przepisów wprowadzających Kodeks pracy nie stosuje się tego Kodeksu do następstw stosunków pracy nie istniejących w dacie wejścia w życie jego norm. Natomiast do stosunków pracy istniejących w dacie wejścia w życie Kodeksu pracy stosuje się jego przepisy "jeżeli chodzi o ocenę treści tych stosunków za okres po wejściu w życie". W sprawie stanowiącej przedmiot sporu norma ta pozwalałaby na ujęcie jako umowy objętej - 3 - normami art. 25 1 KP umowy obowiązującej w dniu 2 czerwca 1996 r. Byłaby to umowa pierwsza. Tym samym powód, z którym już później nie zawierano kolejnych umów, "nie spełniał wymagań określonych w art. 25 1 KP". Na rzecz takiej wykładni przemawia - zdaniem Sądu drugiej instancji - także przepis art. 3 KC. w związku z art. 300 KP. Stanowi on, że ustawa nie ma mocy wstecznej, chyba że to wynika z jej brzmienia lub celu. Brzmienie art. 25 1 KP. nie pozwala na wsteczne jego działanie rozumiane jako objęcie umów rozwiązanych przed dniem 2 czerwca 1996 r. Tego typu wsteczne działanie art. 25 1 KP. "prowadziłoby w istocie do rozszerzenia treści przepisów prawa co przy normie prawa stanowiącej rodzaj fikcji prawnej, ograniczającej w istotny sposób znaczenie woli stron stosunku pracy byłoby niedopuszczalne". W skardze kasacyjnej wyrokowi Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych zarzucono, iż narusza on przepis art. 25 1 KP przez bezzasadną odmowę jego zastosowania, a także art. 18 KP i 56 KC w związku z art. 300 KP w następstwie niezastosowania tych przepisów i naruszenie w ten sposób zasady ochrony pracownika. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Główny zarzut kasacji - dotyczący pogwałcenia art. 25 1 KP - jak również argu- mentacja przytoczona na jego poparcie, są trafne. W myśl art. 25 1 KP zawarcie kolejnej umowy o pracę na czas określony, jest równoznaczne w skutkach prawnych z zawarciem umowy o pracę na czas nie określony jeżeli poprzednio strony dwukrotnie zawarły umowę o pracę na czas określony na następujące po sobie okresy, o ile przerwa między rozwiązaniem poprzedniej, a nawiązaniem kolejnej umowy o pracę nie przekroczyła jednego miesiąca. Z jego treści wynika, że rozstrzygnięcie w nim zawarte dotyczy kolejnej, trzeciej umowy o pracę, co do której strony postanowiły, iż będzie to umowa o pracę na czas określony, którą z woli ustawodawcy w nim wyrażonej należy traktować jako umowę zawartą na czas nie określony. Przepis ten nie dotyczy umów wcześniejszych (pierwszej, drugiej) w tym znaczeniu, iż niczego w nich (ich skuteczności) nie zmienia, a jedynie uznaje je za przesłanki dla określenia następstw prawnych (potraktowania umowy określonej przez strony jako umowy o pracę na czas określony, tak jak gdyby zawarły one umowę o pracę na czas nie określony) w - 4 - odniesieniu do kolejnej, trzeciej umowy o pracę zawieranej przez te same strony. Innymi słowy, istnienie dwu kolejnych umów terminowych stanowi element hipotezy normy art. 25 1 KP, natomiast rozstrzygnięcie zawarte w jej dyspozycji odnosi się dopiero do trzeciej takiej umowy zawieranej przez te same strony. Stosowanie prawa, a także jego "działanie", polega zaś na wyprowadzeniu wiążących konsekwencji prawnych z dyspozycji normy prawnej, natomiast nie jest nim samo ustalenie przesłanek (ustalenie stanu faktycznego i zakwalifikowanie go zgodnie z warunkami wskazanymi w hipotezie normy prawnej), na podstawie których konsekwencje te są wyciągane. Prowadzi to do wniosku, że przepis art. 25 1 KP ma zastosowanie do kolejnej, trzeciej umowy o pracę zawieranej przez te same strony na czas określony, nie reguluje zaś sprawy umów wcześniejszych, które stanowią jedynie warunek skutku w nim określonego, tj. uznania trzeciej umowy za równoznaczną w skutkach prawnych z zawarciem umowy o pracę na czas nie określony. W tym też znaczeniu nie ma on zastosowania do tych wcześniejszych umów, natomiast stanowią one jedynie warunek jego zastosowania czy "działania". Ponieważ przepis art. 25 1 KP wszedł w życie 2 czerwca 1996 r., to wobec tego odnosi się on do umów zawartych po tej dacie, niezależnie od tego, czy przesłanki (warunki) jego zastosowania w części lub w całości istniały już wcześniej, czy też zawieranie kolejnych umów na czas określony między tymi samymi stronami rozpoczęło się dopiero po tym dniu. Po dniu 2 czerwca 1996 r. strony wiedziały, że zawarcie kolejnej umowy o pracę na czas określony, jeżeli będzie to co najmniej ich trzecia umowa tego typu, zgodnie z art. 25 1 KP uznane zostanie za nawiązanie umowy o pracę na czas nie określony, gdyż po tej dacie przepis ten zaczął obowiązywać. Trudno w takiej sytuacji - przy takim jego rozumieniu - mówić o tym, że zostały one przez ustawodawcę zaskoczone, czy też że mamy tu do czynienia ze wstecznym działaniem prawa. O wstecznym działaniu prawa można by jedynie mówić - co zdaje się pośrednio przyjmować Sąd Wojewódzki - gdyby uznać, że między stronami zawierającymi kolejne umowy o pracę na czas określony istniał jakiś trwały, ciągły (ten sam) stosunek pracy. Założenie takie jest jednakże nie do przyjęcia z uwagi na okoliczność, że każda kolejna umowa o pracę na czas określony, także między tymi samymi stronami, rodzi odrębny stosunek pracy, który rozwiązuje się wraz z nadejściem ustalonej w niej daty. W tym też znaczeniu przepis art. 25 1 KP ma zastosowanie nie do kolejnych, zawieranych umów o - 5 - pracę na czas określony (do stosunku łączącego strony), lecz jedynie do trzeciej z nich. Ponieważ z powodem po dniu 2 czerwca 1996 r. zawarto kolejną (jedenastą) umowę o pracę na czas określony, to do umowy tej należało zastosować dyspozycję art. 25 1 KP, uznając ją za równoznaczną w skutkach z zawarciem umowy o pracę na czas nie określony. Ustawodawca wielokrotnie łączy powstawanie nowych stosunków prawnych (ich treść) po wejściu w życie nowych przepisów ze zdarzeniami prawnymi (także zależnymi od woli ludzkiej), które miały miejsce w przeszłości, ale wcale nie jest to jeszcze równoznaczne z działaniem prawa wstecz ani też w takim wypadku nie mamy nawet do czynienia z tzw. bezpośrednim działaniem (skutecznością) prawa. Sąd Wojewódzki w swoim uzasadnieniu odwołał się do art. 3 KC (w związku z art. 300 KP), w myśl którego ustawa nie ma mocy wstecznej, chyba że to wynika z jej brzmienia lub celu oraz poddawał analizie art.
przepisów wprowadzających Kodeks pracy. O wstecznym działaniu prawa w rozważanym przypadku można by mówić, gdyby stosować art. 25 1 KP do umów o pracę zawartych przed wejściem w życie noweli z dnia 2 lutego 1996 r., uznając, że umowa zawarta przed tą datą stała się przed tą datą umową o pracę na czas nie określony, czego strona powodowa się jednakże nie domaga. Z uwagi na istotę rozstrzygnięcia zawartego w art. 25 1 KP (przepis ten reguluje problem trzeciej umowy o pracę na czas określony i swoje rozstrzygnięcie odnosi tylko do tej umowy) za nietrafne należy uznać także argumenty tego Sądu odwołujące się do analizy zasady bezpośredniej skuteczności ustawy. W myśl art.
przepisów wprowadzających Kodeks pracy do stosunków pracy nawiązanych przed dniem wejścia w życie Kodeksu pracy stosuje się przepisy tego Kodeksu. Podobną regułę znajdujemy w art. XLVIII § 1 przepisów wprowadzających kodeks cywilny, według którego do zobowiązań (jest to odstępstwo od reguły ogólnej art. XXVI przepisów wprowadzających Kodeks cywilny, że do stosunków prawnych powstałych przed wejściem w życie Kodeksu cywilnego stosuje się prawo dotychczasowe, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej), które powstały przed dniem wejścia w życie Kodeksu cywilnego, stosuje się przepisy tego Kodeksu, jeżeli chodzi o skutki prawne zdarzeń, które nastąpiły po dniu wejścia Kodeksu w życie, a które nie są związane z istotą stosunku prawnego. Zwłaszcza z art.
przepisów wprowadzających Kodeks pracy wynika, że nowe przepisy stosuje się do już nawiązanych stosunków pracy. Jest jednakże wątpliwe, czy - 6 - dotyczy to także "nawiązywania" stosunków pracy (zawierania umów o pracę), a nie tylko stosunków już nawiązanych. Stąd też wątpliwy jest wywód Sądu Wojewódzkiego, że wspomniany przepis "pozwalałby na objęcie jako umowy zawartej w ramach art. 25 1 KP umowy obowiązującej w dacie 2 czerwca 1996 r.". Jego zdaniem byłaby to umowa pierwsza. Ważniejsze na tym tle jest jednakże pytanie, czy można sensownie mówić o stosowaniu art. 25 1 KP do umowy, której nie traktuje się na jego podstawie jako umowy równoznacznej z umową o pracę na czas nie określony. Do takiej umowy i stosunku pracy, który z niej wynika, przepis ten w ogóle nie ma zastosowania, bo w umowie tej nic się nie zmienia, nadal tę umowę traktujemy jako umowę na czas określony. Fałszywe jest tu więc samo założenie, że przepis art. 25 1 KP ma w ogóle zastosowanie do umów, które poprzedzają zawarcie trzeciej umowy o pracę na czas określony. Przepis art.
przepisów wprowadzających Kodeks pracy nakazuje stosowanie przepisów tego Kodeksu do stosunków pracy (nawiązanych przed jego wejściem w życie), natomiast Sąd Wojewódzki przyjmuje, że umowy o pracę są "zawierane w ramach art. 25 1 KP" i tym samym przyjmuje "swoiste" rozumienie stosunku pracy. Stosunkiem tym w istocie jest dla niego ciąg umów na czas określony, do którego ma zastosowanie art. 25 1 KP, co jednakże pozostaje w jawnej sprzeczności z tezą, że z każdej umowy o pracę na czas określony powstaje odrębny stosunek pracy. Tylko taka błędna teza pozwala na uznanie, że przepis art. 25 1 KP ma zastosowanie (łącznie) do trzech kolejnych umów o pracę na czas określony, nie zaś do ostatniej z nich, którą nakazuje traktować tak jak gdyby została zawarta na czas nie określony. W tym stanie rzeczy przyjmując częściowo rozumowanie Sądu Wojewódzkiego można by co najwyżej rozważać, czy umowa, którą powód zawarł na okres od 1 stycznia 1996 r. do 30 czerwca 1996 r., jako że zrodziła ona stosunek pracy, który istniał w chwili wejścia w życie noweli z dnia 2 lutego 1996 r. (2 czerwca 1996 r.), nie przekształciła się z tą chwilą w umowę o pracę na czas nie określony. Stanowisko to jednakże należy odrzucić uwzględniając, że przepis art.
przepisów wprowadzających Kodeks pracy stosowany może być jedynie w drodze analogii, bo ustawa z dnia 2 lutego 1996 r. do niego nie odsyła, mowa w nim o stosunkach pracy "nawiązanych", czego nie należałoby łączyć z fazą "nawiązywania" stosunków pracy (umów o pracę), a ponadto z tak pojmowanym bezpośrednim stosowaniem nowych przepisów bez wątpienia łączyłby się element zaskoczenia i możliwość stawiania przez strony zasadnego zarzutu, iż w momencie zawierania - 7 - kolejnej umowy terminowej nie liczyły się i nie można było od nich wymagać, by liczył się z tym, że ustanowiona zostanie taka regulacja prawna, jaka znalazła się w art. 25 1 KP. Bardziej na miejscu w tym wypadku byłaby tu reguła z art. XLVIII przepisów wprowadzających Kodeks cywilny (w związku z art. 300 KP), w myśl której nowe przepisy mają zastosowanie w zakresie skutków prawnych zdarzeń, które następują po dniu ich wejścia w życie. W konkluzji prowadzi to do stwierdzenia, że przepis art. 25 1 KP w przypadku powoda miał zastosowanie do umowy o pracę, którą zawarł on po wejściu w życie nowelizacji z dnia 2 lutego 1996 r., gdyż wcześniej zawarto z nim dwie kolejne umowy tego samego rodzaju, przy czym przerwa między rozwiązaniem poprzedniej a nawiązaniem kolejnej umowy terminowej nie przekroczyła jednego miesiąca. Na rzecz przedstawionej wykładni art. 25 1 KP w kontekście uregulowań mię- dzyczasowych (a właściwie ich braku), poza wnioskami wypływającymi z analizy języ- kowo-logicznej, przemawiają także racje o charakterze funkcjonalnym, w tym także wzgląd na ochronę interesów pracownika oraz cel ustawodawcy, jakim było szybkie ograniczenie nadmiernego rozprzestrzeniania się praktyki częstego zawierania z tymi samymi pracownikami umów terminowych, głównie w intencji obejścia przepisów chroniących trwałość stosunku pracy. Nie uzasadnia to jednakże twierdzenia - które znalazło się wśród zarzutów kasacji - że w wyniku wydania zaskarżonego wyroku doszło do obrazy art. 18 KP oraz art. 56 KC w związku z art. 300 KP. Przepisy te mogą być jedynie powoływane jako pomocnicza wskazówka na rzecz tezy, że ustawodawca w szczególny sposób ma na względzie interesy pracownika. Natomiast przekształcenie trzeciej umowy o pracę na czas określony w umowę o pracę na czas nie określony nie następuje zgodnie z mechanizmem zawartym w art. 18 KP oraz w art. 56 KC (w związku z art. 300 KP), lecz wprost na podstawie art. 25 1 i w tym stanie rzeczy trudno przyjąć, iż w niniejszej sprawie doszło do naruszenia także przepisów wymienionych w kasacji w drugiej kolejności. Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 393 13 KPC oraz art. 108 § 2 KPC w związku z art. 393 19 KPC orzekł jak w sentencji. N o t k a W dotychczas nie publikowanej uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 16 kwietnia 1998 r., III ZP 52/97 Sąd Najwyższy przedstawił odmienną wykładnię, że „zawarcie trzeciej, kolejnej umowy o pracę na czas określony jest równoznaczne w skutkach prawnych z nawiązaniem umowy o pracę - 8 - na czas nie określony (art. 25 1 KP, jeżeli dwie poprzednie terminowe umowy o pracę zostały zawarte począwszy od dnia wejścia w życie tego przepisu.” ========================================
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.