Sygn. akt I ACa 982/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 listopada 2012 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Józef Wąsik Sędziowie: SSA Maria Kus-Trybek SSA Piotr Rusin Protokolant: st.sekr.sądowy Beata Lech po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2012 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa (...) z siedzibą we F. przy interwencji ubocznej Narodowego Funduszu Inwestycyjnego (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. przeciwko (...) Spółce Akcyjnej w K. przy interwencji ubocznej po stronie pozwanej Syndyka Masy Upadłości Galeria Centrum Spółki z o. o. (w upadłości likwidacyjnej) z siedzibą w K. o zapłatę na skutek apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Gospodarczego w Krakowie z dnia 31 maja 2012 r. sygn. akt IX GC 239/10 1. zmienia zaskarżony wyrok w punktach I, III i IV w ten sposób, że nadaje im treść: „I. oddala powództwo; II. zasądza od strony powodowej (...) z siedzibą we F. na rzecz strony pozwanej (...) Spółce Akcyjnej w K. kwotę 7.217 zł (siedem tysięcy dwieście siedemnaście złotych) tytułem kosztów procesu; IV. zasądza od strony powodowej na rzecz interwenienta ubocznego po stronie pozwanej Syndyka Masy Upadłości Galeria Centrum Spółki z o. o. (w upadłości likwidacyjnej) z siedzibą w K. kwotę 7.217 zł (siedem tysięcy dwieście siedemnaście złotych) tytułem kosztów procesu”; 2. zasądza od strony powodowej na rzecz strony pozwanej kwotę 105.400 zł (sto pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. Sygn. akt I ACa 982/12 UZASADNIENIE Strona powodowa (...) GmbH Sp. z o.o. we F. (...)Oddział w Polsce wniosła pozew przeciwko (...) SA w K., w którym domagała się zasądzenia od strony pozwanej kwoty 2.441.989,86 zł wraz z ustawowymi odsetkami, jak również kosztów procesu wg norm prawem przewidzianych. W uzasadnieniu strona powodowa wskazała, że łączyła ją z (...)Sp. z o.o. umowa najmu nieruchomości lokalowych, na podstawie której najemca był zobowiązany do zapłaty określonych w umowie należności, jednakże ostatecznie należności te na łączną kwotę dochodzoną niniejszym pozwem nie zostały jej zapłacone. Strona powodowa podniosła, że tytułem zabezpieczenia roszczeń o zapłatę czynszu najmu, opłat eksploatacyjnych i innych należności ówczesny udziałowiec (...)Sp. z o.o. - (...) SA poręczył za zobowiązania najemcy. Następnie strona pozwana zakupiła od (...) SA wszystkie udziały w (...)a strony tej transakcji ustaliły, że strona pozwana wstąpi w miejsce poręczyciela. Strona powodowa podkreśliła, że pomimo wezwań najemca nie zapłacił przywołanych należności. W toku postępowania strona powodowa podała, że aneks do umowy najmu z dnia 17 czerwca 2008 roku nie zwiększa zakresu odpowiedzialności strony pozwanej. Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa oraz zasądzenie od strony powodowej kosztów procesu wg norm przepisanych. W uzasadnieniu podkreśliła, że sprzeczne z art. 879 § 2 k.c. są roszczenia strony powodowej wynikające z aneksu do umowy najmu, gdyż był on nową umową najmu i nie był objęty poręczeniami. Zauważyła, że treść pisma z dnia 17 kwietnia 2007 roku wskazuje, że nie doszło do czynności przejęcia poręczenia zaznaczając równocześnie, że poręczenie udzielone przez (...) SA sporządzone w dokumencie z dnia 9 stycznia 2007 roku jest nieważne, gdyż nie zawiera oznaczenia maksymalnej sumy poręczenia w rozumieniu art. 878 § l k.c. Strona pozwana zakwestionowała kwoty rocznych rozliczeń opłat eksploatacyjnych oraz kwoty dotyczące mediów. Dodała, iż powództwo winno być oddalone także z tego względu, iż w piśmie z dnia 20 kwietnia 2009 roku złożyła ona do (...) SA oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczeń woli o przejęciu poręczeń za długi(...)Sp. z o.o. Do udziału w sprawie w charakterze interwenienta ubocznego: po stronie powodowej – przystąpił (...) SA w W., a po stronie pozwanej - Syndyka Masy Upadłości (...)Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w K.. Wyrokiem z dnia 31 maja 2012 roku Sąd Okręgowy w Krakowie w pkt I zasądził od strony pozwanej na rzecz strony powodowej kwotę 2.441.874,74 zł z wraz ustawowymi odsetkami; w pkt II umorzył postępowanie w pozostałym zakresie; w pkt III zasądził od strony pozwanej na rzecz strony powodowej kwotę 123.708,84 zł tytułem kosztów procesu; w pkt IV zasądził od strony pozwanej na rzecz interwenienta ubocznego (...) SA w W. kwotę 27.217 zł tytułem kosztów procesu. Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: w dniu 12 września 2002 roku miedzy Centrum – A Sp. z o.o. w G. a Galeria Centrum Sp. z o.o. w W. została zawarta umowa najmu. Przedmiotem umowy najmu był lokal użytkowy znajdujący się w budynku(...)położonym w G. przy ul. (...), składający się z pomieszczeń o łącznej powierzchni najmu 1.731,90 m 2. Umowa została zawarta na czas oznaczony 10 lat liczonych od dnia 11 grudnia 2003 roku. Umowa była następnie zmieniana aneksami. Aneksem z dnia 17 czerwca 2008 roku najemca wynajął dodatkową powierzchnię o wielkości 47,41 m 2, za którą był naliczany dodatkowy czynsz w wysokości łącznej 237,05. W dniu 12 kwietnia 2006 roku nieruchomość, na której znajdował się przedmiot najmu została zakupiona przez stronę powodową, działającego pod firmą (...) GmbH Sp. z o.o., Oddział w Polsce. Nabywca wstąpił w stosunek najmu na miejsce zbywcy. W dniu 10 października 2007 roku strona powodowa zmieniła firmę na (...) GmbH Sp. z o.o., Oddział w Polsce. Zgodnie z umową najmu w zamian za używanie przedmiotu najmu Galeria Centrum Sp. z o. o. o spółka zobowiązana była do zapłaty należności wskazanych w umowie. Zgodnie z umową najmu najemca był zobowiązany do zapłaty czynszu, na który składał się czynsz podstawowy i uzupełniający (§ 12), opłat eksploatacyjnych (§ 13), należności z tytułu zużycia energii elektrycznej, opłat telefonicznych oraz zużycia wody w lokalu (§ 13 ust. 10), opłaty na fundusz marketingowy w wysokości stanowiącej równowartość w złotych polskich 1,50 euro za m 2 powierzchni najmu (§ 13 ust. 12). Strona powodowa wystawiała na rzecz strony pozwanej faktury VAT za czynsz najmu oraz zużyte media. Łącznie najemca nie zapłacił stronie powodowej należności na łączną kwotę 2.441.989,86 zł. W dniu l lipca 2009 roku Sąd Rejonowy dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie ogłosił upadłość najemcy z możliwością zawarcia układu, w dniu 18 września 2009 roku postępowanie zostało zmienione na upadłość likwidacyjną. W toku postępowania upadłościowego (...)zapłaciła część bieżących należności. Na podstawie § 15 umowy najmu, tytułem zabezpieczenia roszczeń strony powodowej o zapłatę czynszu, opłat eksploatacyjnych i innych należności wynikających z umowy najmu, osoba trzecia poręczyła za zobowiązania najemcy. Poręczycielem był ówczesny i jedyny udziałowiec (...)Sp. z o.o. - Narodowy Fundusz Inwestycyjny (...) SA w W.. Umowa poręczenia została podpisana w dniu 9 stycznia 2007 roku Zgodnie z treścią poręczenia, poręczyciel zobowiązał się względem powoda do zapłaty czynszu najmu oraz wszelkich innych opłat wynikających z umowy najmu należnych powodowi od najemcy do kwoty 768.825 euro. W dniu 22 września 2006 roku strona pozwana, (działającą ówcześnie pod firmą (...) SA), jako kupująca zawarła ze spółką (...) SA jako sprzedającym warunkową umowę sprzedaży (...).248 udziałów spółki (...), stanowiących 100 % kapitału zakładowego (...). Następnie w dniu 17 stycznia 2007 roku zawarta została umowa o charakterze rozporządzającym przenosząca udziały w spółce (...) na rzecz strony pozwanej. W punkcie 7.1 Umowy Sprzedaży, (...) SA zobowiązała się przejąć prawa obowiązki z poręczeń udzielonych przez (...) SA. Strona pozwana wstąpiła w miejsce poręczyciela z tytułu poręczenia i przejął wszystkie obowiązki z niego wynikające. Pismem z dnia 19 stycznia 2007 roku strona pozwana poinformowała stronę powodową o zakupie wszystkich udziałów w spółce(...)Sp. z o.o., powołała się na umowę najmu oraz poręczenie. W piśmie tym strona pozwana zgodziła się na przejęcie wszystkich obowiązków wynikających z poręczenia. Strona powodowa pismem z dnia 17 kwietnia 2007 roku przyjęła oświadczenie strony pozwanej do wiadomości i wyraziła zgodę na przejęcie obowiązków poręczyciela przez stronę pozwaną. W imieniu strony powodowej na pisma odpowiadała spółka (...) w W., która była upoważniona na podstawie pełnomocnictwa do zarządzania i dokonywania czynności prawnych w jej imieniu. (...) Sp. z o.o. pismem tym zwróciła się jednocześnie do strony pozwanej o podpisanie umowy poręczenia o treści określonej w dokumencie, którego wzór stanowił załącznik do pisma. Strona pozwana nie zwróciła dokumentu zawierającego treść umowy poręczenia. W piśmie z dnia 20 kwietnia 2009 roku strona pozwana złożyła (...) SA oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczeń woli o przejęciu poręczeń za długi (...) Sp. z o. o. Podniosła, że w chwili składania powyższego oświadczenia działała pod wpływem błędu co do sytuacji finansowej (...)Sp. z o. o. W dniu 3 czerwca 2009 roku strona pozwana zawarła ze spółką (...) SA porozumienie w celu ugodowego zakończenia sporu. Zgodnie z treścią art. 1 pkt 1.1 porozumienia, strona pozwana cofnęła oświadczenie z dnia 20 kwietnia 2009 roku oraz oświadczenia, którymi uchylała się od skutków oświadczenia woli o przejęciu poręczenia za długi (...)oraz potwierdziła, iż pisma te nie wywołują żadnych skutków prawnych. Strona powodowa bezskutecznie wezwała stronę pozwaną i (...)Sp. z o.o. do zapłaty wszystkich zaległości. Ustalenia faktyczne w sprawie poczynione zostały w oparciu o przedstawione przez strony dokumenty, których autentyczność nie była kwestionowana przez żadną ze stron. Dodatkowo Sąd oparł się na opinii oraz opinii uzupełniającej biegłej sądowej z zakresu (...) i finansów (...) uznając ją za fachową, spójną i logiczną. Sąd Okręgowy uznał, że powództwo zasługuje na uwzględnienie w zakresie kwoty 2.441.874,74 zł. Podkreślił, że istotą niniejszego procesu było uzyskanie przez stronę powodową wynagrodzenia za korzystanie przez najemcę - (...)Sp. z o.o. w W. z lokalu użytkowego znajdujący się w budynku Centrum Handlowo-Usługowego w G., w którym najemca prowadził działalność handlową, będącego własnością strony powodowej. Sąd przywołał art. 876 k.c. oraz art. 881 k.c. wskazując, że w świetle treści tych przepisów nie budzi wątpliwości, że powództwo o zapłatę roszczenia strona powodowa wytoczyła przeciwko poręczycielowi, jako współdłużnikowi solidarnemu najemcy. Ustosunkowując się do zarzutu strony pozwanej, iż poręczenie udzielone przez (...) SA z dnia 9 stycznia 2007 roku jest nieważne, gdyż nie zawiera oznaczenia maksymalnej sumy poręczenia, zaś dokument ten określa jako kwotę gwarantowaną 768.825 euro, a kwota poręczenia powinna być ustalona zgodnie z art. 358 § l k.c. tylko w pieniądzu polskim Sąd powołał się na art. 878 § l k.c. Podkreślił, że w przedstawionym dokumencie poręczenia został wyraźnie oznaczony dług przyszły poprzez użycie zwrotu „maksymalnie do 768.825 EUR”. W jego ocenie zapis o możliwości przeliczania walut nie wpływa na ważność takiego postanowienia. Sąd dodał, że eksponowanie nieważności umowy obligacyjnej naruszającej zasadę walutowości wskazanej w art. 358 § l k.c., która obowiązywała do dnia 24 stycznia 2009 roku, wymaga wskazania naruszonego przepisu prawa dewizowego, a naruszenia takiego strona pozwana nie wskazała, więc jej zarzut nie może być uwzględniony. Sąd Okręgowy uznał powołując się na treść art. 519 § 1 i 2 k.c., że w sprawie doszło do skutecznego przejęcia obowiązków z umowy poręczenia przez stronę pozwaną. W dniu bowiem 17 stycznia 2007 roku strona pozwana zakupiła od (...) SA, który poręczył za długi (...)Sp. z o.o., wszystkie udziały w (...), dlatego strony tej transakcji ustaliły, że strona pozwana wstąpi w miejsce poręczyciela i przejmie wszystkie obowiązki z niego wynikające. Odnosząc się twierdzenia strony pozwanej, że pismo strony powodowej z dnia 17 kwietnia 2007 roku, w którym wyraziła zgodę na przejecie długu przez stronę pozwaną, nie zostało doręczone stronie pozwanej, w związku z czym strona powodowa do tej pory nie wyraziła zgody na przejęcie długu, jak również jej oceny, że pismo to nie pochodzi od strony powodowej, ale od innego podmiotu pod nazwą (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. Sąd uznał takie stanowisko za nieuzasadnione. Pismem bowiem z dnia 7 stycznia 2007 roku strona pozwana poinformowała przedstawiciela strony powodowej - (...) Sp. z o.o. o adresie, pod który ma być dostarczana kierowana do niej korespondencja. Sąd zaznaczył, że E. było upoważnione na podstawie pełnomocnictwa z dnia 20 kwietnia 2006 roku do zarządzania i dokonywania czynności prawnych w imieniu strony powodowej a strona pozwana była świadoma faktu, iż E. ją reprezentuje, gdyż E. podpisywało w jej imieniu wszystkie umowy, aneksy oraz dokonywało czynności prawnych związanych z zabezpieczeniem wykonania świadczeń z umów najmu. Sąd zaznaczył, że pismo z dnia 17 kwietnia 2007 roku, pomimo że nie zawierało wprost odwołania do firmy strony powodowej, było sporządzone w jej imieniu, co wprost wynika z treści tego pisma, które wyraźnie odwołuje się do pisma strony pozwanej z dnia 19 stycznia 2007 roku i umowy poręczenia, której obowiązki przejęła strona pozwana. Sąd zwrócił także uwagę na fakt sąsiedztwa budynków strony pozwanej i najemcy oraz siedziby E., co spowodowało, że korespondencja, zarówno dla najemcy jak i strony pozwanej doręczana była osobiście. Ustosunkowując się do stanowiska strony pozwanej, iż pozbawione są uzasadnienia roszczenia strony powodowej wynikające z aneksu do umowy najmu datowanego na dzień 17 czerwca 2008 roku, na podstawie którego najemca wynajął dodatkową powierzchnię 47,42 m 2 w zamian za czynsz w wysokości stanowiącej równowartość w PLN kwoty 237,50 euro miesięcznie, gdyż według strony pozwanej aneks był nową umowę najmu i nie był objęty jakimikolwiek poręczeniami - Sąd Okręgowy wskazał, że aneks ten nie zwiększa zakresu odpowiedzialności strony pozwanej, gdyż zgodnie z treścią umowy poręczenia nadal odpowiada ona do wysokości równowartości w złotych polskich kwoty 768.825 euro. Sąd za nieuzasadnione uznał twierdzenie strony pozwanej, iż treść pisma strony powodowej z dnia 17 kwietnia 2007 roku wskazuje, że nie doszło do czynności przejęcia poręczenia, albowiem wedle treści tego pisma E. P. Polska miała dopiero zwrócić się o udzielenie poręczenia w dokumencie, którego wzór miał stanowić załącznik do pisma, do czego nie doszło. Sąd podał, że zgodnie z punktem 9 aneksu nr (...) z dnia 17 czerwca 2008 roku do umowy najmu, najemca – (...)Sp. z o.o. z uwagi na zmianę właściciela udziałów tego podmiotu z (...) SA na stronę pozwaną, mógł przedstawić nowe poręczenie wystawione przez stronę pozwaną pozwanego lub gwarancję bankową odpowiadającą kwocie poręczenia. Jednakże najemca nie przedstawił ani nowego poręczenia, ani gwarancji bankowej. Tak więc brak zwrotu dokumentu zawierającego treść umowy poręczenia z dnia 9 stycznia 2007 roku należy traktować zdaniem Sądu wyłącznie jako czynność materialno-techniczną, a nie czynność prawną lub jej składnik stanowiący o jej skuteczności. Sąd wskazał, że nie można uznać, żeby strona pozwana skutecznie, pismem z dnia 20 kwietnia 2009 roku, w którym złożyła do (...) SA oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczeń woli o przejęciu poręczeń za długi (...)Sp. z o. o. z uwagi na wprowadzanie jej w błąd co do sytuacji finansowej (...), uchyliła się od skutków prawnych swego oświadczenia, albowiem w dniu 3 czerwca 2009 roku strona pozwana zawarła porozumienie, w którym oświadczyła, iż cofa oświadczenie z dnia 20 kwietnia 2009 roku stanowiące załącznik nr 1 do porozumienia jak również cofa wszelkie oświadczenia zawarte w piśmie z dnia 6 maja 2009 roku stanowiącym załącznik nr (...) do porozumienia. Ponadto strony porozumienia potwierdziły, iż pisma powyższe nie wywołują żadnych skutków prawnych. Odnosząc się do kwestii zakwestionowania przez stronę pozwaną obciążania jej składkami reklamowymi z uwagi na brak przedstawienia przez stronę powodową jakichkolwiek dowodów na wykonanie świadczeń promocyjnych Sąd wskazał, że opłata ta była niezależna od jakichkolwiek świadczeń wzajemnych, a zgodnie z umową powód miał jedynie informacyjnie przedstawiać zestawienie wpływów i wydatków z tego funduszu. Sąd przytoczył opinię biegłej w zakresie kwestionowanej przez stronę pozwaną kwestii zużycia mediów wskazując, że biegła podała, że rozliczanie energii elektrycznej, wody i odprowadzania ścieków odbywało się w oparciu o dokonywane odczyty liczników zainstalowane w przedmiocie najmu strony pozwanej nie stwierdzając w tym zakresie nieprawidłowości, które rzutowałyby na całościowe ich rozliczenie. W zakresie kwestionowanych przez stronę pozwaną zaliczek na opłaty eksploatacyjne Sąd odwołał się do opinii biegłej, która nie potwierdziła ich zasadności, poza kwotą netto 94,32 zł, w zakresie której strona powodowa cofnęła swoje powództwo i zrzekła się roszczenia. Sąd Okręgowy przyjął zatem, że wobec niepodniesienia przez stronę pozwaną zarzutów skutkujących oddaleniem powództwa, należało w pkt I wyroku zasądzić na rzecz strony powodowej kwotę 2.441.874,74 zł. W zakresie, w jakim cofnięto powództwo w pkt II orzeczenia postępowanie umorzono stosownie do dyspozycji przepisu art. 355 k.p.c. w związku z art. 203 k.p.c. W pkt III wyroku orzeczono o kosztach procesu na podstawie art. 98 k.p.c. W pkt IV wyroku orzeczono o kosztach procesu na podstawie art. 107 k.p.c., które są należne interwenientowi ubocznemu po stronie powodowej. Strona pozwana złożyła apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie zaskarżając go w zakresie pkt I, III i IV. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła: 1) naruszenie art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 878 § 1 k.c. i art. 358 § 1 k.c. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 24 stycznia 2009 roku) polegające na niewłaściwym zastosowaniu tych przepisów do poręczenia udzielonego przez (...) SA dnia 9 stycznia 2007 roku skutkującym brakiem uznania nieważności poręczenia mimo niewyrażenia w dokumencie poręczenia kwoty poręczenia w wysokości z góry oznaczonej w pieniądzu polskim; 2) naruszenie art. 879 § 2 k.c. polegające na niezastosowaniu tego przepisu do aneksu z dna 17 czerwca 2008 roku do umowy najmu podpisanej między (...)Sp. z o.o. a (...)Sp. z o.o., pomimo, że odpowiedzialność poręczyciela podlega zwiększeniu o zobowiązania wynikające z tego aneksu; 3) sprzeczność istotnych ustaleń Sądu I instancji z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez przyjęcie, iż:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.