Uchwała z dnia 12 stycznia 1995 r. II UZP 24/94 Przewodniczący SSN: Stefania Szymańska (sprawozdawca), Sędzia SN: Maria Tyszel, Sędzia SA: Andrzej Kijowski, Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Stefana Trautsolta, w sprawie z wniosku Pawła P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o wysokość emerytury, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 15 grudnia 1994 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku postanowie- niem z dnia 24 czerwca 1994 r., [...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c. Czy pracownik, któremu przy ustalaniu prawa do emerytury uwzględniono okresy pracy w gospodarstwie rolnym nie pokrywające się z okresami zatrudnienia ma prawo do zwiększenia emerytury o składkową część emerytury rolniczej na podstawie przepisów art. 15 ustawy z 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent... (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) z uwzględnieniem zarówno okresów pracy w gospodarstwie rolnym nie pokrywających się z okresem zatrudnienia( art. 15 ust. 3 ww. ustawy), jak i okresów podwójnego ubezpieczenia po 1 lipca 1977 r., kiedy to pracował i równocześnie z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego opłacał składki na Fundusz Emerytalny Rolników i Fundusz Ubezpieczenia Społecznego Rolników (art. 15 ust. 3a ww. ustawy) ? p o d j ą ł następującą uchwałę: Zwiększenie świadczenia określone w art. 15 ust. 3 ustawy z dnia 17 paź- dziernika 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) przysługuje za okresy podwójnego ubezpieczenia przypadające od dnia 1 lipca 1977 r., także tym osobom, którym przy ustalaniu prawa do emerytury uwzględniono okresy pracy w gospodarstwie rolnym nie pokrywające się z okresami zatrudnienia i którym z tego tytułu przyznano zwiększenie emerytury o część składkową emerytury rolniczej (art. 15 ust. 3a i ust. 3b ww. ustawy). U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 24 stycznia 1994 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. odmówił Pawłowi P. zwiększenia emerytury z tytułu opłacania składek na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego Rolników od 1 lipca 1977 r. do 31 grudnia 1988 r. z uwagi na to, że przy ustalaniu prawa do świadczenia został uwzględniony okres pracy w gospodarstwie rolnym od 1951 r. do 1971 r. i z tego tytułu została wyliczona część składkowa emerytury rolniczej. W odwołaniu od tej decyzji Paweł P. domagał się jej zmiany i zwiększenia eme- rytury pracowniczej o część składkową emerytury rolniczej za okres podwójnego ubezpieczenia od 1 lipca 1977 r. do 31 grudnia 1988 r. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy wyrokiem z 31 marca 1994 r. zmienił zaskarżoną decyzję i "nakazał doliczyć" do emerytury część składkową emerytury rolniczej z tytułu podwójnego ubezpieczenia. W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że Paweł P. w okresie od 11 kwietnia 1971 r. do 31 lipca 1991 r. zatrudniony był na PKP. Jednocześnie od dnia 6 maja 1974 r. prowadził własne gospodarstwo rolne i z tego tytułu w okresie od 1 lipca 1977 r. do 31 grudnia 1988 r. opłacał składki na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego Rolników. W myśl art. 15 ust. 3a ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1991 r., Nr 104, poz. 450 ze zm.), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 15 lutego 1992 r. o zmianie niektórych ustaw dotyczących zatrudnienia oraz zaopatrzenia emerytalnego (Dz. U. Nr 21, poz. 84), w razie zbiegu opłacania składek na fundusz emerytalny rolników przypadających od dnia 1 lipca 1977 r. z innym ubezpieczeniem społecznym, świadczenie ulega zwiększeniu o kwotę odpowiadającą części składkowej emerytury lub renty rolniczej ustalonej według zasad wymiaru określonych w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników za okres opłacania tych składek, nawet jeśli okresy składkowe i nieskładkowe ustalone w myśl art. 2-4 nie wymagałyby uzupełnienia w celu nabycia prawa do świadczenia. Skoro zatem w okresie od 1 lipca 1977 r. do 31 grudnia 1988 r. Paweł P. podlegał podwójnemu ubezpieczeniu: jako pracownik oraz ubezpieczeniu rolniczemu, to przysługuje mu uprawnienie do części składkowej emerytury rolniczej z tytułu podwójnego ubezpieczenia. W rewizji od powyższego wyroku pozwany organ rentowy zarzucił naruszenie prawa materialnego, a w szczególności przepisów art.5 w związku z art. 15 ustawy z 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent... oraz ustawy z 15 lutego 1992 r. i wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania. Zdaniem pozwanego zwiększenie świadczenia z tytułu podlegania podwójnemu ubezpieczeniu przysługuje do emerytur i rent, jeżeli okres pracy w gospodarstwie rolnym nie został uwzględniony przy ustalaniu prawa do świadczenia. Wnioskodawcy nie przysługuje zatem prawo do zwiększenia emerytury pracowniczej o składkową część emerytury rolniczej z tytułu podlegania podwójnemu ubezpieczeniu w okresie od 1 lipca 1977 r. do 31 grudnia 1988 r., gdyż przy ustaleniu prawa do emerytury pracowniczej został uwzględniony inny jego okres pracy w gospodarstwie rolnym, tj. okres do 1971 r., poprzedzający zatrudnienie. Sąd Apelacyjny uznał, iż w sprawie występuje zagadnienie prawne nasuwające poważne wątpliwości, wymagające rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy. Treść przedstawionego zagadnienia została przytoczona w sentencji uchwały. W uzasadnieniu zagadnienia prawnego Sąd Apelacyjny podał, iż Paweł P. wniosek o emeryturę pracowniczą złożył w lipcu 1991 r., wykazując posiadanie okresu zatrudnienia na PKP od 21 kwietnia 1971 r. do 31 lipca 1991 r., a więc w ilości 20 lat, 3 miesiące i 10 dni oraz okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od 1951 r. do 20 kwietnia 1991 r. W dacie złożenia wniosku o emeryturę okres pracy w gospodarstwie rolnym przed 1 lipca 1977 r., zgodnie z przepisem art. 13 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) był uwzględniany tylko dla celów związanych z ustaleniem prawa do emerytury lub renty pracowniczej. Jednakże zgodnie z przepisem art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, poz. 53), z tytułu podwójnego ubezpieczenia, w tym związanego z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, do emerytury przysługiwał dodatek w wysokości 0,5% podstawy wymiaru za każdy rok podwójnego ubezpieczenia, a więc w przypadku wnioskodawcy za okres 11 lat: od 1 lipca 1977 r. do 31 grudnia 1988 r. Organ rentowy, zgodnie z wyżej powołanymi przepisami, przyznając decyzją z 28 lipca 1991 r. wnioskodawcy prawo do emerytury pracowniczej, poczynając od 1 sierpnia 1991 r., uzupełnił składający się na staż emerytalny okres zatrudnienia na PKP o okres pracy w gospodarstwie rolnym przed 1 lipca 1977 r., a ponadto zwiększył emeryturę o 5,5% z tytułu podwójnego ubezpieczenia związanego z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, tj. za 11 lat (od 1 lipca 1977 r. do 31 grudnia 1988 r.) - k. 9 akt rentowych. W związku z wejściem w życie ustawy z 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent... organ rentowy decyzją z 10 grudnia 1991 r. (k. 19 akt rentowych) na podstawie art. 27 ust. 2 i art. 28 ust. 1 i 2 tej ustawy zrewaloryzował emeryturę ubezpieczonego, przy czym przy ustalaniu wysokości uwzględnił tylko okres 20 lat zatrudnienia (jako okresy składkowe), a nie uwzględnił okresu pracy w gospodarstwie rolnym. Wskaźnik wysokości świadczenia wyniósł zatem 47,5%. Na wniosek Pawła P. z 10 września 1993 r. o zwiększenie emerytury pracow- niczej o kwotę odpowiadającą części składkowej emerytury rolniczej z tytułu zbiegu okresu opłacania składek na Fundusz Emerytalny Rolników i Fundusz Ubezpieczenia Społecznego Rolników od 1 lipca 1977 r. do 31 grudnia 1988 r. z okresem ubez- pieczenia pracowniczego, organ rentowy decyzją z 24 stycznia 1994 r.załatwił ten wniosek odmownie. Organ rentowy podkreślił, że skoro przy ustalaniu prawa do eme- rytury pracowniczej został uwzględniony okres pracy w gospodarstwie rolnym, który miał miejsce od 1951 r. do 1971 r., a więc przed podjęciem zatrudnienia w 1971 r., to niemożliwe jest zwiększenie emerytury pracowniczej o składkową część emerytury rolniczej, obliczonej z uwzględnieniem okresów opłacania składek na Fundusz Emerytalny Rolników po 1 lipca 1977 r., przypadających równocześnie z okresem ubezpieczenia pracowniczego. Sąd Apelacyjny podkreślił, iż podobny pogląd na tle przepisów art. 15 ust. 3 i 3a ustawy z 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent..., a mianowicie, że jeżeli przy ustalaniu prawa do świadczenia został uwzględniony jakikolwiek okres pracy w gospodarstwie rolnym, a następnie wyliczona została część składkowa emerytury lub renty rolniczej, wówczas nie przysługuje przewidziane w art. 15 ust. 3a ww. ustawy zwiększenie, został wyrażony w publikacjach (por. Z.Frankiewicz i inni "Emerytury i renty - wyjaśnienie do ustawy z 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent..."Służba Pracownicza 1992 r., nr 5, str. 12-13 oraz M.Januszewska "Okresy pracy w gospodarstwie rolnym a uprawnienia do świadczeń emerytalno-rentowych", Służba Pracownicza 1993 r., nr 12, str. 12-16). Ponadto, organ rentowy zaznaczył, iż po wyliczeniu należnej części składkowej emerytury rolniczej, ale z uwzględnieniem tylko okresu pracy ubezpieczonego w gospodarstwie rolnym od 1951 r. do 1971 r. - co zostało dokonane w decyzji z dnia 19 stycznia 1994 r. (k. 42 akt rentowych) - i po obliczeniu nowego wskaźnika wysokości świadczenia na 40,02% okazało się, że w efekcie należna wnioskodawcy emerytura uległaby obniżeniu, w związku z czym kontynuuje wypłatę emerytury w dotychczasowej, nie obniżonej wysokości. Zdaniem Sądu Apelacyjnego problem w sprawie sprowadza się do interpretacji przepisów art. 15 ust. 3 i ust. 3a ustawy z 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent... Oba te przepisy regulują kwestię zwiększenia emerytury (renty) przyznanej na podstawie jednej z ustaw wskazanych w art. 1 ww. ustawy o tzw. składkową część emerytury (renty) rolniczej, przy czym wiążą one możliwość zwiększe- nia świadczenia o składkową część emerytury (renty) rolniczej z faktem pracy w gospodarstwie rolnym lub prowadzenia tego gospodarstwa. Zdaniem Sądu Apelacyj- nego różnica między tymi przepisami sprowadza się zaś do tego, że przepis art. 15 ust. 3 poprzez odwołanie się do przepisów zawartych w ust. 1 i ust. 2 tegoż artykułu dotyczy zwiększenia świadczenia o składkową część emerytury (renty) rolniczej w zależności od pracy - prowadzenia gospodarstwa rolnego w okresach nie pokrywających się z okresami podlegania ubezpieczeniu z innych tytułów. Natomiast przepis art. 15 ust. 3a wprowadzony później niż przepis art. 15 ust. 3 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o zmianie niektórych ustaw dotyczących zatrudnienia oraz zaopatrzenia emerytalnego (Dz. U. Nr 21, poz. 84), a następnie zmieniony ustawą z dnia 10 grudnia 1993 r. o zmianie niektórych ustaw dotyczących zaopatrzenia emerytalnego (Dz. U. Nr 129, poz. 602) dotyczy zwiększenia świadczenia o składkową część emerytury (renty) rolniczej w zależności od przypadających po 1 lipca 1977 r. okresów równoczesnego podlegania ubezpieczeniu społecznemu w związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego i opłacania z tego tytułu składek na Fundusz Emerytalny Rolników i Fundusz Ubezpieczenia Społecznego Rolników z podleganiem innemu ubezpieczeniu społecznemu. Z przepisów ustawy nie wynika jednak, jaki jest wzajemny stosunek tych prze- pisów do siebie, a w szczególności czy zwiększenie świadczenia o składkową część emerytury (renty) rolniczej na podstawie art. 15 ust. 3 wyłącza możliwość równoczes- nego zwiększenia w oparciu o przepis art. 15 ust. 3a. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.