 127/09 W razie nieuiszczenia opłaty za pierwszy okres ochronny, ostateczna de- cyzja Urzędu Patentowego o udzieleniu patentu rozstrzyga wyłącznie o nie- stwierdze

2 k.p.c. W ramach podstawy naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.) skarżący zarzucił: błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 89 k.c. przez: 1) przyjęcie, że umowa o dokonanie projektu racjonalizatorskiego z dnia 15 kwietnia 1998 r. nie zawiera warunku, tj. nie uzależnia powstania skutków czyn- ności prawnej od zdarzenia przyszłego i niepewnego; zdaniem skarżącego zgodnie z art. 89 k.c. umowa ta uzależniała powstanie jej skutków prawnych od zdarzenia przy- szłego i niepewnego, tj. od uzyskania patentu przez pozwaną; 2) przyjęcie, że decy- zja Urzędu Patentowego z dnia 24 października 2006 r. [...] o udzieleniu patentu na wynalazek [...] zawiera wyłącznie warunek prawa uiszczenia opłaty za pierwszy okres ochronny; w ocenie skarżącego warunku uiszczenia opłaty za pierwszy okres ochronny zawarty w tej decyzji nie można kwalifikować jako warunku prawa; nie jest to bowiem ustanowiona przez przepis prawa przesłanka ważnej lub prawnie skutecz- nej czynności prawnej, ale zgodnie z art. 107 § 2 k.p.a. dodatkowy składnik decyzji, do którego należy odpowiednio stosować przepisy Kodeksu cywilnego; 3) niewła- ściwe zastosowanie art. 93 § 1 k.c., przez przyjęcie, że przepis ten nie może mieć zastosowania w sprawie oraz pominięcie, że pozwana spółka w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego przeszkodziła w ziszczeniu się warunku zawarte- go w umowie z dnia 15 kwietnia 1998 r. (a nie w decyzji o udzieleniu patentu z dnia 24 października 2006 r.) przez nieuiszczenie opłaty za pierwszy okres ochronny w kwocie 270 zł, na skutek czego decyzja Urzędu Patentowego o udzieleniu patentu z dnia 24 października 2006 r. wygasła; 4) błędną wykładnię art. 5 k.c., przez przyjęcie, że „zachowanie pozwanej spółki wobec szerokiej społecznej krytyki przyjmowanych zasad wynagradzania autorów projektów racjonalizatorskich trudno uznać jako dzia- łanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego", tymczasem przepis art. 5 k.c. nie daje podstaw do uznania działania pod presją społecznej szerokiej krytyki i oceny dokonanej przez media za zgodne z zasadami współżycia społecznego; 5) błędną 8 wykładnię art. 52 Prawa własności przemysłowej w związku z art. 252 Prawa wła- sności przemysłowej oraz art. 16 k.p.a. i art. 244 ust.

ust. 4 Prawa własności przemysłowej przez przyjęcie, że: - nie udzielono patentu na projekt wynalazczy po- wodów ze względu na to, że decyzja Urzędu Patentowego z dnia 24 października 2006 r. [...] o udzieleniu patentu na wynalazek [...] była wydana pod warunkiem i wa- runek ten się nie ziścił; tymczasem zgodnie z art. 16 k.p.a. oraz art. 244 ust.

ust. 4 Prawa własności przemysłowej decyzja Urzędu Patentowego z dnia 24 października 2006 r. stała się ostateczna w terminie dwóch miesięcy od dnia jej doręczenia po- zwanej, przed upływem terminu na uiszczenie opłaty za pierwszy okres ochronny i przed wydaniem decyzji Urzędu Patentowego RP o wygaśnięciu tej decyzji (24 wrze- śnia 2007 r.), w związku z czym nastąpiło udzielenie patentu na projekt wynalazczy powodów, a powodowie nabyli prawo do wynagrodzenia przewidzianego w umowie z dnia 15 kwietnia 1998 r. z chwilą kiedy decyzja Urzędu Patentowego z dnia 24 paź- dziernika 2006 r. stała się ostateczna; - decyzja o udzieleniu patentu nie stała się ostateczna, podczas gdy zgodnie z art. 16 k.p.a. i art. 244 ust.

ust. 4 Prawa wła- sności przemysłowej decyzja, od której nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji jest ostateczna, co oznacza, że decyzja Urzędu Patentowego z dnia 24 października 2006 r. stała się ostateczna, ponieważ termin dwóch miesięcy od jej doręczenia pozwanej upłynął przed upływem terminu na uiszczenie opłaty za pierw- szy okres ochronny; tym samym decyzja ta istniała w obrocie prawnym i pozwana uzyskała patent w rozumieniu umowy z dnia 15 kwietnia 1998 r., pomimo że nie ko- rzystała z ochrony patentowej na wynalazek objęty tą decyzją; 6) niezastosowanie art. 316 ust. 4 Prawa własności przemysłowej i oparcie rozstrzygnięcia w sprawie oceny skutków wydania w dniu 24 października 2006 r. przez Urząd Patentowy de- cyzji na podstawie art. 37 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczo- ści, tymczasem zgodnie z art. 316 ust. 4 Prawa własności przemysłowej postępowa- nie związane ze zgłoszeniem wynalazku, wzoru użytkowego, wzoru przemysłowego, znaku towarowego i topografii układów scalonych w Urzędzie Patentowym toczy się od dnia wejścia w życie ustawy według jej przepisów, tj. według przepisów ustawy - Prawo własności przemysłowej; 7) naruszenie art. 56 k.c., przez przyjęcie, że zgod- nie z literalnym brzmieniem umowy z dnia 15 kwietnia 1998 r. pozwany nie miał obowiązku, a jedynie prawo do złożenia do Urzędu Patentowego RP wniosku o udzielenie patentu na opracowany przez powodów projekt wynalazczy, a tym samym nie miał obowiązku uiszczenia opłaty 270 zł za pierwszy okres ochronny, tymczasem 9 zgodnie z art. 56 k.c. umowa z dnia 15 kwietnia 1998 r. wywołuje skutki prawne nie tylko w niej wyrażone, lecz również te, które wynikają z ustawy, zasad współżycia społecznego i z ustalonych zwyczajów, tj. obowiązek pozwanego do złożenia wnio- sku o udzielenie patentu na wynalazek powodów oraz uiszczenia opłaty za pierwszy okres ochronny wynikał z wewnętrznych przepisów KGHM P.M. SA i stosowanych procedur oraz zasad wynalazczości u pozwanej oraz art. 354 §

§ 2k.c.; 8) nieza- stosowanie art.

354 § 2 k.c. i przyjęcie, że pozwany był uprawniony do podjęcia de- cyzji o zaniechaniu wniesienia opłaty wskazanej w warunkowej decyzji patentowej, podczas gdy zgodnie z art. 354 k.c. oraz przepisami wewnętrznymi pozwanego po- zwany był zobowiązany do przeprowadzenia tego postępowania do czasu wydania przez Urząd Patentowy decyzji o udzieleniu patentu a w przypadku wydania decyzji o udzieleniu patentu pod warunkiem uiszczenia opłaty był zobowiązany do uiszczenia tej opłaty; 9) błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 65 §

§ 2

k.c., przez uznanie za prawidłową dokonaną przez Sąd pierwszej instancji wykładnię umowy z dnia 15 kwietnia 1998 r., która bazowała na jednoznacznej jej treści i literalnym brzmieniu z pominięciem zasad określonych w art. 65 k.c. i w konsekwencji przyjęcie, że „roszczenie o zapłatę wynagrodzenia za dalsze 5 lat stosowania rozwiązania opracowanego przez powodów było uzależnione od uzyskania na nie patentu, co jednak jak słusznie przyjął Sąd Okręgowy nie nastąpiło”; według skarżącego, zgod- nie z art. 65 k.c., Sąd drugiej instancji powinien uwzględnić: zgodny zamiar stron i cel umowy, tj. że zgodnym zamiarem i wolą stron było przyznanie twórcom wynagrodze- nia za dalsze lata korzystania przez pozwanego z projektu powodów, jeżeli przed- stawione przez powodów rozwiązanie okaże się wynalazkiem, co miała potwierdzić odpowiednia decyzja Urzędu Patentowego; że zasady współżycia społecznego prze- czą interpretacji dokonanej przez Sądy obu instancji, że wolą powodów było przenie- sienie prawa do uzyskania patentu już w chwili zawarcia umowy i uzależnienie wy- płaty wynagrodzenia za wynalazek od wyłącznej woli pozwanej; że ustawa o wyna- lazczości zakłada, że powodowi przysługuje wynagrodzenie za stworzenie wynalaz- ku, tj. za efekt jego pracy niezależnie od korzystania przez zamawiającego z ochrony patentowej na ten wynalazek; że zasady logiki przeczą przyjętemu przez Sądy obu instancji założeniu, że twórcy mieli otrzymać wynagrodzenie w tej samej wysokości niezależnie od faktu, czy stworzyli wynalazek, czy projekt racjonalizatorski; że postę- powanie pozwanej w okresie po wydaniu przez Urząd Patentowy decyzji o udzieleniu patentu z dnia 24 października 2006 r. potwierdzało, że powodom przysługuje wyna- 10 grodzenie za dalsze 5 lat korzystania z wynalazku zgodnie z umową z dnia 15 kwiet- nia 1998 r. pomimo nieuiszczenia opłaty za pierwszy okres ochronny (pozwany złożył wobec powodów oświadczenia o uznaniu długu co do zasady w piśmie z dnia 2 lipca 2007 r., w protokole służbowym [...] z dnia 4 czerwca 2007 r., w piśmie z dnia 12 lipca 2007 r., w zweryfikowanej metodyce obliczania efektów ekonomicznych sto- sowania patentu [...] z dnia 24 stycznia 2007 r., oraz piśmie z dnia 25 lipca 2007 r. a co do zasady i co do wysokości w arkuszach obliczeniowych pozwanego z dnia 9 marca 2007 r.); że dokument wydany przez dyrektora Ochrony Własności Przemy- słowej i Wdrożeń w Biurze Zarządu KGHM w sprawie trybu postępowania w spra- wach ochrony wynalazków został wymieniony w pkt III ppkt 6 załącznika nr 2 do uchwały [...] Zarządu pozwanego i na podstawie § 13 umowy z dnia 15 kwietnia 1998 r. stanowił integralną część tej umowy; 10) niewłaściwe zastosowanie art. 56 k.c. oraz 60 k.c. i pominięcie, że oświadczenia pozwanego o uznaniu co do zasady długu wobec powodów są czynnościami prawnymi jednostronnie zobowiązującymi i wywo- łują skutki prawne wyrażone w wymienionych czynnościach prawnych, tj. zobowią- zują pozwaną do zapłaty wynagrodzenia na rzecz powodów; ze względu na to, że oświadczenia o uznaniu roszczeń powodów co do zasady i co do wysokości składały osoby uprawnione do reprezentowania pozwanego, oświadczenia te były skuteczne i wywołują skutek prawny w postaci zobowiązania KGHM P.M. SA do zapłaty wyna- grodzenia. W ramach podstawy naruszenia przepisów postępowania (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.) skarżący zarzucił naruszenie:

  1. art. 386 § 4 k.p.c. oraz art. 316 § 1 k.p.c. przez przyjęcie, że Sąd pierwszej instancji rozpoznał istotę sprawy, podczas gdy Sąd pierwszej instancji: nie ustalił stanu faktycznego w sposób, który umożliwiałby zba- danie przez ten Sąd podstawy dochodzenia przez powodów roszczenia zgodnie z art. 93 k.c., tj. nie zbadał kwestii niezgodnego z zasadami współżycia społecznego przeszkodzenia KGHM P.M. SA w ziszczeniu się warunku umowy z dnia 15 kwietnia 1998 r.; nie ustalił przyczyn nieuiszczenia przez pozwaną opłaty za pierwszy okres ochronny na podstawie decyzji o udzieleniu patentu z dnia 24 października 2006 r.; nie zbadał, czy pozwany miał prawo, czy obowiązek wystąpienia przed Urzędem Pa- tentowym o ochronę patentową na wynalazek autorstwa powodów; nie ustalił, jaki był zgodny zamiar i wola stron przy zawieraniu umowy z dnia 15 kwietnia 1998 r. i jakie były przesłanki powstania zobowiązania pozwanego do zapłaty wynagrodzenia na rzecz powodów z tytułu korzystania przez pozwanego z wynalazku powodów;
  2. art. 11 386 § 4 k.p.c., przez przyjęcie, że nie zachodzą przesłanki do uchylenia wyroku Sądu pierwszej instancji; zdaniem skarżącego wskazany przepis nakazuje uchylenie za- skarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, a w postę- powaniu przed Sądem pierwszej instancji takie postępowanie nie zostało przeprowa- dzone nawet w podstawowym zakresie, tj. Sąd pierwszej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego na okoliczności sporne pomiędzy stronami, które były istotne dla rozstrzygnięcia sprawy: w kwestii przeszkodzenia sprzecznie z zasadami współżycia społecznego w ziszczeniu się warunku umowy z dnia 15 kwietnia 1998 r., przyczyn nieuiszczenia opłaty w kwocie 270 zł za pierwszy okres ochronny, obo- wiązku pozwanej wystąpienia o udzielenie przez Urząd Patentowy patentu na wyna- lazek powodów stworzony na podstawie umowy z dnia 15 kwietnia 1998 r.; zgodne- go zamiaru i woli stron przy zawieraniu umowy z dnia 15 kwietnia 1998 r. co do za- sad wynagradzania; przesłanek powstania zobowiązania pozwanego do zapłaty wy- nagrodzenia na rzecz powodów z tytułu korzystania przez pozwanego z wynalazku powodów; Sąd pierwszej instancji oddalił wszystkie wnioski dowodowe w tym zakre- sie złożone przez powodów w piśmie procesowym z dnia 4 lipca 2008 r. oraz w pi- śmie procesowym z dnia 17 września 2008 r., a następnie ponownie złożone na roz- prawie w dniu 18 września 2008 r.; ponadto Sąd pierwszej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego w zakresie ustalenia wysokości wynagrodzenia należ- nego powodom za lata 2004-2006 korzystania z wynalazku zrealizowanego zgodnie z umową z dnia 15 kwietnia 1998 r.;
  3. art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c. oraz art. 382 k.p.c., przez przekroczenie przez Sąd drugiej instancji granic swobod- nej oceny dowodów, poczynienie istotnych ustaleń sprzecznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, oparcie rozstrzygnięcia na dokumentach, które nie miały mocy dowodów, przyznanie mocy dowodom przeprowadzonym bez za- chowania reguł postępowania dowodowego (decyzja o wygaśnięciu decyzji o udzie- leniu patentu), oparcie wyroku na przypuszczeniach, bliżej nieokreślonych publikacji prasowych, sprzecznie z oświadczeniami pozwanego o uznaniu długu co do zasady (przedstawionych wobec powodów w piśmie z dnia 2 lipca 2007 r., protokole służbo- wym [...] z dnia 4 czerwca 2007 r., piśmie z dnia 12 lipca 2007 r., zweryfikowanej metodyce obliczania efektów ekonomicznych stosowania patentu [...] z dnia 24 stycznia 2007 r. oraz piśmie z dnia 25 lipca 2007 r.) i sprzecznie z oświadczeniem pozwanego o uznaniu długu co do wysokości przedstawionym w arkuszach oblicze- 12 niowych z dnia 9 marca 2007 r.;
  4. art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c. oraz art. 382 k.p.c., przez przyjęcie przez Sąd drugiej instancji, że „w świetle opisywanych szeroko w prasie stosowanych w KGHM procedur związanych z wdrażaniem tzw. rozwiązań racjonalizatorskich jako uprawdopodobnione uznać należy stanowisko pozwanej odnośnie uzyskania przez powodów w związku z zajmowanymi przez nich stanowiskami uprzywilejowanej pozycji, która poprzez zawarcie stosownej umowy pozwalała na osiągnięcie przez nich o wiele większego wynagrodzenia od tego jakie wynikałoby z powszechnie stosowanych w spółce rozwiązań; w takim zaś stanie sprawy zachowanie pozwanej spółki wobec szerokiej społecznej krytyki przyjmowa- nych zasad wynagradzania autorów projektów racjonalizatorskich trudno uznać jako działanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego”, pomimo że w trakcie po- stępowania nie zostały przeprowadzone żadne dowody na wskazane wyżej okolicz- ności;
  5. art. 213 § 1 k.p.c. oraz 228 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c. oraz art. 382 k.p.c., przez przyjęcie przez Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, że „w świetle opisywa- nych szeroko w prasie stosowanych w KGHM procedur związanych z wdrażaniem tzw. rozwiązań racjonalizatorskich jako uprawdopodobnione uznać należy stanowi- sko pozwanej odnośnie uzyskania przez powodów w związku z zajmowanymi przez nich stanowiskami uprzywilejowanej pozycji, która poprzez zawarcie stosownej umowy pozwalała na osiągnięcie przez nich o wiele większego wynagrodzenia od tego jakie wynikałoby z powszechnie stosowanych w spółce rozwiązań. W takim zaś stanie sprawy zachowanie pozwanej Spółki wobec szerokiej społecznej krytyki przyjmowanych zasad wynagradzania autorów projektów racjonalizatorskich trudno uznać jako działanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego” pomimo, że wskazanych okoliczności nie można uznać w świetle art. 213 § 1 k.p.c. jako fakty powszechnie znane, które Sąd mógł wziąć pod uwagę nawet bez powołania się na nie przez strony;
  6. art. 232 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c. oraz art. 382 k.p.c., przez przyjęcie za podstawę rozstrzygnięcia okoliczności uprawdopodobnionych (uzyskanie przez powodów uprzywilejowanej pozycji w związku z zajmowanymi przez nich stanowiskami, osiągnięcie o wiele większego wynagrodzenia niż stoso- wane w spółce rozwiązania, szeroka społeczna krytyka powodów w związku z za- warciem umowy z dnia 15 kwietnia 1998 r.), tymczasem zgodnie z normą art. 232 k.p.c. strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne, a nie je jedynie uprawdopodabniać;
  7. art. 236 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c. oraz art. 382 k.p.c., przez przyjęcie, że sama decyzja o wy- 13 gaśnięciu decyzji o udzieleniu patentu z dnia 24 września 2007 r. nie musiała być formalnie zaliczona w poczet materiału dowodowego sprawy, tymczasem brak po- stanowienia dowodowego w tym zakresie uniemożliwia prawidłową rekonstrukcję stanu faktycznego przez Sąd Apelacyjny we Wrocławiu;
  8. art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c., przez oparcie rozstrzygnięcia na dokumentach, które nie miały mocy dowodów, na przypuszczeniach oraz sprzecznie z dowodami o uznaniu długu i arkuszami obliczeniowymi strony pozwanej z dnia 9 marca 2007 r. uznają- cymi roszczenia powodów co do zasady i co do wysokości;
  9. art. 162 k.p.c., przez przyjęcie, że Sąd drugiej instancji nie mógł rozpatrzyć zarzutów apelacji dotyczących naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 217 § 2 k.p.c., art. 224 k.p.c. i art. 227 k.p.c., gdy tymczasem przepis ten nie ma zastosowania do postanowień wydanych przez Sąd w sprawie przeprowadzenia dowodów;
  10. art. 379 pkt. 5 k.p.c., przez przyjęcie, że nie zaszły przesłanki do uznania nieważności postępowania przed Są- dem pierwszej instancji; według skarżącego Sąd ten oddalił wnioski dowodowe zło- żone przez powodów w pismach z dnia 21 lipca 2008 r. oraz z dnia 17 września 2008 r., wniosek o dopuszczenie dowodów z zeznań świadków Tomasza P. oraz o do- puszczenie dowodów z wyjaśnień powodów opisanych w pozwie z dnia 28 stycznia 2008 r. oraz w piśmie procesowym z dnia 28 marca 2008 r., wniosek powodów zło- żony na rozprawie w dniu 15 maja 2008 r. o dopuszczenie dowodu z pisma Romana U. z dnia 13 kwietnia 2007 r. do prezesa pozwanej Krzysztofa S. o wezwanie strony pozwanej do niezwłocznego uiszczenia opłaty za pierwsze trzy lata ochrony rozwią- zania, na który został udzielony patent, pomimo że wnioskowane dowody miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy oraz oparł swoje rozstrzygnięcie na domniemaniu okoliczności, które nie zostały udowodnione przez pozwaną, tj. że re- zygnacja z ubiegania się o udzielenie patentu musiała być umotywowana względami gospodarczymi oraz że rozwiązanie zgłoszone jako wynalazek do Urzędu Patento- wego było pozbawione poziomu wynalazczego;
  11. art. 386 § 2 k.p.c., przez nieu- chylenie wyroku Sądu pierwszej instancji, pomimo że istniały przesłanki do stwier- dzenia nieważności postępowania przed Sądem pierwszej instancji;
  12. art. 379 pkt. 5 k.p.c. przez pozbawienie powodów możliwości obrony swych praw przez: przyjęcie, że „w świetle zaś opisywanych szeroko w prasie stosowanych w KGHM procedur związanych z wdrażaniem tzw. rozwiązań racjonalizatorskich jako uprawdopodob- nione należy uznać stanowisko pozwanej odnośnie uzyskania przez powodów w związku z zajmowanymi przez nich stanowiskami uprzywilejowanej pozycji, która 14 poprzez zawarcie stosownej umowy pozwalała na osiągnięcie przez nich o wiele większego wynagrodzenia od tego, jakie wynikałoby z powszechnie stosowanych w spółce rozwiązań" i przez to dokonanie oceny zasadności roszczeń powodów na podstawie bliżej nieokreślonych publikacji prasowych (w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek publikacji prasowych), a jednocześnie uniemożliwienie powodom przedstawienia swojego stanowiska w zakresie tzw. „publikacji prasowych", szcze- gólnie, że kwestia ta została poruszona przez Sąd drugiej instancji dopiero w pisem- nym uzasadnieniu do wyroku; przyjęcie, że trudno uznać jako działanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (w konsekwencji jako nadużycie prawa) zacho- wanie pozwanej spółki wobec powodów ze względu na szeroką społeczną krytykę przyjmowanych w pozwanej spółce zasad wynagradzania autorów projektów racjo- nalizatorskich, pomimo że w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów w tej sprawie i powodowie nie mieli możliwości przedstawienia swojego stanowiska w tym zakresie; przyjęcie, że „odnośnie zarzutu naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 16 k.p.a. wskazać należy, że bazuje on na opacznym zrozumieniu przez skarżącego użytego w uzasadnieniu wyroku sformułowania o nieostateczności decyzji o udziele- niu patentu; jak się bowiem wydaje Sąd Okręgowy miał na myśli nie administracyjno- prawne ale cywilistyczne skutki braku opłaty wskazanej w decyzji patentowej, czego następstwem było nie powstanie podmiotowego prawa ochronnego”, podczas gdy Sąd Okręgowy w Legnicy jednoznacznie uznał, że decyzja o udzieleniu patentu nie stała się ostateczna w sensie administracyjnoprawnym przez stwierdzenie: „a uzy- skała jedynie warunkową decyzję o udzieleniu patentu na wynalazek, która nigdy nie stała się ostateczna, gdyż wskutek nie uiszczenia przez stronę pozwaną opłaty za pierwszy okres ochronny wynalazku (...) wygasła”;
  13. art. 385 k.p.c. przez oddalenie apelacji powodów, pomimo że apelacja ta była w całości zasadna i zasługiwała na uwzględnienie. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskar- żonego wyroku oraz wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępo- wania kasacyjnego, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i prze- kazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego, ewentualnie, ze względu na to, że podstawa naruszenia prawa materialnego jest oczywiście uzasadniona, o zmianę wyroku Sądu 15 drugiej instancji i zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powoda kwoty 149.384,44 zł z ustawowymi odsetkami. W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona pozwana wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie od powoda na rzecz strony pozwanej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według spisu kosztów przedłożonego w toku rozprawy kasacyjnej, a w przypadku niewyznaczenia rozprawy lub niezłożenia spisu kosztów - według norm przepisanych, powiększonych o kwotę 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w postępowaniu kasacyj- nym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Rozpoznanie licznych zarzutów skargi kasacyjnej mogłoby być przedwczesne, gdyby zachodziła nieważność postępowania. Kwestią tą należało zatem zająć się w pierwszej kolejności. O nieważności postępowania mowa jest w skardze tak w odniesieniu do po- stępowania przed Sądem pierwszej instancji, jak i postępowania apelacyjnego, z tym że zarzuty do postępowania pierwszoinstancyjnego łączy skarżący z naruszeniem przepisu postępowania apelacyjnego (art. 386 § 2 k.p.c.), poddając w ten sposób kognicji Sądu Najwyższego wszystkie kwestie, które w tym zakresie zostały posta- wione. Żaden z zarzutów skargi odnoszących się do nieważności postępowania nie jest zasadny. Sąd drugiej instancji nie naruszył art. 386 § 2 k.p.c., bo nie zachodziły podstawy do stwierdzenia nieważności postępowania przed Sądem pierwszej instan- cji. Oczywiście słuszne jest w tym zakresie stanowisko zaskarżonego skargą wyroku. Powód z udziałem swego profesjonalnego pełnomocnika brał udział w postępowaniu z zachowaniem przysługujących praw strony procesu. Nie może być traktowane - jak to prawidłowo uzasadnił Sąd Apelacyjny - jako pozbawienie powoda możliwości obrony swoich praw w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. podjęcie przez sąd czynności w przewidzianej do tego formie i w kwestii do sądu należącej. Przez wydanie przez Sąd postanowienia o odmowie przeprowadzenia określonych dowodów strona nie została pozbawiona możności obrony swych praw. Miała - jak to przedstawiono w uzasadnieniu wyroku - do dyspozycji środki prawne przewidziane w art. 162 k.p.c. właściwe do postępowania przed sądem pierwszej instancji i w art. 380 k.p.c. w 16 strukturze kontroli instancyjnej (por. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 paź- dziernika 2009 r., V CSK 131/08, LEX nr 515449). Nie stwarza także podstawy do uznania, że strona została pozbawiona możności obrony swych praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.) w postępowaniu przed Sądem drugiej instancji przez to, że Sąd ten w uzasad- nieniu jednej z kwestii z zakresu podstawy prawnej swego wyroku powołał się na zacytowane w skardze doniesienia procesowe, które nie były roztrząsane w postę- powaniu. Zasadność zarzutów skargi - o czym będzie mowa niżej - w odniesieniu do przesłanek, z których Sąd zbudował ocenę prawną przedstawioną w uzasadnieniu wyroku, nie jest wystarczającym świadectwem naruszenia prawa strony do obrony; zarzuty w tym zakresie dotyczą uzasadnienia zaskarżonego wyroku, a nie pozbawie- nia strony udziału w postępowaniu, możliwości przedstawienia stanowiska i wystę- powania z wnioskami dotyczącymi wyjaśnienia sprawy. Oczywiście bezpodstawnie łączy ponadto skarżący swą ocenę o pozbawieniu powoda możności obrony jego praw w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. z oceną kwestii prawnej dotyczącej - jak to wskazano w skardze - art. 16 k.p.a. i znaczenia decyzji o udzieleniu patentu. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd Apelacyjny podstawę faktyczną swego wyroku zbudował wyłącznie na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji, uznając, że zarzuty apelacji dotyczące przepi- sów postępowania okazały się bezzasadne. Skoro strona powodowa nie skorzystała z możliwości spowodowania zmiany postanowienia o odmowie przeprowadzenia określonych dowodów w trybie art. 162 k.p.c. i skoro w apelacji nie wystąpiła w tym zakresie z odpowiednim wnioskiem w trybie art. 380 k.p.c., to - według Sądu - usta- lenie okoliczności faktycznych istotnych z punktu widzenia podlegających zastoso- waniu przepisów prawa materialnego musi być oparte wyłącznie na dowodach ze- branych w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji. Powyższe ułożenie relacji między podstawami wyroku i zakresem rozpoznania sprawy przez Sąd Apelacyjny mogłoby być uznane za zasadniczo prawidłowe, pod warunkiem jednak, że ustalenia faktyczne wyroku są spójne z przepisami prawa materialnego, które podlegały w sprawie zastosowaniu. Postępowanie apelacyjne jest bowiem merytorycznym rozpo- znaniem sprawy. Rozpoznanie sprawy w granicach apelacji (art. 378 § 1 k.p.c.) przy przyjęciu związania zakresem zarzutów procesowych nie ogranicza kognicji sądu drugiej instancji do ustalenia - nawet poza zarzutami materialnoprawnymi apelacji - prawidłowej podstawy materialnoprawnej wyroku (por. uchwalę składu siedmiu sę- dziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008 nr 6, 17 poz. 55 oraz wyrok z dnia 9 kwietnia 2008 r., II PK 280/07, LEX nr 469169). Nie można wykluczyć, że dopiero w postępowaniu apelacyjnym ze względu na ustalenie przepisów prawa materialnego podlegających w sprawie zastosowaniu (innych od zastosowanych w wyroku Sądu pierwszej instancji) zaistnieje potrzeba rozszerzenia zakresu koniecznych ustaleń faktycznych. W takiej sytuacji Sąd drugiej instancji roz- poznający sprawę merytorycznie na zasadzie apelacji pełnej nie powinien zakończyć jej rozpatrywania bez próby wyjaśnienia z pozostawieniem poza swą oceną okolicz- ności faktycznych stanowiących przesłanki zastosowania normy prawa materialnego, będącej podstawą roszczenia (por. powołane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 16 lipca 1998 r., I CKN 804/97). Przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zakres ustaleń faktycz- nych, odpowiadający także merytorycznie ustaleniom Sądu pierwszej instancji, został dostosowany do błędnie ustalonego zakresu przesłanek norm prawa materialnego, które powinny zostać w sprawie zastosowane. Powyższe dotyczy bezpośrednio wskazanych w skardze przepisów Kodeksu cywilnego o warunku (art. 89 i art. 93 § 1 k.c.). Osią spornych kwestii sprawy był § 6 umowy z dnia 15 kwietnia 1998 r. w którym strony postanowiły, że twórcy projektu oprócz niekwestionowanego w sprawie wynagrodzenia za korzyści uzyskane prze 5 lat stosowania projektu, „w wypadku uzyskania patentu na rozwiązanie będące przedmiotem Projektu”, otrzymają wynagrodzenia za okres pierwszych dziesięciu lat stosowania projektu w wysokości 15% efektów uzyskiwanych przez KGHM P.M. SA. Chociaż zacytowane zdanie umowy wyraża uzależnienie ustalonego skutku od owego „a w wypadku uzyskania patentu”, to w poświęconej temu zdaniu umowy analizie prawnej pominięta została ocena przedmiotowego zdarzenia jako warunku zawieszającego w rozumieniu art. 89 k.c. Milczenie uzasadnienia zaskarżonego wy- roku w tym przedmiocie zostało w skardze przedstawione jako „uznanie, iż umowa o dokonanie projektu racjonalizatorskiego z dnia 15 kwietnia 1999 r. nie zawiera wa- runku”. Nie jest to wniosek w pełni uprawniony, skoro w ocenie prawnej wyroku Sąd Apelacyjny rozważa jednak inne przepisy o warunku (art. 93 k.c.), tyle tylko - o czym będzie mowa niżej - niekonsekwentnie i błędnie. Rozpoznając zarzuty skargi doty- czące obu wymienionych wyżej przepisów można zauważyć, że zasadnie zarzucono Sądowi Apelacyjnemu rozważenie zastosowania art. 93 k.c. nie w odniesieniu do czynności prawnej (umowy z dnia 15 kwietnia 1998 r.), ale bezpodstawnie do okre- 18 ślonego etapu postępowania przed Urzędem Patentowym w sprawie udzielenia pa- tentu. Będące warunkiem oświadczenie woli stron umowy z 15 kwietnia 1998 r. uzależniało określone skutki umowy od zaistnienia określonego w umowie „wypadku uzyskania patentu”. Nie powinno nasuwać wątpliwości zakwalifikowanie tak określo- nego zdarzenia w kategorii warunku z art. 89 k.c. Uzyskanie patentu, zwłaszcza z perspektywy stanu rzeczy z chwili zawierania umowy, której przedmiotem był projekt racjonalizatorski, mogło być traktowane w kategorii zdarzenia przyszłego i niepewne- go w rozumieniu art. 89 k.c. Chodziło wszak o możliwość jakościowo istotnego prze- wartościowania projektu racjonalizatorskiego w wynalazek chroniony patentem. Mo- gło to nastąpić na drodze konstytutywnej decyzji Urzędu Patentowego. Ustalone w sprawie okoliczności tego postępowania, jego długotrwałość i uzyskanie pomyślnego rozstrzygnięcia dopiero na skutek skargi do sądu administracyjnego, ujawniają rze- czywistą niepewność możliwości uzyskania patentu. Uzyskanie patentu, o którym mowa w umowie mogło być faktycznie traktowane, jak zdarzenie przyszłe i niepew- ne, bo jego ewentualne zaistnienie w przyszłości zależne było nie tylko od woli uprawnionej do patentu osoby i nie tylko od tego, czy projekt zawierał wszystkie przewidziane prawem cechy wynalazku podlegającego ochronie patentowej, ale przede wszystkim od obciążonej niepewnością możliwości wykazania tych cech wynalazku w przewidzianym do tego specjalnym postępowaniu. Jeżeli Sąd Apelacyjny rozważał ustalone okoliczności postępowania w spra- wie udzielenia patentu w świetle określonej w art. 93 § 1 k.c. fikcji ziszczenia się wa- runku, a więc chyba pośrednio przyjął w ten sposób, że zachodzi w sprawie sytuacja warunku poddanego tej regulacji, to zastrzeżenie budzi poświęcenie analizy nie wa- runkowi jako istotnej części składowej umowy, ale - nie wiadomo dlaczego - warun- kowi zawartemu w decyzji Urzędu Patentowego. Do decyzji Urzędu Patentowego o udzieleniu na rzecz KGHM P.M. SA patentu na przedmiotowy wynalazek pod warun- kiem uiszczenia w określonym terminie określonej opłaty za udzielenie ochrony oczywiście nie mają zastosowania przepisy Kodeksu cywilnego o warunku jako czę- ści składowej oświadczenia woli. Rzecz jednak w tym, czy nieuiszczenie przez uprawnionego do patentu stosunkowo nieznacznej opłaty za uzyskanie (udzielenie) ochrony patentowej nie stanowiło zachowania strony, której zależało na nieziszcze- niu się warunku i przeszkodzenia w ten sposób jego ziszczeniu się, co - stosownie do art. 93 § 1 k.c. - powodowałoby z mocy prawa skutki takie, jakby warunek się zi- 19 ścił. Wyjaśnienie, czy zachodziły przesłanki z art. 93 § 1 k.c. stało się niezbędne dla rozstrzygnięcia o dochodzonym w sprawie roszczeniu powoda. Jeżeli - jak to zostało ustalone - w decyzji ostatecznej Urzędu Patentowego o udzieleniu patentu pod wa- runkiem zawarte jest ustalenie spełnienia przez objęty umową projekt wymagań przewidzianych dla wynalazku i jeżeli mimo to, strona uprawniona do wynalazku na skutek zaniechania działania od niej wyłącznie zależnego ostatecznie patentu nie uzyskała, to przeszkodziła ziszczeniu się umówionego warunku. Pozostawało jed- nakże wyjaśnienie, czy przeszkodzenie ziszczenia się warunku nastąpiło „w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego”. Nie sposób z kolei tej ostatniej z przesłanek art. 93 § 1 k.c. ustalić bez wykładni woli stron uczestniczących w warun- kowej umowie co do tego, czy KGHM była uprawniona do przeszkodzenia ziszczeniu się warunku a następnie, jakimi kierowała się przyczynami, nie dokonując potrzebnej opłaty dla uzyskania ochrony patentowej i jak się mają te akty woli strony uprawnio- nej do jej usprawiedliwionego interesu w porównaniu z uprawnieniem powoda do uzyskania umówionego wynagrodzenia za stosowanie i uzyskiwanie korzyści ze sto- sowania projektu w całym okresie objętym umową. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Apelacyjny stwierdził, że „brak uiszczenia przez pozwaną spółkę opłaty za pierwszy okres ochrony nie mógł być także rozpoznawany w kategorii nadużycia prawa (art. 5 k.c.)”. Ocena ta jest wadliwa bo odnosi się do klauzuli generalnej, zamiast do przesłanki normy z art. 93 § 1 k.c. Wadliwe są także - w czym należy podzielić trafność zarzutów skargi kasacyjnej - podstawy stanowiska Sądu Apelacyjnego. Wbrew dotyczącej tej kwestii argumentacji zaniechanie uiszczenia wymaganej opłaty za ochronę patentową doprowadziło w konsekwencji do wygaśnięcia decyzji o udzieleniu patentu i stało się dla strony po- zwanej uzasadnieniem odmowy wypłacenia umówionego wynagrodzenia „w wypad- ku uzyskania patentu”. Po drugie Sąd, z naruszeniem art. 382 k.p.c. bez przeprowa- dzenia odpowiedniego postępowania dowodowego i bez oparcia w zebranym w sprawie materiale, ustalił jedynie „w świetle opisanych szeroko w prasie”, jakoby umówione wynagrodzenie za stosowanie przedmiotowego projektu znacznie prze- wyższało to, co „wynikałoby z powszechnie stosowanych w Spółce rozwiązań”. Słusznie w skardze kasacyjnej wytknięto niedopuszczalność dokonywania ustaleń na podstawie materiałów nieobjętych kontradyktoryjnym postępowaniem w sprawie. Owe bliżej nieokreślone doniesienia prasowe, a także równie nieokreślone, ale za to 20 „powszechnie stosowane w Spółce rozwiązania”, w żadnym razie nie mają znaczenia faktów powszechnie znanych w rozumieniu art. 228 § 1 k.p.c. Budzi ponadto zastrzeżenia przyjęcie w zaskarżonym wyroku - w ślad za sta- nowiskiem Sądu pierwszej instancji - jakoby o tym, że do wyłącznej dyspozycji KGHM należało - zgodnie z § 6 umowy - uzyskanie patentu, świadczy przesądzająco treść § 5 tej umowy, zgodnie z którym prawo do uzyskania patentu na wynalazek przysługiwało KGHM. W związku z tym należy zauważyć, że z § 5 umowy, określają- cego prawa do patentu, nie wynika bezpośrednio, bo pozostaje poza bezpośrednim przedmiotem tego uregulowania, kwestia warunków prowadzenia postępowania w sprawie udzielenia patentu. Kwestia zatem, czy „uzyskanie patentu” należało do ak- tów staranności strony do patentu uprawnionej, ale przecież jednocześnie zobowią- zanej do wynagrodzenia drugiej stronie (twórcom projektu) odpowiednio do korzyści uzyskiwanych za stosowanie projektu, nie wynika wprost ze sformułowania postano- wień umowy i podlegała ustaleniu na podstawie wszystkich okoliczności z uwzględ- nieniem reguł wykonywania zobowiązań (art. 354 §

§ 2

k.c.) oraz skutków tego rodzaju umowy, które wynikają z ustawy z zasad współżycia społecznego i z ustalo- nych zwyczajów (art. 56 k.c.). W analizach podstawy prawnej zaskarżonego wyroku brakuje rozpatrzenia sprawy w świetle powyższych przepisów, ale przede wszystkim brakuje - co słusznie akcentuje się w zarzutach skargi kasacyjnej - odpowiednich ustaleń do określonych w art. 65 §

§ 2k.c.

sposobów (kryteriów) wykładni oświad- czeń woli i wykładni umów. Chociaż z przedstawionych wyżej przyczyn zasadna okazała się materialno- prawna podstawa kasacji, to nie ma racji skarżący w swym stanowisku jakoby z tego, że „warunkowa” decyzja Urzędu Patentowego o udzieleniu patentu uzyskała znacze- nie decyzji ostatecznej wynika, że „ostatecznie” patent został udzielony. Tymczasem zgodnie z art. 52 ust.

ust. 2 Prawa własności przemysłowej (poprzednio art. 37 ust

ust. 2 ustawy o wynalazczości) decyzja o udzieleniu patentu zawiera ustalenie, że Urząd Patentowy nie stwierdził braku ustawowych warunków do uzyskania patentu, natomiast udzielenie patentu następuje pod warunkiem uiszczenia opłaty za pierw- szy okres ochronny. Ostateczność tej decyzji obejmuje zatem jej rozstrzygnięcie wa- runkowe. W razie nieuiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie Urząd Patentowy stwierdza wygaśnięcie decyzji o udzieleniu patentu. Na podstawie decyzji warunko- wej nie zostaje udzielona ochrona patentu, gdyż ta pozostaje w zawieszeniu aż do spełnienia warunku uiszczenia opłaty. Wcześniej można mówić o potwierdzeniu w 21 ostatecznej decyzji Urzędu Patentowego, że co do danego projektu Urząd Patentowy nie stwierdził braku ustawowych warunków do uzyskania patentu. Dotyczące tej kwestii stanowisko zaskarżonego wyroku jest poprawne, cho- ciaż - co słusznie wytknięto w skardze - należało w odniesieniu do postępowania związanego ze zgłoszeniem wynalazku oceniać skutki decyzji wydanej pod rządem Prawa własności przemysłowej według jego przepisów (art. 316 ust. 4 ustawy - Prawo własności przemysłowej). W zakresie pierwszej podstawy skargi nieusprawiedliwiony jest zarzut niewła- ściwego zastosowania art. 56 k.c. i art. 60 k.c. przez pominięcie wskazanych przez skarżącego czynności prawnych mających według niego znaczenie uznania zobo- wiązania. Zarzut ten nie może odnieść skutku, bo powołuje się na okoliczności (zda- rzenia, czynności prawne), które nie zostały objęte zakresem ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia (por. art. 39813 § 2 k.p.c.). Jeżeli chodzi o drugą podstawę skargi, to - oprócz przedstawionej już wyżej kwestii ustaleń nieopartych na zebranym w sprawie materiale - skarga nie zawiera zasadnych zarzutów. Sąd Apelacyjny, o czym już wyżej wspomniano, jest sądem merytorycznego rozpoznania sprawy według zasad apelacji pełnej. Przewidziana w art. 386 § 4 k.p.c. możliwość orzeczenia kasatoryjnego pozostaje do dyspozycji sądu drugiej instancji „tylko” wyjątkowo. Nie może zasadnie skarżący upatrywać narusze- nia tego przepisu w tym, że Sąd Apelacyjny orzekał co do istoty sprawy. Jest to od- powiedni zakres rozstrzygnięcia, zgodnie z art. 386 § 1 k.p.c. nawet, gdy zachodzi potrzeba uzupełnienia materiału dowodowego (por. w tym przedmiocie regulację art. 382 k.p.c.). Stosownie do art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być za- rzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Taki, wykluczony z zakresu postępowania kasacyjnego, charakter mają przedstawione w skardze zarzuty w od- niesieniu do art. 233 k.p.c. Nietrafnie skarżący z art. 328 § 2 k.p.c., określającym skład uzasadnienia wy- roku, wiąże merytoryczne zakwestionowanie ustaleń faktycznych stanowiących pod- stawę wyroku; tak w wyroku przedstawioną. Wbrew stanowisku skarżącego, możliwość zgłoszenia zastrzeżeń do czynno- ści sądu w trybie przewidzianym w art. 162 k.p.c. obejmuje również postanowienia, które mogą być zmienione lub uchylone stosownie do okoliczności (są to między in- nymi postanowienia o odmowie przeprowadzenia dowodu), co wyjaśnił Sąd Najwyż- 22 szy w uchwale z dnia 27 października 2005 r., III CZP 55/05 (OSNC 2006 nr 9, poz. 144). Z powyższych przyczyn, uznając, że nawet zasadność tylko niektórych zarzu- tów obu podstaw rozpoznanej skargi kasacyjnej prowadzi do konsekwencji przewi- dzianych w art. 39815 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł zgodnie z tym przepisem. ========================================

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.