Uchwa³a Sk³adu Siedmiu Sêdziów S¹du Najwy¿szego z dnia 21 paŸdziernika 1997 r. III ZP 8/97 Przewodnicz¹cy SSN: Teresa Romer, Sêdziowie SN: Teresa Flemming-Kulesza, Maria Mañkowska (sprawozdawca), Jadwiga Skibiñska-Adamowicz, Stefania Szymañska (wspó³sprawozdawca-autor uzasadnienia), Maria Tyszel, Barbara Wagner. S¹d Najwy¿szy, z udzia³em prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiœniewskiego, w sprawie z wniosku Janiny G. przeciwko Zak³adowi Ubezpieczeñ Spo³ecznych I Oddzia³ w W. o rentê inwalidy wojennego, po rozpoznaniu w dniu 21 paŸdziernika 1997 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez sk³ad trzech sêdziów S¹du Najwy¿szego postanowieniem z dnia 5 lutego 1997 r., sygn. akt II UKN 44/96: Czy osoba pobieraj¹ca rentê inwalidy wojennego przed dniem wejœcia w ¿ycie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach bêd¹cych ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze zm.) mo¿e byæ na podstawie jej przepisu art. 25 ust. 2 pkt 1 pozbawiona tego œwiadczenia ? p o d j ¹ ³ nastêpuj¹c¹ uchwa³ê: Osoba pobieraj¹ca przed dniem 1 stycznia 1991 r. rentê inwalidy wojennego przyznan¹ na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 13, poz. 68 ze zm.) nie mo¿e byæ pozbawiona tej renty z mocy art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach bêd¹cych ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze zm.). U z a s a d n i e n i e 1. W myœl art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach bêd¹cych ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze zm.) osoby, które uzyska³y uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowuj¹ te uprawnienia z wyj¹tkiem osób taksatywnie wyliczonych w ust. 2. Przedstawione zagadnienie prawne sprowadza siê do wyk³adni tego przepisu. W szczególnoœci chodzi o wyjaœnienie, czy osobê pobieraj¹c¹ przed dniem wejœcia w ¿ycie tej ustawy rentê inwalidy wojennego, mo¿na pozbawiæ tego œwiadczenia na podstawie art. 25 ust. 2. Udzielenie odpowiedzi na przedstawione pytanie wymaga rozwa¿enia, czy zawarte w art. 25 ust. 1 i ust. 2 okreœlenie "uprawnienia kombatanckie" obejmuje tak¿e prawo do renty inwalidy wojennego. 2. Prawo do renty inwalidy wojennego reguluje ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 13, poz. 68 ze zm.). Ustawa ta, tak jak poprzednio obowi¹zuj¹ca ustawa z dnia 23 stycznia 1968 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 11 ze zm.), nie zawiera pojêcia "kombatant", a tylko "inwalida wojenny" i "inwalidztwo powsta³e w zwi¹zku z dzia³aniami wojennymi lub maj¹cymi charakter wojennych". W stosunku do renty inwalidy wojennego ustawa ta nigdy nie odnosi³a i nadal nie odnosi pojêcia "uprawnienie kombatanckie". Inwalidzi wojenni uznani zostali za kombatantów dopiero z mocy ustawy z dnia 23 paŸdziernika 1975 r. o dalszym zwiêkszeniu œwiadczeñ dla kombatantów i wiêŸniów obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 34, poz. 186), co zosta³o nastêpnie potwierdzone w ustawie z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatantów (Dz. U. Nr 16, poz. 122) oraz w omawianej ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. Ustawowe zaliczenie inwalidów do krêgu kombatantów nie oznacza jednak, ¿e prawo do pobierania renty inwalidy wojennego jest uprawnieniem kombatanckim, to znaczy takim, którego Ÿród³em jest jedna ze wskazanych wy¿ej ustaw o kombatantach. Te ustawy natomiast przyzna³y inwalidom wojennym dodatkowe uprawnienia przewidziane dla wszystkich kombatantów. Nale¿y podkreœliæ, ¿e pojêcia "kombatant" i "inwalida wojenny" nie s¹ pojêciami to¿samymi. Utrwalony jest pogl¹d, ¿e nie ka¿dy kombatant jest inwalid¹ wojennym. Je¿eli zaœ chodzi o inwalidê wojennego, to wprawdzie najczêœciej inwalida wojenny jest kombatantem, ale wystêpuj¹ tak¿e sytuacje, ¿e nie odpowiada on pojêciu kombatanta, co oznacza, i¿ jego dzia³alnoœæ, w wyniku której sta³ siê inwalid¹, nie jest dzia³alnoœci¹ kombatanck¹ w rozumieniu przepisów o kombatantach. Odnosi siê to na przyk³ad do osób, które sta³y siê inwalidami z tytu³u inwalidztwa bêd¹cego nastêpstwem zranieñ lub kontuzji doznanych w zwi¹zku z rozminowywaniem kraju w czasie pe³nienia s³u¿by w Si³ach Zbrojnych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej po zakoñczeniu wojny 1939-1945 (por. art. 8 pkt 5 ustawy o z.i.w.). W stanie prawnym obowi¹zuj¹cym przed wejœciem w ¿ycie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach, ani w doktrynie ani w orzecznictwie s¹dowym nie by³o w¹tpliwoœci, ¿e Ÿród³em prawa do renty inwalidzkiej wojennej dla kombatantów bêd¹cych inwalidami wojennymi s¹ przepisy reguluj¹ce uprawnienia inwalidów wojennych i wojskowych, tj. przepisy ustawy z 29 maja 1974 r. o z.i.w. Taki wniosek by³ wyprowadzony z brzmienia art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 paŸdziernika 1975 r. o dalszym zwiêkszeniu œwiadczeñ dla kombatantów i wiêŸniów obozów koncentracyjnych, a nastêpnie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatantów. Przepisy te stanowi³y, ¿e kombatantom bêd¹cym inwalidami wojennymi, przys³uguj¹ œwiadczenia pieniê¿ne i inne uprawnienia przewidziane w przepisach o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. Przepis art. 4 ust. 1 ustawy z 1975 r., jak i art. 9 ust. 1 ustawy z 1982 r., odnosi³ siê tylko do inwalidów wojennych (w art. 9 ust. 1 ustawy z 1982 r. dodatkowo wymieniono tak¿e inwalidów wojskowych). Kwestiê kto jest inwalid¹ wojennym (wojskowym) regulowa³y przepisy ustawy z 29 maja 1974 r. o z.i.w. Dlatego za s³uszny nale¿y uznaæ pogl¹d, ¿e przepisy art. 4 ust. 1 ustawy z 1975 r. i art. 9 ust. 1 póŸniejszej ustawy z 1982 r. maj¹ charakter deklaratywny. Nie stwarzaj¹ one bowiem dla inwalidów wojennych (wojskowych) ¿adnego prawa w zakresie objêtym ustaw¹ o z.i.w., a jedynie stanowi¹ potwierdzenie przys³uguj¹cych im praw na podstawie tej ustawy. Mo¿na wiêc nawet twierdziæ, ¿e nie maj¹ one charakteru normatywnego. Dlatego osobom spe³niaj¹cym wymagania przewidziane w ustawie o z.i.w. do renty inwalidy wojennego przyznawano takie renty oraz inne uprawnienia przewidziane w tej ustawie na podstawie jej przepisów, a nie na podstawie przepisów kolejnych ustaw o kombatantach. Dotyczy³o to tak¿e, miêdzy innymi, inwalidów wojennych, których inwalidztwo pozostawa³o w zwi¹zku z pobytem w obozie jenieckim. Charakter konstytutywny mia³ natomiast przepis art. 4 ust. 2 ustawy z 1975 r., a nastêpnie art. 9 ust. 2 ustawy z 1982 r. Te przepisy stanowi³y bowiem Ÿród³o prawa wiêŸniów obozów koncentracyjnych i wiêzieñ hitlerowskich do œwiadczeñ pieniê¿nych i innych uprawnieñ przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. Chodzi o osoby, których osadzenie w obozie koncentracyjnym lub wiêzieniu hitlerowskim nie by³o spowodowane wczeœniejsz¹ ich dzia³alnoœci¹ wymienion¹ w ustawie o z.i.w. Okreœlenie tych osób w art. 9 ust. 2 ustawy z 1982 r. jako "kombatantów" nale¿y uznaæ za umowne, gdy¿ kombatantami s¹ osoby, które legitymuj¹ siê czynnym udzia³em w walce (por. art. 13 ustawy o kombatantach z 1975 r.). Je¿eli chodzi o art. 12 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r., to deklaratywny charakter ma tak¿e jego ust. 1. Stanowi on bowiem, tak jak poprzednio omówione przepisy, i¿ kombatantom bêd¹cym inwalidami wojennymi lub wojskowymi oraz pozosta³ym po nich cz³onkom rodziny przys³uguj¹ œwiadczenia pieniê¿ne i inne uprawnienia przewidziane w przepisach o zaopatrzeniu inwalidów wojennych oraz ich rodzin. Te osoby maj¹ zatem przyznawane renty inwalidy wojennego na podstawie ustawy o z.i.w., a nie ustawy o kombatantach. Charakter konstytutywny ma natomiast ust. 2 art. 12. W przepisie tym - w porównaniu do poprzedniego stanu prawnego - znacznie rozszerzono kr¹g osób uprawnionych do œwiadczeñ pieniê¿nych i innych uprawnieñ przewidzianych w ustawie o z.i.w., co jest zrozumia³e z uwagi na okres, w którym ustawa ta zosta³a uchwalona. Tylko w stosunku do osób wymienionych w art. 12 ust. 2 ustawa z 24 stycznia 1991 r. stanowi Ÿród³o uprawnieñ do œwiadczeñ przewidzianych w przepisach o z.i.w. i dlatego te osoby powinny wykazaæ siê posiadaniem uprawnieñ kombatanckich. 3. Ustawa z 29 maja 1974 r. o z.i.w. i ustawa z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach s¹ aktami prawnymi równorzêdnymi, z tym i¿ przepisy ustawy o kombatantach s¹ póŸniejsze i - pod wzglêdem podmiotowym - maj¹ charakter przepisów ogólnych (odnosz¹ siê do wszystkich osób w niej wymienionych), natomiast przepisy ustawy o z.i.w. maj¹ charakter przepisów szczególnych (odnosz¹ siê tylko do inwalidów wojennych i wojskowych). Nie ma podstawy do wniosku, ¿e ustawa z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach jest ustaw¹ "nadrzêdn¹' w stosunku do ustawy o z.i.w. i ¿e jej przepisy mog¹ niejako "automatycznie" uchylaæ przepisy ustawy o z.i.w. Zmiana przepisów ustawy o z.i.w. mo¿e zatem nast¹piæ tylko w drodze wyraŸnej zmiany ustawowej. S³usznoœci tego stanowiska dowodz¹ zmiany dokonane w tej ustawie ju¿ po wejœciu w ¿ycie ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach, których celem by³o dostosowanie ustawy o z.i.w. do ustawy o kombatantach. I tak:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.