II UKN 425/97

Wyrok z dnia 18 grudnia 1997 r. II UKN 425/97 Zmiana pobieranego świadczenia emerytalno-rentowego na inne, nie następuje z urzędu lecz w wyniku złożenia przez zainteresowanego stosowne- go wniosku. Przewodniczący SSN: Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Sędziowie SN: Andrzej Kijowski, Stefania Szymańska. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 1997 r. sprawy z wniosku Tomasza P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w Ł. o rentę inwalidzką, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 27 maja 1997 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z dnia 27 maja 1997 r. zmienił zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 28 stycznia 1997 r. [...] oraz poprzedzającą go decyzję rentową i przyznał Tomaszowi P. prawo do renty inwalidzkiej według pierwszej grupy inwalidów od dnia 1 lipca 1995 r. oraz oddalił apelację ubezpieczo- nego w pozostałej części. Sąd Apelacyjny ustalił, że ubezpieczony - zgodnie z decy- zją rentową z dnia 18 marca 1985 r. - pobierał przysługującą w najniższej wysokości rentę inwalidzką na podstawie art. 63 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrze- niu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm. - powoły- wana dalej jako ustawa o z.e.p.). Renta ta podlegała urzędowym waloryzacjom, a także częściowemu zawieszeniu z uwagi na podjęcie przez ubezpieczonego od 9 września 1985 r. zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. Trwająca do 30 października 1995 r. korespondencja ubezpieczonego z or- - 2 - ganem rentowym dotyczyła wysokości wypłacanego świadczenia, a żadne z jego pism nie zawierało wniosku o przyznanie innego rodzaju renty. Dopiero pismo z dnia 30 października 1995 r. było w istocie rzeczy wnioskiem o przyznanie praw do renty inwalidzkiej pracowniczej, ponieważ ubezpieczony domagał się w nim wyliczenia świadczenia z uwzględnieniem pracowniczego stażu pracy i uzyskiwanych zarobków. Na tle dokonanych ustaleń Sąd Apelacyjny wskazał, że - stosownie do treści art. 89 ust. 1 ustawy o z.e.p. - żaden przepis tej ustawy ani inne przepisy szczególne nie przewidują obowiązku przeliczenia z urzędu pobieranej od 1985 r. uczniowskiej renty inwalidzkiej na pracownicze świadczenie rentowe, po osiągnięciu przez ubez- pieczonego wymaganego ustawowo okresu zatrudnienia. Dlatego też do sytuacji ubezpieczonego miał zastosowanie art. 99 ustawy o z.e.p., który stanowił o wypła- caniu świadczenia od daty powstania prawa, jednakże za okres nie dłuższy niż 3 miesiące kalendarzowe poprzedzające miesiąc złożenia wniosku. Sąd Apelacyjny wskazał, że wniosek ubezpieczonego z dnia 30 października 1995 r., do którego nie dołączono dokumentów określających pracowniczy staż rentowy, zawierał braki for- malne, na uzupełnienie których organ rentowy - stosownie do przepisów rozporzą- dzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadcze- nia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. Nr 10, poz. 49 ze zm.) - winien był udzielić ubezpieczonemu dodatkowego terminu. Dlatego dzień 30 października 1995 r. określał prawidłową datę wpływu wniosku o przyznanie prawa do pracowniczej renty inwalidzkiej, której wypłata przysługiwała mu od dnia 1 lipca 1995 r. Organ rentowy i Sąd pierwszej instancji przyjęły nieprawidłową datę zgłosze- nia w dniu 20 grudnia 1995 r. wniosku o przyznanie pracowniczego świadczenia rentowego. Sąd Apelacyjny uznał za bezpodstawne żądanie przyznania ubezpieczo- nemu prawa do pracowniczej renty inwalidzkiej od daty 1 grudnia 1990 r. - wskazu- jąc, że organ rentowy nie mógł przyznać mu tego świadczenia z urzędu po osiągnię- ciu przez ubezpieczonego 5 letniego okresu zatrudnienia. Wcześniejsze przyznanie tego świadczenia byłoby możliwe tylko, gdyby odmowa była następstwem błędu or- ganu rentowego, co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca. Równocześnie brak było podstaw prawnych do przyjęcia za podstawę wymiaru świadczenia ubezpieczo- nego jego zarobków z czterech kwartałów, co byłoby możliwe tylko w razie skutecz- - 3 - nego złożenia wniosku o świadczenie pracownicze w 1990 r. W kasacji ubezpieczonego podniesiono zarzuty: naruszenia prawa mate- rialnego przez niezastosowanie przepisu art. 101 ust. 1 pkt 2 ustawy o z.e.p. oraz mającego wpływ na wynik sprawy naruszenia art. 328 § 2 KPC - przez nierozpozna- nie całej apelacji. Skarżący opierał swoje zarzuty na niedoręczeniu decyzji z „XII.91 i I.92 r.” uniemożliwiających mu ich ewentualne zaskarżenie, co należało potraktować jako błąd organu rentowego w rozumieniu art. 101 ust. 1 pkt 2 ustawy o z.e.p., a także wprowadzanie go w błąd przez organ rentowy w decyzjach z „5.04, 25.06.92 r. oraz 5.05, 5.06 i 20.07.92 r.” - przez wskazanie, że renta po przeliczeniu jest niższa od najniższej, w związku z czym była podnoszona do wysokości renty minimalnej. Dlatego skarżący uważa, że jego wniosek z „92 i 93 r.” obligował ZUS do wyrównania jego renty od „XII.91”. Żądanie renty od „1.12.90 r., obliczonej w oparciu o podstawę z czterech kwartałów”, spełnia warunki z art. 34 ust. 1 ustawy o z.e.p. W ocenie skarżącego Sąd Apelacyjny pominął podnoszoną przez niego okoliczność złożenia stosownego wniosku do protokołu w dniu 15.06.1992 r., który mógł złożyć w „XI.91 r.”, gdyby otrzymał w terminie decyzje rentowe z „XI i XII 91 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kwestią sporną w sprawie była data złożenia wniosku o zamianę przyznanej wnioskodawcy w 1985 r. tzw. renty inwalidzkiej uczniowskiej na pracowniczą rentę inwalidzką. Skarżący dopatrywał się błędu organu rentowego w postaci niedoręcze- nia mu decyzji z grudnia 1991 r. i ze stycznia 1992 r., co według niego spowodowało, że stosowny wniosek o zmianę rodzaju pobieranego świadczenia złożył dopiero w dniu 15 czerwca 1992 r. Tymczasem z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że skar- żący zwracał się w dniu 23 stycznia 1992 r. o przesłanie mu „styczniowej decyzji re- waloryzacyjnej i grudniowej