III ZP 2/99

Uchwała z dnia 4 marca 1999 r. III ZP 2/99 Przewodniczący: SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz (sprawozdawca), Sę- dziowie SN: Andrzej Kijowski, Barbara Wagner. Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Jana Szewczyka w sprawie z powództwa Janusza K. przeciwko Prokuraturze Apelacyjnej w G. o zap- łatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 23 lutego 1999 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecz- nych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni postanowieniem z dnia 10 listopada 1998 r. [...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 KPC: Czy dodatek funkcyjny, o którym mowa w § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Mi- nistrów z dnia 14 marca 1994 r. w sprawie wynagrodzeń prokuratorów oraz aseso- rów i aplikantów prokuratury (Dz.U. Nr 36, poz. 136) osoba wymieniona w § 1 traci z chwilą odwołania z pełnienia funkcji kierowniczej czy z upływem okresu wypowie- dzenia zastosowanego w części tegoż dodatku funkcyjnego ? p o d j ą ł następującą uchwałę: Prokuratorowi prokuratury apelacyjnej, któremu powierzono funkcję rzecznika prasowego, dodatek funkcyjny przewidziany w § 5 ust. 1 rozporzą- dzenia Rady Ministrów z dnia 14 marca 1994 r. w sprawie wynagrodzeń proku- ratorów oraz asesorów i aplikantów prokuratury (Dz.U. Nr 36, poz. 136) przys- ługuje w okresie sprawowania tej funkcji. U z a s a d n i e n i e Sąd Wojewódzki w Gdańsku z siedzibą w Gdyni przedstawił Sądowi Najwyż- szemu do rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1 KPC zagadnienie prawne bu- dzące poważne wątpliwości, zawarte w postanowieniu z dnia 10 listopada 1998 r. Wątpliwości te dotyczą kwestii, czy potrzebne jest złożenie oświadczenia o wypowie- 2 dzeniu warunków płacy prokuratorowi, któremu obok stanowiska prokuratora powie- rzono funkcję rzecznika prasowego w prokuraturze apelacyjnej, a następnie odwoła- no z tej funkcji. Według ustaleń Sądu Wojewódzkiego powód Janusz K. został powołany na stanowisko prokuratora w Prokuraturze Apelacyjnej w G. pismem z dnia 31 sierpnia 1993 r., z jednoczesnym powierzeniem mu funkcji rzecznika prasowego za dodatko- wym wynagrodzeniem (dodatkiem funkcyjnym) wynoszącym w 1995 r. 0,55% prze- ciętnego wynagrodzenia w sferze produkcji materialnej. Z dniem 31 marca 1995 r. powód został odwołany z funkcji rzecznika prasowego bez zachowania okresu wy- powiedzenia i przestał otrzymywać dodatek z tego tytułu. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Gdańsku wyrokiem z dnia 25 sierpnia 1998 r. zasądził na jego rzecz od strony poz- wanej kwotę 838,31 zł oraz kwotę 990,63 zł wraz z odsetkami ustawowymi od 31 marca 1995 r. do dnia zapłaty. Natomiast Sąd Wojewódzki, rozpoznając apelację strony pozwanej uznał, że istnieje w sprawie zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości. Z § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 marca 1994 r. w sprawie wynagrodzeń prokuratorów oraz asesorów i aplikantów prokuratury (Dz.U. Nr 36, poz. 136) wynika bowiem, że dodatek funkcyjny przysługuje prokuratorowi powołanemu do pełnienia określonej funkcji w okresie jej sprawowania, co wskazy- wałoby na to, że powód z dniem odwołania z funkcji rzecznika prasowego utracił prawo do owego dodatku. Z drugiej jednak strony przedmiotowy dodatek funkcyjny stał się stałym składnikiem wynagrodzenia powoda w okresie sprawowania funkcji rzecznika prasowego i mieści się w pojęciu wynagrodzenia wynikającego z jego oso- bistego zaszeregowania. Można by więc prezentować pogląd, że pozbawienie proku- ratora tego dodatku powinno spowodować dokonanie wypowiedzenia zmieniającego stosownie do art. 42 § 1 KP w związku z art. 118 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (jednolity tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 19, poz. 70). Wprawdzie usprawied- liwiony byłby też pogląd, że kwestie związane z pobawieniem dodatku funkcyjnego zostały uregulowane wyczerpująco w § 5 ust. 1 wymienionego wcześniej rozporzą- dzenia, lecz należy mieć na uwadze to, że powyższe rozporządzenie jest aktem wy- konawczym do ustawy, a więc aktem niższej rangi niż ustawa. Ponadto § 5 jest przepisem szczególnym. Powstaje więc wątpliwość, czy reguluje wyczerpująco kwes- tie związane z dodatkiem funkcyjnym. Prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o udzielenie następującej odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne: „Osoba wymieniona w § 1 rozporządzenia 3 Rady Ministrów, o którym mowa w pytaniu, traci dodatek funkcyjny wymieniony w § 5 tego rozporządzenia z chwilą odwołania z pełnienia funkcji”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Przepis § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 marca 1994 r. w sprawie wynagrodzeń prokuratorów oraz asesorów i aplikantów prokuratury (Dz.U. Nr 36, poz. 136) stanowi, że prokuratorowi oraz asesorowi i aplikantowi prokuratury przysługuje dodatek funkcyjny w razie powołania do pełnienia funkcji kierowniczych lub w razie powierzenia pełnienia obowiązków lub funkcji kierowniczych, w okresie ich sprawowania. Wobec tego że powód zajmował stanowisko prokuratora prokuratu- ry apelacyjnej, pełniąc dodatkowo za odrębnym wynagrodzeniem obowiązki rzeczni- ka prasowego, rozważania w sprawie należało ograniczyć do sytuacji prawnej proku- ratora, któremu Prokurator Generalny powierzył pełnienie funkcji rzecznika praso- wego. Z § 5 ust. 1 rozporządzenia wynika, że prawo do dodatku funkcyjnego pows- taje dla prokuratora w trzech sytuacjach: powołania do pełnienia funkcji kierowni- czych, powierzenia pełnienia funkcji kierowniczych oraz powierzenia obowiązków kierowniczych. Według powyższego przepisu w każdej z tych sytuacji prawo do wy- mienionego dodatku przysługuje tylko „w okresie sprawowania" funkcji kierowniczych lub obowiązków kierowniczych. Z punktu widzenia przedstawionego zagadnienia prawnego istotne znaczenie ma więc kwestia, jak rozumieć wyrażenie „w okresie ich sprawowania” oraz czy sprawowanie obowiązków lub funkcji kierowniczych kończy się odwołaniem prokuratora z ich pełnienia w dacie oznaczonej w odwołaniu, czy też wymaga wypowiedzenia określonej funkcji (obowiązków) z zachowaniem odpowied- niego okresu przewidzianego w Kodeksie pracy. Odpowiedzi na powyższe kwestie należy poszukiwać przede wszystkim w analizie przepisów ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (jednolity tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 19, poz. 70 ze zm.) dotyczących stosunku służbowego prokurato- ra. Ustawa o prokuraturze przewiduje w art. 11 powołanie na stanowiska prokurato- rów prokuratur apelacyjnych, okręgowych i rejonowych oraz w art. 13 powołanie do pełnienia funkcji prokuratora apelacyjnego, okręgowego i prokuratora rejonowego, a także do pełnienia pozostałych funkcji w prokuraturze. Jedną z tych „pozostałych” funkcji jest funkcja rzecznika prasowego. Odwołanie prokuratora powszechnej jed- nostki organizacyjnej prokuratury może nastąpić w sytuacjach określonych w art. 16 4 ust. 1 i 3 ustawy i wymaga doręczenia prokuratorowi zawiadomienia o jego odwoła- niu. Data doręczenia zawiadomienia nie jest jednak datą ustania stosunku służbowe- go. W myśl bowiem art. 16 ust. 4 stosunek służbowy odwołanego prokuratora wyga- sa dopiero po upływie trzech miesięcy od doręczenia wymienionego zawiadomienia. Z treści art. 16 ust. 1 i 3 ustawy wynika więc, że określone w tych przepisach przy- czyny odwołania oraz przewidziany w art. 16 ust. 4 skutek odwołania w postaci wy- gaśnięcia stosunku służbowego odnoszą się do odwołania ze stanowiska prokurato- ra, a nie do odwołania z funkcji pełnionej przez prokuratora. Odwołanie z funkcji – jeżeli nie jest połączone z odwołaniem na podstawie art. 16 ust. 1 lub ust. 3 – nie na- rusza stosunku służbowego i tym samym nie prowadzi do jego wygaśnięcia. W prze- ciwieństwie do odwołania ze stanowiska, ustawa o prokuraturze nie określa przypad- ków, w których jest dopuszczalne odwołanie z funkcji, poprzestając w art. 13 ust. 2 i 4 na stwierdzeniu, że odwołania dokonuje Prokurator Generalny lub prokurator ape- lacyjny, przy czym ten ostatni jedynie w odniesieniu do funkcji w prokuraturach ape- lacyjnych, okręgowych i rejonowych określonych przez Prokuratora Generalnego. Regulacja powyższa dowodzi więc, że różnice między skutkami odwołania ze stano- wiska prokuratora i odwołania z pełnienia „funkcji w prokuraturze” (art. 13 ust. 2) nie są przypadkowe, lecz zostały zamierzone przez ustawodawcę dla zaznaczenia od- rębności między tymi odwołaniami. Tym samym usprawiedliwiony jest wniosek, że okres trzymiesięczny, liczony od doręczenia zawiadomienia o odwołaniu, po którego upływie wygasa stosunek służbowy, nie dotyczy odwołania z funkcji. Zresztą art. 16 ust. 4 ustawy o prokuraturze stanowi wyraźnie o wygaśnięciu „stosunku służbowego prokuratora”, a jak wynika z przedstawionych wyżej uwag, odwołanie z funkcji nie powoduje samo przez się ustania stosunku służbowego. Niezależnie od wniosku wypływającego z charakteru omawianych odwołań należy podkreślić, że ustawa o prokuraturze nie zawiera przepisu, który odsyłałby do odpowiedniego stosowania art. 16 ust. 4 w razie odwołania prokuratora z funkcji. Oznacza to, że odwołanie z pełnienia funkcji nie powoduje przesunięcia poza datę oznaczoną w odwołaniu chwili zakończenia „sprawowania" funkcji, w tym także funk- cji rzecznika prasowego. Podsumowując tę część rozważań należy stwierdzić, że przepisy ustawy o prokuraturze nie stwarzają podstaw do poglądu, że prawo do do- datku funkcyjnego trwa jeszcze przez okres trzech miesięcy po odwołaniu prokurato- ra z pełnienia funkcji. Okres jej „sprawowania”, o którym stanowi § 5 ust. 1 rozporzą- 5 dzenia z dnia 14 marca 1994 r. w sprawie wynagrodzeń prokuratorów oraz asesorów i aplikantów prokuratury, kończy się bowiem w dacie oznaczonej w odwołaniu. Wobec powyższego pozostał jeszcze do rozstrzygnięcia drugi problem posta- wiony w pytaniu Sądu (wówczas) Wojewódzkiego, czy do odwołania prokuratora z pełnienia funkcji kierowniczej, pociągającego za sobą utratę dodatku funkcyjnego, mają zastosowanie przepisy Kodeksu pracy o wypowiedzeniu warunków płacy, a mówiąc inaczej: czy odwołanie z pełnienia funkcji rzecznika prasowego wymaga wy- powiedzenia zmieniającego. W tej kwestii należy zwrócić uwagę na to, że stosunek pracy prokuratorów, podobnie jak inne stosunki pracy oparte na mianowaniu, został unormowany poza Kodeksem pracy – w ustawie z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze i wyraźnie w niej nazwany stosunkiem służbowym (np. art. 16 ust. 4 i 5). Związek tej regulacji z Kodeksem pracy określa art. 5 Kodeksu, który stanowi, że jeżeli stosunek pracy określonej kategorii pracowników regulują przepisy szczególne, przepisy Kodeksu stosuje się w zakresie nie uregulowanym tymi przepisami. Analiza postanowień ustawy o prokuraturze pokazuje, że powyższy akt prawny rozstrzygnął w sposób kompletny sprawę ustania stosunku służbowego pro- kuratora. Przewiduje bowiem w art. 16 ust. 4 i 5, że odwołanie ze stanowiska, pra- womocne orzeczenie komisji dyscyplinarnej o wydaleniu ze służby prokuratorskiej oraz prawomocne orzeczenie sądu skazujące prokuratora między innymi na karę dodatkową zakazu zajmowania stanowiska prokuratora są zdarzeniami powodują- cymi wygaśnięcie stosunku służbowego. Wymienia też w art. 16 ust. 1 i 3 w sposób wyczerpujący sytuacje (przyczyny), w których odwołanie ze stanowiska jest dopusz- czalne. Jednak poza art. 50, dotyczącym czasowej zmiany stosunku służbowego prokuratora wskutek delegowania go do innej jednostki organizacyjnej prokuratury lub jednostki podległej Ministrowi Sprawiedliwości, nie zawiera własnej regulacji w przedmiocie możliwości zmian treści stosunku służbowego prokuratora, stanowiąc w art. 118, że w sprawach nie uregulowanych w ustawie o prokuraturze lub w przepi- sach szczególnych, do prokuratorów powszechnych jednostek organizacyjnych pro- kuratury stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pra- cownikach urzędów państwowych (Dz.U. Nr 31, poz. 214 ze zm.), a w sprawach nie uregulowanych także w przepisach tej ustawy – przepisy Kodeksu pracy. Przepis art. 10 wymienionej ustawy, zamieszczony w Rozdziale 2. pod nazwą „Nawiązanie, zmiana i rozwiązanie stosunku pracy”, przyjmuje, że zmiana stosunku 6 pracy urzędnika państwowego mianowanego może polegać na zleceniu mu, na okres do trzech miesięcy w roku kalendarzowym, wykonywania innej pracy niż okreś- lona w akcie mianowania, albo na przeniesieniu go na inne stanowisko służbowe z przyczyn wymienionych w ust. 1 lub ze względu na szczególne potrzeby urzędu (ust. 1b), a także w innych ściśle określonych sytuacjach, czasowo lub na stałe, z zastrze- żeniem prawa do „równorzędnego” wynagrodzenia, wynagrodzenia „nie niższego od dotychczasowego”, a w razie przeniesienia na inne, także niższe stanowisko (z po- wodu trwałej utraty zdolności do pracy na dotychczasowym stanowisku) – „dotych- czasowego” wynagrodzenia przez okres trzech miesięcy. Ponadto w razie przenie- sienia art. 10 zapewnia urzędnikowi państwowemu mianowanemu stanowisko „od- powiadające kwalifikacjom” lub „pracę zgodną z posiadanymi kwalifikacjami”. Ani jednak wskazany przepis, ani inne przepisy ustawy o pracownikach urzędów pańs- twowych nie wprowadzają warunku zachowania okresu wypowiedzenia w razie cza- sowego zlecenia innej pracy lub w razie przeniesienia na inne stanowisko lub do in- nej pracy. Nie odsyłają również w tym przedmiocie do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu pracy bądź też do odpowiedniego stosowania art. 13 ust. 2 ustawy, który to przepis, będący częścią unormowania dotyczącego rozwiązania sto- sunku pracy z urzędnikiem państwowym mianowanym w drodze wypowiedzenia, ustanawia trzymiesięczny okres wypowiedzenia dla tego sposobu rozwiązania sto- sunku pracy. Przedstawione uwagi skłaniają do następujących wniosków. Przepisy ustawy o pracownikach urzędów państwowych dotyczące zmiany i rozwiązania stosunku pracy urzędników państwowych mianowanych, podobnie jak inne pragmatyki służ- bowe, realizują zasadę wzmożonej ochrony trwałości stosunków pracy z mianowa- nia. Wyraża się ona w określeniu okoliczności, których istnienie stwarza możliwość prawną lub obowiązek rozwiązania stosunku pracy, jak również w ograniczeniu do- puszczalności zmian w stosunku pracy, przy jednoczesnym zapewnieniu w razie ich dokonania - niepogorszonego wynagrodzenia, a także stanowiska (lub pracy) odpo- wiadającego kwalifikacjom urzędnika. Z drugiej strony, z tak określoną gwarancją stałości stosunków służbowych wiąże się zasada dyspozycyjności pracownika, to znaczy szerokiego zakresu jego podporządkowania władzy służbowej, rozumiana przede wszystkim jako obowiązek pracownika mianowanego poddania się jedno- stronnym decyzjom pracodawcy dotyczącym miejsca pracy, czasowego wykonywa- nia innej pracy, delegowania itp. Tym też należy tłumaczyć brak w omawianej usta- 7 wie instytucji wypowiedzenia zmieniającego warunki pracy lub płacy, znamiennej dla stosunków pracy opartych na umowie o pracę, której stosowanie w stosunkach opartych na mianowaniu pozostawiałoby w rękach pracownika dalszy byt stosunku pracy. Natomiast jako dopuszczalną formę zmiany ustawodawca przyjął czasowe zlecenie wykonywania pracy innej niż określona w akcie mianowania oraz czasowe lub stałe przeniesienie do innej pracy w warunkach ściśle określonych w ustawie. Ze względu zatem na naturę stosunków służbowych nie stosuje się do zmiany ich treści wypowiedzenia zmieniającego. Przedstawione uwagi stanowią jednocześnie odpowiedź na pytanie Sądu Wojewódzkiego zawarte w zgłoszonym zagadnieniu prawnym, czy odwołanie proku- ratora z funkcji rzecznika prasowego pozbawia go prawa do dodatku funkcyjnego z tego tytułu z chwilą odwołania, czy też wymaga wypowiedzenia mu warunków płacy. Należy również zauważyć, że funkcja pełniona przez prokuratora może być treścią stosunku pracy. Tak jest w przypadku prokuratora rejonowego, okręgowego, naczel- nika wydziału i innych wyższych funkcji w jednostkach organizacyjnych prokuratury. Może być jednak pełniona także poza treścią stosunku pracy, np. w przypadku rzecznika prasowego. W takiej sytuacji, w wyniku powierzenia prokuratorowi pełnie- nia funkcji rzecznika prasowego, nie przestaje on być prokuratorem, podobnie jak odwołanie z funkcji rzecznika prasowego nie ma wpływu na jego stosunek służbowy wynikający z powołania na stanowisko prokuratora. W każdym zatem przypadku istota stosunku służbowego pozostaje bez zmian. Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął zagadnienie prawne w sposób wskazany w sentencji uchwały. ========================================