Wyrok z dnia 25 marca 1998 r. II UKN 576/97 Odpowiednie stosowanie do adwokatów prawa o świadczeniach pie- niężnych z ubezpieczenia społecznego (art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie cho- roby i macierzyństwa, jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143 ze zm.) nie oznacza, iż adwokatowi przysługuje prawo do zasiłku wychowawczego. Zasiłek ten jest bowiem świadczeniem wypłacanym pracownikom korzystającym z urlopu wychowawczego udzielonego przez pracodawcę. Przewodniczący SSN: Teresa Romer (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar, Andrzej Wróbel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 25 marca 1998 r. sprawy z wniosku Mieczysławy - Zofii G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w W. o zasiłek wychowawczy, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 10 czerwca 1997 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyro- kiem z dnia 17 marca 1997 r. oddalił odwołanie Mieczysławy-Zofii G. od decyzji ZUS Oddziału w W. z dnia 2 września 1996 r., którą organ rentowy odmówił wnioskodaw- czyni prawa do zasiłku wychowawczego, ponieważ nie pozostaje w stosunku pracy. W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że wnioskodawczyni złożyła wniosek o przyznanie zasiłku wychowawczego na córkę Olgę, urodzoną 16 sierpnia 1993 r. Córka wnioskodawczyni jest dzieckiem specjalnej troski. Od 1 czerwca 1996 r. mąż wnioskodawczyni pobiera na córkę Olgę zasiłek pielęgnacyjny. Sąd podkreślił, że 2 wnioskodawczyni prowadzi indywidualną kancelarię adwokacką od 1992 r. Do ubez- pieczenia społecznego była zgłoszona od 1 września 1992 r. do 31 grudnia 1993 r. oraz od 22 listopada 1995 r. do 20 kwietnia 1996 r. Od 21 kwietnia 1996 r. zawiesiła działalność zawodową. Sad Wojewódzki rozważył problem, czy przepisy rozporządzenia Rady Minis- trów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie urlopów wychowawczych (Dz.U. Nr 60, poz. 277) mogą być stosowane do adwokatów wykonujących zawód indywidualnie. Sąd powołał się na przepis art. 40a ustawy z dnia 17 października 1974 r. o świadcze- niach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143 ze zm.), zgodnie z treścią którego zasiłek wychowawczy przysługuje pracownikowi korzystającemu z urlopu wycho- wawczego. Sąd zwrócił także uwagę na przepis art. 58 tej ustawy, który stosuje się do adwokatów z tytułu ich pracy w zespołach adwokackich oraz na to, że w rozpo- rządzeniu Rady Ministrów o urlopach wychowawczych brak jest regulacji dotyczącej prawa do tego urlopu dla adwokatów wykonujących zawód indywidualnie. Sąd nie podzielił zaprezentowanej przez wnioskodawczynię interpretacji art. 24 ust. 1 w związku z art. 37 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz.U. nr 16, poz. 124), sprowadzającej się do tego, że skoro adwokaci - członkowie zespołów adwokackich są uprawnieni do świadczeń z zakresu ubezpieczeń społecznych „na równi” z pracownikami, to można z tego wyprowadzić wniosek, iż są oni pracowni- kami. Zdaniem Sądu do takiego wniosku nie prowadzi ani wykładnia gramatyczna ani systemowa tych przepisów. Apelacja wnioskodawczyni wniesiona od tego wyroku została oddalona wyro- kiem Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 10 czerwca 1997 r. W uzasadnieniu wyroku Sad Apelacyjny zwrócił uwagę, że art. 24 Prawa o adwokaturze przewiduje, iż adwokaci - członkowie zespołów adwokackich, mają na równi z pracownikami prawo do świadczeń z ubezpieczenia społecznego z wszyst- kich jego działów. Przy ustalaniu prawa do tych świadczeń i ich wysokości pracę w zespołach adwokackich traktuje się jako zatrudnienie, a otrzymane wynagrodzenie jako wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia. Przepis art. 24 mieści się w dziale II ustawy - Prawo o adwokaturze, a przepis art. 37 tej ustawy nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów działu II ustawy dotyczącego zespołów adwokackich do adwo- katów wykonujących zawód indywidualnie lub wspólnie z innym adwokatem, z wyjąt- 3 kiem art. 19 ust. 1 pkt 3. Sąd Apelacyjny zaakcentował, że odesłanie zawarte w art. 24 Prawa o adwokaturze oznacza - przede wszystkim - odesłanie do ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego, które między innymi obejmują zasiłek wychowawczy w okresie urlopu wychowawczego. Przepis art. 58 tej ustawy nakazuje odpowiednie jej stosowanie między innymi do adwokatów z tytułu pracy w zespołach adwokackich. Zgodnie z art. 58 ust. 2 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, przepisy ustawy, z wyjątkiem przepisów dotyczących zasiłków wyrównawczego, opiekuńczego i wychowawczego, stosuje się również do osób wykonujących pracę nakładczą, spełniających warunki wymagane do uznania ich za pracowników w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Taką treść art. 58 ust. 2 trudno interpretować inaczej niż potwierdzenie zasady wyrażonej w ust. 1 tego przepisu, który stanowi, że przepisy o zasiłkach wy- chowawczych mają zastosowanie jedynie do adwokatów wykonujących zawód w zespołach adwokackich. Tym bardziej, że dokonując zmian w art. 24 Prawa o adwo- katurze, w zakresie opłacania składek na ubezpieczenie społeczne przez adwoka- tów, ustawodawca nie dokonał zmian w kierunku wyraźnego zrównania obu grup adwokatów w zakresie zasiłków wychowawczych. Odnosząc się do tej części wywodów apelacji, w której wnioskodawczyni po- lemizowała ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji co do dokonanej przez ten Sąd interpretacji art. 58 ustawy o świadczeniach z ubezpieczenia społecznego z dnia 17 grudnia 1974 r. ze względu na to, że w momencie uchwalania tej ustawy, nie było w Polsce możliwości prowadzenia indywidualnych kancelarii adwokackich, Sąd Apela- cyjny zwrócił uwagę, że wywody te przede wszystkim pozostają w sprzeczności z wyraźną treścią tego przepisu. Sąd Apelacyjny przyznał, że w sposobie wykonywania zawodu adwokata następują zmiany. Konsekwencje tych przeobrażeń dla ubez- pieczeń społecznych adwokatów nie są tak oczywiste, jak to wydaje się przyjmować apelacja. Sąd Apelacyjny wskazał, że jeżeli sięgnąć do porównań, to zmiana form organizacyjnych wykonywania zawodu przez adwokata wykazuje co raz więcej podo- bieństw do prowadzenia działalności gospodarczej, co oznacza powiększenie się różnic w stosunku do zatrudnienia pracowników. Ustawodawca przewidział prawo do zasiłku wychowawczego (art. 58 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa) dla grupy osób, których status jest bardzo zbliżony do pracowniczego. Sąd Apelacyjny podkreślił, że obowiązujące 4 przepisy prawa o adwokaturze i ustawy o zasiłkach z ubezpieczenia społecznego nie wykluczają możliwości wystąpienia sytuacji, kiedy zakres świadczeń tą ustawą prze- widzianych będzie zależał od tego, czy adwokat wykonuje pracę osobiście, czy w zespole. Ponieważ w apelacji wnioskodawczyni rozszerzyła swoje żądanie o przyz- nanie jej urlopu wychowawczego, Sąd Apelacyjny odwołał się do art. 383 KPC, a ponadto wskazał, że prawo do zasiłku wychowawczego nie może powstać, zgodnie z obowiązującymi przepisami, poza prawem do urlopu wychowawczego. Adwokatom wykonującym zawód w zespołach urlopu wychowawczego udziela kierownik zespołu. Nie ma natomiast przepisu, który powierzałby adwokatowi wykonującemu zawód w indywidualnej kancelarii prawo do udzielenia urlopu wychowawczego „samemu sobie”. W kasacji wnioskodawczyni zarzuciła wyrokowi Sądu Apelacyjnego narusze- nie przepisów prawa materialnego - art. 24 ust. 1 i art. 37 ustawy z dnia 12 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz.U. Nr 16, poz. 124 ze zm.) przez uznanie za słuszny pogląd Sądu Wojewódzkiego, że intencją ustawodawcy było zróżnicowanie uprawnień adwokatów wykonujących zawód w zespołach i w indywidualnych kance- lariach. W kasacji zarzucono także naruszenie art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gos- podarczą i ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.) w związku z art. 24 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 41, poz. 324 ze zm.). polegające na tym, że „przepisy te ściśle definiowały kiedy działalność adwokata jest działalnością gospodarczą i podlega innemu niż pracowniczy systemowi ubezpieczeń społecznych”. Wnioskodawczyni domagała się zmiany zaskarżonego wyroku i poprzedzającego go wyroku Sądu Wojewódzkiego oraz decyzji organu rentowego z dnia 2 września 1996 r. i przyznania jej prawa do zasiłku wychowawczego. W uzasadnieniu wnioskodawczyni podkreśliła, że nie zga- dza się ze stanowiskiem Sądu Apelacyjnego co do podobieństwa zawodu adwokata wykonywanego indywidualnie lub w zespole adwokackim do prowadzenia działal- ności gospodarczej. Zdaniem wnoszącej kasację nie ma żadnej istotnej różnicy mię- dzy pracą adwokata w kancelarii indywidualnej i w zespole adwokackim. Zmiany ustawy - Prawo o adwokaturze, które weszły w życie 15 września 1997 r. potwier- dzają, że intencją ustawodawcy było i jest ujednolicenie praw wszystkich adwokatów bez względu na formę wykonywania zawodu. Wnosząca kasację odwołała się do art. 37 ustawy - Prawo o adwokaturze, który zrównuje wszystkich adwokatów w prawach 5 do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. W kasacji podkreślono także brak po- dobieństwa między adwokatem prowadzącym indywidualną kancelarię a przedsię- biorcą. Wywodom w tej materii poświęcono wiele uwagi. W dalszych wywodach kasacja zajęła się oceną ewentualnych różnic między pracą adwokata w zespole i w indywidualnej kancelarii. Zdaniem wnoszącej kasację różnic tych trudno było się do- patrzeć pod rządami poprzednio obowiązujących przepisów, a ustawa z dnia 22 maja 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 75, poz. 471), usunęła wszystkie przepisy, które w jakikolwiek sposób różnicowały adwokatów. Nie zmieniono natomiast art. 24 ust. 1 i 2 oraz art. 37 ustawy - Prawo o adwokaturze, co według wywodów zawartych w kasacji, jest jeszcze jednym argumentem przemawiającym za jednakowym trakto- waniem wszystkich adwokatów, także w zakresie przepisów z zakresu ubezpieczeń społecznych. W kasacji ponadto wyrażono pogląd, że osoba prowadząca indywi- dualną kancelarię adwokacką jest równocześnie pracownikiem i pracodawcą, a prawo do udzielenia sobie urlopu wychowawczego jest takim samym prawem jak udzielenie sobie urlopu wypoczynkowego. Nawiązując do treści art. 58 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego, autorka kasacji wyraziła pogląd, że z przepisu tego nie można wyprowadzić wniosku, iż nie ma on zastoso- wania do adwokatów prowadzących indywidualne kancelarie. W kasacji podkreślono, że według Sądu Apelacyjnego słowo „odpowiednio” użyte w ustawie o świadczeniach z ubezpieczenia społecznego znaczy co innego niż to samo słowo użyte w ustawie - Prawo o adwokaturze. W pierwszym wypadku daje ono członkom zespołów adwokackich uprawnienia pracowników, a użyte w ustawie - Prawo o adwokaturze nie daje tych uprawnień adwokatom wykonującym zawód indywidualnie. Na zakoń- czenie wnosząca kasację podkreśliła, że otrzymywała zasiłek chorobowy na pods- tawie ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, a nie na podstawie przepisów o działalności gospodarczej. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje: Bezprzedmiotowe są wywody kasacji polemizujące z rzekomym przyjęciem przez Sąd Apelacyjny, że wnioskodawczyni podlega przepisom ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gos- 6 podarczą i ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 50 ze zm.). Sąd Apelacyjny zwrócił jedynie uwagę na tę część wywodów apelacji, w której użyto ar- gumentu iż fakt, że dopiero art. 4 ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze wprowadził możliwość prowadzenia przez adwokatów indywidualnych kancelarii przemawia na rzecz takiej interpretacji art. 58 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego, która prowadzi do wniosku, że dotyczy on także tych adwokatów. Zdaniem Sądu Apelacyjnego interpretacja taka byłaby sprzeczna z wyraźnym brzmieniem tego przepisu. Sąd Apelacyjny kontynuując te rozważania, przyznał, że w sposobie wykonywania zawodu adwokata zachodzą zmiany, ale nie prowadzą one, jak sądzi apelacja, do traktowania pracy wykonywanej przez adwokatów jako zatrudnienia pracowniczego „Jeśli sięgnąć do porównań” - stwierdził Sąd Apelacyjny, „zmiana form wykonywania zawodu adwokata wykazuje co raz więcej podobieństw (mimo różnic w przedmiocie działalności) do prowadzenia działalności gospodarczej. Oznacza to tym samym powiększanie się różnic w stosunku do zatrudnienia pracowniczego. Ewolucja ubezpieczenia społecznego adwokatów wcale więc nie oznacza dążenia do jeszcze większego zrównania z ubezpieczeniem pracowniczym”. Na tym zakończyły się wywody Sądu Apelacyjnego co do ubezpieczenia społecznego osób prowadzących działalność gospodarczą. Ani Sąd Apelacyjny, ani Sąd Wojewódzki rozstrzygając uprawnienia wnioskodawczyni do zasiłku wychowaw- czego nie odwoływały się do ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospo- darczej. Sąd Apelacyjny wyraźnie stwierdził w uzasadnieniu swego wyroku, że: „Status prawny adwokatów w dziedzinie ubezpieczeń społecznych regulują dwie grupy przepisów:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.