II UZP 12/95

Uchwała z dnia 23 czerwca 1995 r. II UZP 12/95 Przewodniczący SSN: Stefania Szymańska, Sędziowie SN:Maria Mańkowska (sprawozdawca), Maria Tyszel, Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Witolda Bryndy, w sprawie z wniosku Mirosława D. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. o wcześ- niejszą emeryturę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 23 czerwca 1995 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Apelacyjny III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem z dnia 21 kwietnia 1995 r., [...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c. Czy pracownik zwolniony w trybie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych warunkach rozwiązywania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (Dz. U. Nr 4/91, poz. 19) z pracy wykonywanej w wymiarze 1/2 etatu, ma prawo do wcześniejszej emerytury na podstawie rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 stycznia 1990 r. w sprawie wcześniejszych emerytur dla pracowników zwolnionych z pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (Dz. U. Nr 4, poz. 27) w sytuacji gdy w chwili rozwiązywania tego stosunku pracy kontynuuje inne zatrudnienie w większym rozmiarze czasu pracy, wykonywane dotychczas równolegle ? p o d j ą ł następującą uchwałę: Pracownik zwolniony w trybie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.) z pracy wykonywanej w wymiarze 1/2 etatu ma prawo do wcześniejszej emerytury na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 stycznia 1990 r. w sprawie wcześniejszych emerytur dla pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładów pracy (Dz. U. Nr 4, poz. 27) także w sytuacji, gdy w chwili rozwiązania tego stosunku pracy kontynuuje inne zatrudnienie. U z a s a d n i e n i e Sąd Apelacyjny w Łodzi przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 § 1 k.p.c. wyżej przytoczone zagadnienie prawne w następującym stanie faktycznym: Wnioskodawca Mirosław D. złożył w dniu 17 listopada 1993 r. wniosek o przyznanie wcześniejszej emerytury. Pracował ostatnio w Spółdzielni Mieszkaniowej od 1 paździer- nika 1992 r. do 31 grudnia 1992 r. w wymiarze 1/2 etatu i od 1 stycznia 1993 r. w wymiarze 3/4 etatu oraz w okresie od 15 kwietnia 1993 r. do 10 września 1993 r. pracował równocześnie w spółce z o.o. "P.-B." w wymiarze 1/2 etatu. Rozwiązanie stosunku pracy ze spółką "P.-B." nastąpiło na podstawie ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy z powodu zawieszenia działalności firmy w pewnym zakresie, a następnie likwidacji stanowiska pracy wnioskodawcy. W chwili zwolnienia z pracy w spółce "P.-B.", wnioskodawca był nadal zatrud- niony w Spółdzielni Mieszkaniowej, gdzie pracował do 30 czerwca 1994 r. i został zwolniony w drodze wypowiedzenia umowy o pracę. Organ rentowy odmówił przyznania wcześniejszej emerytury na podstawie rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 stycznia 1990 r. w sprawie wcześniejszych emerytur dla pracow- ników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładów pracy (Dz. U. Nr 4, poz. 27) uznając, że możliwość taką wyklucza dalsze nieprzerwane zatrudnienie w drugim miejscu pracy. Wyrokiem z dnia 6 września 1994 r. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi oddalił odwołanie wnioskodawcy od powyższej decyzji, podzielając stanowisko organu rentowego. Z treści rewizji wnioskodawcy wynika, iż roszczenie swoje opiera na fakcie rozwiązania stosunku pracy przez spółkę "P.-B." na podstawie i z przyczyn określonych w ustawie z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych warunkach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Okoliczność ta nie była kwestionowana, jednakże Sąd Apelacyjny ma wątpliwość, czy rozwiązanie stosunku pracy w jednym zakładzie pracy w trybie przepisów ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. rodzi uprawnienia do wcześniejszej emerytury w sytuacji, gdy w chwili rozwiązania tego stosunku pracy kontynuowane jest drugie zatrudnienie, wykonywane dotychczas równocześnie. Sąd Apelacyjny zauważa, że z jednej strony przepis § 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 stycznia 1990 r. stanowi, że pracownicy, z którymi rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w okolicznościach określonych w art. 1 ust. 1 i 2 i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy - mogą przejść na wcześniejszą emeryturę, bez względu na wiek, jeżeli do dnia rozwiązania stosunku pracy posiadają określony okres zatrudnienia i poza tymi warunkami, rozporządzenie nie wymienia żadnych warunków dodatkowych. Jednocześnie Sąd Apelacyjny uznaje, że osoba zatrudniona w wymiarze połowy obowiązującego czasu pracy jest pracownikiem w rozumieniu kodeksu pracy, a okres takiej pracy jest okresem zatrudnienia uwzględnianym przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalnych, jest więc również pracownikiem, o jakim mowa w § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 stycznia 1990 r., który nabywa prawo do wcześniejszej emerytury w razie rozwiązania stosunku pracy w okolicznościach określonych w art. 1 ust. 1 i 2 i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. W chwili rozwiązania tego stosunku pracy wnioskodawca posiadał wymagany okres zatrudnienia do wcześniejszej emerytury. Z drugiej jednak strony, Sąd Apelacyjny podnosi, że przepis § 1 ust. 1 roz- porządzenia wszystkie warunki do przyznania wcześniejszej emerytury łączy z "dniem rozwiązania stosunku pracy" bez bliższego określenia, czy jest to dzień rozwiązania tylko danego stosunku pracy, czy też taki dzień rozwiązania stosunku pracy, w którym pracownik z przyczyn dotyczących zakładu pracy traci wszelkie środki utrzymania płynące z pracy najemnej. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, wykładnia celowościowa przepisów rozporzą- dzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 stycznia 1990 r. wskazuje raczej, że wcześniejsze emerytury powinny stanowić rekompensatę i zabezpieczenie pracow- ników, którzy utracili wszelkie środki utrzymania. Kontynuowanie zatem drugiego zatrudnienia, wykonywanego dotychczas równolegle, w większym wymiarze czasu pracy i wyżej płatnego świadczy, że roz- wiązanie jednego stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy nie stanowi całkowitej utraty źródeł utrzymania przez pracownika, choćby przejściowo, lecz tylko ich ograniczenie. Prokurator i pełnomocnik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, występujący na rozprawie przed Sądem Najwyższym, wnieśli o udzielenie odpowiedzi pozytywnej na przedstawione pytanie prawne. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 stycznia 1990 r. w sprawie wcześniejszych emerytur dla pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładów pracy (Dz. U. Nr 4, poz. 27) zostało wydane na podstawie delegacji z art. 27 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Delegacja ta zezwala na określenie zasad wcześniejszego przechodzenia na emeryturę na warunkach innych, niż przewidziane w ustawie o z.e.p. i na określenie w takich przypadkach zasad obniżania emerytury do czasu osiągnięcia wieku emerytalnego oraz zasad zawieszania emerytury na czas osiągania wynagrodzenia lub dochodu z tytułu wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Omawiane rozporządzenie takich zasad nie określa, zatem zastosowanie mają ogólne zasady prawa ubezpieczeniowego, doty- czące zawieszalności świadczeń emerytalnych. Odnośnie do emerytury przyznanej na podstawie art. 27 ust. 3 ustawy o z.e.p., a więc także na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 stycznia 1990 r., obowiązuje art. 24 ust. 3 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), który przewiduje zawieszenie emerytury w wypadku osiągania miesięcznego wy- nagrodzenia lub dochodów, w kwocie wyższej niż 120% przeciętnego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ostatnio ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Prawo pracownika do wcześniejszej emerytury, które jest niezależne od pobie- ranego wynagrodzenia z innego stosunku pracy, należy odróżnić od podjęcia świadczenia emerytalnego, bowiem dopiero jego wypłata, a nie prawo do świadczenia, podlega zawieszeniu w razie osiągania dochodów. Na podstawie § 1 rozporządzenia z dnia 26 stycznia 1990 r. mogą przejść na wcześniejszą emeryturę pracownicy, bez względu na wiek, jeżeli osiągnęli do dnia roz- wiązania stosunku pracy okres zatrudnienia wynoszący łącznie z okresami równo- rzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia co najmniej 35 lat dla kobiet i 40 lat dla mężczyzn. Z treści tego przepisu wynika również warunek rozwiązania stosunku pracy w okolicznościach określonych w art. 1 ust. 1 i 2 oraz art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.). Jednakże dzień rozwiązania tego stosunku pracy odnosi się wyłącznie do oceny długości wymaganego okresu zatrudnienia. Świadczy o tym użyty zwrot: "jeżeli osiągnęli do dnia rozwiązania stosunku pracy okres zatrudnienia... co najmniej 35 lat dla kobiet i 40 lat dla mężczyzn". Sformułowania tego nie należy wykładać rozszerzająco i odnosić go do obowiąz- ku pracownika rozwiązania również innych stosunków pracy, skoro takiego warunku w ogóle nie przewidują przepisy rozporządzenia ani ustaw ubezpieczeniowych. Słusznie zauważył Sąd Apelacyjny, że poza warunkami, dokładnie sprecyzo- wanymi w § 1 rozporządzenia, tj. rozwiązaniem umowy o pracę z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz wymaganym okresem zatrudnienia, rozporządzenie nie przewiduje żadnych warunków dodatkowych. Szersza interpretacja tych dwóch warunków przez przyjęcie obowiązku rozwiązania także innych stosunków pracy, łączących pracownika z innymi zakładami pracy, byłaby zatem nieuprawniona. Także wskazana przez Sąd Apelacyjny wykładnia celowościowa § 1 rozporzą- dzenia, że wcześniejsza emerytura powinna stanowić rekompensatę i zabezpieczenie pracowników, którzy tracą wszelkie środki utrzymania, nie jest usprawiedliwiona i przekonująca, gdy przepisy prawa ubezpieczeniowego przewidują zawieszenie wypłaty tej emerytury w sytuacji osiągania dochodów, określonych w przytoczonym wyżej art. 24 ust. 3 ustawy rewaloryzacyjnej. Uprawniony do wcześniejszej emerytury na podstawie § 1 rozporządzenia z dnia 26 stycznia 1990 r. ma zatem do wyboru: albo podjęcie tej emerytury przy rezygnacji z pewnych wynagrodzeń i dochodów, albo zawieszenie wypłaty tego świadczenia w razie osiągania określonych dochodów. Nie można jednak odmówić pracownikowi, z którym rozwiązano stosunek pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy i który posiada wymagany staż emerytalny - prawa do wcześniejszej emerytury dlatego, że pozostaje w innym zatrudnieniu. Ani przepisy omawianego rozporządzenia, ani obowiązujących ustaw ubezpieczeniowych nie przewidują bowiem całkowitej utraty środków utrzymania, jako warunku do przyznania prawa do wcześniejszej emerytury. Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak w sentencji. ========================================