Uchwała z dnia 8 kwietnia 2010 r. III SZP 1/10 Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Halina Kiryło, Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2010 r. sprawy z powództwa W. Ceramika Budowlana Spółki z o.o. z siedzibą w W. prze- ciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie o ogra- niczenie prawa wglądu do materiału dowodowego, na skutek zagadnienia prawnego przekazanego postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 grudnia 2009 r. [...] „Czy określone w art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 roku o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U . z 2007 roku nr 50, poz. 331 z późń. zm.) upraw- nienie Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów do ograniczenia w dro- dze postanowienia w niezbędnym zakresie prawa wglądu do materiału dowodowego załączonego do akt sprawy - jeżeli udostępnienie tego materiału groziłoby ujawnie- niem tajemnicy przedsiębiorstwa, jak również innych tajemnic podlegających ochro- nie na podstawie odrębnych przepisów - odnosi się również do postępowania wyja- śniającego przed Prezesem?” p o d j ą ł uchwałę: Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wniosek o ograni- czenie prawa wglądu do materiału dowodowego załączonego do akt sprawy, który złożył przedsiębiorca w związku z przekazaniem na żądanie Prezesa Urzędu informacji i dokumentów w toku postępowania wyjaśniającego, rozpo- znaje jednocześnie z załączeniem przekazanego materiału do akt sprawy po- stępowania antymonopolowego (art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zm.). 2 U z a s a d n i e n i e Sformułowane w sentencji postanowienia Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 grudnia 2009 r. [...] zagadnienie prawne wyłoniło się przy rozpoznawaniu sprawy z zażalenia strony powodowej W. Ceramika Budowlana Spółki z o.o. w W. na postanowienie Sądu Okręgowego-Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie z 9 lipca 2009 r. [...], którym odrzucono zażalenie strony powodowej wy- dane w sprawie o ograniczenie prawa wglądu do materiału dowodowego. Zagadnienie to powstało w następujących okolicznościach faktycznych. Peł- nomocnik W. Ceramika Budowlana Sp. z o.o. pismem z dnia 19 sierpnia 2008 r. wniósł o ograniczenie prawa wglądu sdo informacji zawartych w „Kwestionariuszu dotyczącego badania rynku pokryć dachówki ceramicznej Formularz A (CER)” oraz Załączniku nr 1 do przedmiotowego Kwestionariusza, przygotowanych w odpowiedzi na wezwanie Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 27 czerwca 2008 r., wystosowane na podstawie art. 50 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331, dalej jako ustawa) w związku z wszczęciem postępowania wyjaśniającego w sprawie badania rynku po- kryć dachowych. Pismem z dnia 18 września 2008 r. dyrektor Departamentu Analiz Rynku Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów poinformował pełnomocnika skarżącego, że wniosek o ograniczenie prawa wglądu do materiału dowodowego na etapie postępowania wyjaśniającego jest bezprzedmiotowy, ponieważ Prezes Urzędu może ograniczyć prawo wglądu do materiału dowodowego załączonego do akt sprawy dopiero po wszczęciu postępowania właściwego (w niniejszej sprawie postępowania antymonopolowego). Skarżący uznał powyższe pismo za postanowie- nie odmawiające ograniczenia prawa wglądu, w związku z czym wniósł zażalenie do Sądu Okręgowego-Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie (dalej jako: Sąd Okręgowy lub SOKiK), zarzucając naruszenie art. 69 w związku z art. 47 ustawy, art. 124 § 1 k.p.a. Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 9 lipca 2009 r. [...] odrzucił zażalenie skarżącego uznając, że art. 69 ust. 3 ustawy odnosi się wyłącznie do postanowień w zakresie ograniczenia prawa wglądu do materiału dowodowego określonym stronom postępowania antymonopolowego, nie obejmuje zaś przypadków odmowy ograni- czenia prawa wglądu, gdy stosowny wniosek został złożony w toku postępowania wyjaśniającego. 3 Skarżący zaskarżył powyższe postanowienie zażaleniem, wskazując jako jego podstawę prawną art. 394 § 1 pkt 11 k.p.c., podnosząc zarzut naruszenia art. 69 ust. 1 w związku z art. 69 ust. 5 ustawy przez błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że ograniczenia prawa wglądu dokonuje się wyłącznie w postępowaniu antymono- polowym względem podmiotów w nim występujących oraz zarzut naruszenia art. 69 ust. 3 w związku z art. 69 ust. 1 ustawy, przez błędną interpretację polegająca na uznaniu, że z uwagi na to, iż w toku postępowania wyjaśniającego nie ma podstaw do wydawania postanowienia w przedmiocie ograniczenia prawa wglądu, nie ma również podstaw do wniesienia zażalenia, zaś instytucja ograniczenia prawa wglądu odnosi się wyłącznie do stron postępowania antymonopolowego. Rozpoznając zażalenie skarżącego na kończące postępowanie w sprawie po- stanowienie Sądu Okręgowego z dnia 9 lipca 2009 r. w przedmiocie odrzucenia za- żalenia, Sąd Apelacyjny powziął poważne wątpliwości co do przedstawionego na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego o treści określonej w postanowieniu z dnia 10 grudnia 2009 r. W uzasad- nieniu przedstawiono, że zgodnie z art. 83 ustawy w sprawach nieuregulowanych w ustawie do postępowania przed Prezesem Urzędu stosuje się przepisy Kodeksu po- stępowania administracyjnego z zastrzeżeniem postępowania dotyczącego dowo- dów. Zastosowaniu podlega art. 10 § 1 k.p.a. określający obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz art. 9 k.p.a. ustala- jący obowiązek informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postę- powania administracyjnego. Stosownie zaś do treści art. 73 k.p.a. w każdym stadium postępowania organ administracji publicznej obowiązany jest umożliwić stronie prze- glądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek i odpisów. Strona może żądać uwierzytelnienia sporządzonych przez siebie odpisów z akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Z przepisów tych Sąd Apelacyjny wywodzi, że ograniczenie czynnego udziału stron w postępowaniu oraz prawa informacji i jawności postępowania mogą wynikać z ustawowo określonych wyjątków od zasady. Za takie dozwolone ograniczenie Sąd Apelacyjny uznaje art. 69 ust. 1 ustawy. Według Prezesa Urzędu ograniczenie prawa wglądu do materiału dowodowe- go może być zastosowane w konkretnym postępowaniu i skierowane do konkretnego podmiotu. Aby więc można było ograniczyć prawo wglądu postępowanie toczące się 4 przed organem antymonopolowym musi zawierać materiał dowodowy pochodzący, od co najmniej dwóch przedsiębiorców, tak, aby jednemu z nich można było ograni- czyć to prawo, co do materiału dowodowego dostarczonego przez drugiego. Wobec tego organ antymonopolowy ogranicza dostęp do materiału dowodowego konkret- nemu uprawnionemu do wglądu do akt postępowania antymonopolowego podmio- towi, to jest stronie lub stronom postępowania na wniosek innej strony, co do mate- riału od niej pochodzącego, lub też stronie lub stronom na wniosek przedsiębiorcy niebędącego stroną postępowania antymonopolowego. Zdaniem Sądu Apelacyjnego za przyjętą przez Prezesa Urzędu interpretacją przemawia treść art. 69 ust. 5 ustawy, według którego tylko stronom udostępnia się wersję dokumentu niezawie- rającą informacji objętych stosownym ograniczeniem ze stosowną adnotacją. Skoro, zatem w postępowaniu wyjaśniającym nie występują strony, nie może w jego trakcie nastąpić ograniczenie prawa wglądu wskazane w art. 69 ust. 1 ustawy, ponieważ nikomu nie udostępnia się materiału zgromadzonego w toku takiego postępowania. Jednakże, według Sądu Apelacyjnego, z taką interpretacją można zgodzić się jedynie w części, albowiem według art. 124 k.p.a. postanowienie powinno zawierać oznaczenie strony lub stron albo innych osób biorących udział w postępowaniu, co oznacza, że może ono stanowić rozstrzygnięcie wniosku przedsiębiorcy zgłoszonego w trakcie postępowania wyjaśniającego o ograniczenie prawa wglądu do złożonych przez niego dowodów, gdyż adresatem tego postanowienia będzie tenże przedsię- biorca, jako „inna osoba biorąca udział w postępowaniu”. Z art. 69 ust. 1 ustawy nie wynika, że ograniczenie ma dotyczyć konkretnie określonych stron postępowania oraz że nie jest możliwe określenie zakresu ograniczenia bez wyraźnego wskazania kręgu podmiotów, do których ono się odnosi, albowiem przepis art. 69 ust. 1 ustawy nie zawiera takiego podmiotowego kręgu adresatów postanowienia. Powstaje wąt- pliwość, czy wskazanie w art. 69 ust. 5 ustawy adresatów postępowania związanego z ograniczeniem prawa wglądu do dokumentów odnosi się do całości postępowania, w którym od chwili jego podjęcia jego uczestnicy muszą posiadać przymiot strony, co nie dotyczyłoby postępowania wyjaśniającego, czy też chodzi tylko o czynność udo- stępnienia dokumentu po dokonaniu ograniczenia dostępu w trybie art. 69 ust. 1 ustawy. Zdaniem Sądu Apelacyjnego nie można odmówić słuszności argumentacji skarżącego odnoszącej się do kręgu podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o ograniczenie prawa wglądu do materiału dowodowego. W art. 69 ust. 4 ustawy 5 mowa jest o składającym wniosek, a więc o podmiocie nieposiadającym statusu strony, co wskazuje na to, że wniosek może być złożony zarówno przez stronę, jak też przez każdy inny podmiot. Niewątpliwie uregulowanie takie koresponduje z tym, że obowiązek udzielenia wszelkich koniecznych informacji może być nałożony nie tylko na stronę postępowania, ale także i na przedsiębiorców nieposiadających sta- tusu strony, jak choćby w trakcie postępowania wyjaśniającego. Szeroki krąg pod- miotów zobowiązanych do udzielenia na żądanie Prezesa Urzędu wszelkich nie- zbędnych informacji i podobny krąg podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o ograniczenie prawa wglądu byłby argumentem za tym, aby uprawnienie Prezesa do ograniczenia w drodze postanowienia w niezbędnym zakresie prawa wglądu do materiału dowodowego załączonego do akt sprawy obejmowało również etap postę- powania wyjaśniającego. Słusznie bowiem podnosi w zażaleniu skarżący, że gdyby istotnie ustawodawca chciał ograniczyć krąg podmiotów legitymowanych do składa- nia wniosku o ograniczenie prawa wglądu do materiału dowodowego jedynie do stron postępowania to wprost wyraziłby to w treści art. 69 ust. 4 ustawy, tak jak wskazał w art. 69 ust. 5 ustawy wyraźnie, komu udostępnia się wersję dokumentu niezawierają- cą informacji objętych ograniczeniem. Za takim wnioskiem przemawiałaby też wy- kładnia historyczna omawianej instytucji. Sąd Apelacyjny podnosi również, że możli- we jest także przyjęcie argumentacji Prezesa Urzędu, że w trakcie postępowania antymonopolowego Prezes może zwrócić się do przedsiębiorcy na podstawie art. 45 ustawy z żądaniem dostarczenia informacji oraz stosownych wyjaśnień, co uzasad- niałoby uprawnienie takiego przedsiębiorcy niebędącego stroną postępowania do wystąpienia z wnioskiem o ograniczenie prawa wglądu, co z kolei wyjaśniałoby takie, a nie inne sformułowanie art. 69 ust. 1, 4 i 5 ustawy. Ponadto, zdaniem Sądu Apela- cyjnego także umieszczenie art. 69 ustawy w Rozdziale 1 „Przepisy ogólne” Działu VI ustawy, a nie w Rozdziale 2 „Postępowanie antymonopolowe” tego Działu, wska- zuje na to, że ograniczenie prawa wglądu odnosi się do wszystkich postępowań wskazanych w art. 47 ustawy. Za przyjęciem stanowiska skarżącego wskazywałaby też wykładnia celowościowa przepisu, przemawiająca za umożliwieniem przedsię- biorcy niebędącemu stroną w trakcie postępowania wyjaśniającego ochrony w po- staci ograniczenia prawa wglądu w przedłożone przez niego dokumenty. Chociaż w trakcie postępowania wyjaśniającego brak podmiotów, którym mogłyby te dokumenty zostać udostępnione, to istnieje możliwość ich wykorzystania w innych postępowa- niach, jak choćby wskazanych a w art. 73 ust. 2-4 ustawy i brak ograniczenia prawa 6 wglądu pozbawiłby przedsiębiorstwo faktycznego wpływu na ograniczenie prawa wglądu do dokumentów zawierających tajemnice przedsiębiorstwa. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.