III RN 73/98

Postanowienie z dnia 9 września 1998 r. III RN 73/98 Cudzoziemiec, który w dniu wszczęcia postępowania w sprawie wydale- nia z Polski nie posiada ważnego paszportu, ważnej wizy i karty stałego poby- tu, jednakże dysponuje ważnym zaświadczeniem o zarejestrowaniu jego wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie nadania statusu uchodźcy, przebywa legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisu art. 19 pkt 5 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Przewodniczący SSN: Jerzy Kwaśniewski, Sędziowie SN: Adam Józefowicz, Andrzej Wróbel (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 3 września 1998 r. na rozprawie sprawy ze skargi A.S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 sierpnia 1997 r. [...] w przedmiocie wydalenia z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego [...] od postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 grudnia 1997 r. [...] p o s t a n o w i ł: u c h y l i ć zaskarżone postanowienie. U z a s a d ni e n i e Wojewoda W. decyzją z dnia 28 maja 1997 r. [...] orzekł o wydaleniu z teryto- rium RP obywatela L. A.S. i nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Wo- jewoda ustalił, że cudzoziemiec podczas kontroli nie posiadał przy sobie żadnych dokumentów tożsamości, a w przeszłości naruszał polski porządek prawny; w 1987 r. 2 został wydalony z Polski za nielegalny pobyt. Na terytorium RP przebywa bez ważnej wizy pobytowej i bez zameldowania. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia 20 sierpnia 1997 r. [...] utrzymał w mocy zaskarżoną odwołaniem A.S. powyższą decyzję Wojewody. Organ odwoławczy ustalił między innymi, że wcześniejsze wnioski strony o zalegali- zowanie pobytu na terytorium RP zostały załatwione odmownie, w tym wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt stały i wniosek o nadanie statusu uchodźcy; osta- teczną decyzję o odmowie przyznania statusu uchodźcy wydał Minister Spraw Wew- nętrznych i Administracji w dniu 21 maja 1997 r. Ze zgromadzonego materiału dowo- dowego wynika, że A.S. wykorzystywał pobyt na terytorium RP do działalności niez- godnej z prawem i stanowiącej zagrożenie bezpieczeństwa Państwa. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 2 grudnia 1997 r. [...] odrzucił skargę A.S. na powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. W ocenie Sądu z danych przedstawionych przez Ministra w sprawie [...] wynika, że paszport, którym legitymował się skarżący był ważny od dnia 28 paź- dziernika 1987 r. do dnia 27 października 1994 r., zaś ostatnia wiza pobytowa była ważna do dnia 20 sierpnia 1993 r. i po upływie tego terminu skarżący nie ubiegał się o udzielenie wizy pobytowej. W dniu wszczęcia postępowania w sprawie wydalenia, tj. w dniu 27 maja 1997 r. A.S. przebywał nielegalnie na terytorium RP, a zatem Sąd, stosownie do przepisu art. 19 pkt 5 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, nie był właściwy do rozpoznania skargi na decyzję o wydaleniu. Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego zaskarżył powyższy wyrok rewizją nadz- wyczajną, w której zarzucił rażące naruszenie następujących przepisów: 1) art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Czło- wieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284) i art. 14 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatels- kich i Politycznych otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz.U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167) oraz art. 27 ust. 2 w związku z art. 19 pkt 5 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), a także art. 3 powyższej Konwencji i art. 7 wyżej wymienionego Paktu. Wskazując na powyższe podstawy rewidujący wniósł o uchylenie zaskarżonego pos- tanowienia i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w War- szawie do merytorycznego rozpoznania. W ocenie Pierwszego Prezesa Sądu Naj- wyższego Sąd przeoczył, że decyzja o wydaleniu A.S. została wydana i doręczona 3 skarżącemu w dniu 27 maja 1997 r., a więc w toku postępowania o przyznanie skar- żącemu statusu uchodźcy oraz że skarżącemu wydano zaświadczenie o zarejestro- waniu go jako osoby ubiegającej się o status uchodźcy, które to zaświadczenie było ważne do dnia 31 lipca 1997 r. Według wnoszącego rewizję nadzwyczajną zaświad- czenie takie jest swoistą formą legalizacji pobytu cudzoziemca na terytorium RP. Nie ulega zatem wątpliwości, że wydanie i wykonanie decyzji deportacyjnej w stosunku do cudzoziemca ubiegającego się o status uchodźcy w Polsce, jest równoznaczne z uczynieniem bezprzedmiotowym tego postępowania lub postępowania sądowoad- ministracyjnego wszczętego ze skargi na decyzje o odmowie nadania statusu uchodźcy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 19 pkt 5 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) Sąd nie jest właściwy w sprawach wiz i zezwoleń na przekroczenie przez cudzoziemca granicy państwa, zez- woleń na pobyt stały i wydalania z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyjątkiem przypadków dotyczących cudzoziemców przebywających legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z wykładni językowej tego przepisu wynika, że Sąd jest właściwy w sprawach skarg na decyzje o wydaleniu cudzoziemca przebywającego legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Konieczne jest zatem wyjaśnienie, czy skarżący przebywał legalnie na terytorium Rzeczypospolitej oraz jaki stan prawny i faktyczny jest miarodajny dla oceny legalności względnie nielegalności przebywania , jako przesłanki dopuszczalności wniesienia skargi do sądu administracyjnego na decyzje o wydaleniu cudzoziemca z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zarówno ustawa o Naczelnym Sądzie Administracyjnym jak i ustawa z dnia 29 marca 1963 r. o cudzoziemcach (jednolity tekst: Dz.U. z 1992 r. Nr 7, poz. 30 ze zm.) nie definiują pojęcia “przebywanie legalne” cudzoziemca na terytorium RP, jednakże przepis art. 9 tej ostatniej ustawy stanowi, że cudzoziemiec może przebywać na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie ważności wizy lub karty stałego pobytu. Pozostaje zatem do rozważenia kwestia, czy utrata ważności wizy (paszportu) oraz ewentualnie brak zezwolenia na pobyt w dacie wszczęcia postępowania deportacyj- nego oznacza, że cudzoziemiec przebywa nielegalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jak przyjął Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego 4 postanowienia, czy też przy ocenie legalności względnie nielegalności przebywania cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej należy uwzględniać także inne zdarzenia prawne, jak na przykład uprzednie wszczęcie postępowania o nadanie cudzoziemcowi statusu uchodźcy i dysponowanie przez cudzoziemca ważnym zaś- wiadczeniem o zarejestrowaniu jego wniosku o wszczęcie postępowania w tej spra- wie. Należy w związku z tym stwierdzić, że cudzoziemiec, który w dniu wszczęcia postępowania w sprawie wydalenia nie posiada ważnego paszportu, ważnej wizy i karty stałego pobytu, jednakże dysponuje ważnym zaświadczeniem o zarejestrowa- niu jego wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie nadania statusu uchodźcy, przebywa legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisu art. 19 pkt 5 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Za trafnością tego stanowis- ka przemawiają wyniki wykładni funkcjonalnej i systemowej przepisów ustawy o cu- dzoziemcach i ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz Konstytucji RP. Należy przede wszystkim wskazać na funkcjonalne powiązanie postępowania w sprawie wydalenia cudzoziemca z terytorium RP z postępowaniem o nadanie temu cudzoziemcowi statusu uchodźcy. Otóż nie ulega wątpliwości, że w sytuacji równo- ległego i równoczesnego prowadzenia obu postępowań, czego nie zakazywała ustawa o cudzoziemcach, zasady rzetelnego i uwzględniającego interes cudzoziem- ca postępowania wymagały, aby rozstrzygnięcia zapadłe w postępowaniu deporta- cyjnym nie czyniły faktycznie bezprzedmiotowym postępowania w sprawie nadania statusu uchodźcy. Cudzoziemiec, w stosunku do którego wydano ostateczną decyzję o wydaleniu go z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ma bowiem interes prawny w tym, aby jego wniosek o nadanie mu statusu uchodźcy został rozpoznany w odpo- wiednim postępowaniu, a także aby, jak w rozpoznawanej sprawie, ostateczna decy- zja odmawiająca mu takiego statusu mogła być rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przyjęcie, jak uczynił to Sąd, wąskiego rozumienia pojęcia “nielegalnego przebywania” cudzoziemca na terytorium RP, z pominięciem konsek- wencji prawnych wynikających ze wszczęcia postępowania o nadanie cudzoziemco- wi statusu uchodźcy pozbawiły z kolei skarżącego prawa do rozpoznania jego skargi na ostateczną decyzję o wydaleniu go z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wbrew bowiem stanowisku Sądu skarżący w dacie wszczęcia postępowania deportacyjnego przebywał legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a zatem Sąd był obowią- zany rozpoznać jego skargę na ostateczną decyzję o wydaleniu. W ocenie Sądu Najwyższego przepis art. 19 pkt 5 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, 5 jako wprowadzający wyjątki od zasady zaskarżalności decyzji administracyjnych do sądu administracyjnego, nie może być wykładany rozszerzająco. Za ścisłą, a nawet zwężającą interpretacją tego przepisu przemawia treść przepisu art. 45 ust. 1 Kons- tytucji RP, który gwarantuje każdemu, a zatem także cudzoziemcowi, prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Z powyższych rozważań wynika, że Sąd odrzucając skargę A.S. na ostateczną decyzję o wydaleniu z teryto- rium Rzeczypospolitej Polskiej pozbawił go bezpodstawnie konstytucyjnego prawa do sądu. Sąd Najwyższy uznając za trafny zarzut naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytu- cji nie rozważał kwestii zgodności przepisu art. 19 pkt 5 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym z powyższym przepisem Konstytucji, bowiem nie było to konieczne dla potrzeb rozstrzygnięcia. Zastosowanie w sprawie przepisu art. 45 ust. 1 Konsty- tucji było natomiast konieczne dla ustalenia rzeczywistej treści przepisu art. 19 pkt 5 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym i Sąd Najwyższy zgodnie z nakazem zawartym w art. 8 ust. 2 zastosował bezpośrednio powyższy przepis Konstytucji. Nie zastosowano natomiast wskazanych w rewizji nadzwyczajnej przepisów art. 6 Kon- wencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności i art. 14 Międzynaro- dowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, bowiem w ocenie Sądu Najwyż- szego zakres ochrony określony w art. 45 ust. 1 Konstytucji jest szerszy od przewi- dzianego w art. 6 Konwencji przynajmniej w tym sensie, że nie ogranicza prawa do sądu do spraw cywilnych i karnych, a zatem należało zastosować przepis ustana- wiający wyższy standard ochronny, tj. określony w Konstytucji. Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. ========================================