Wyrok z dnia 5 sierpnia 1999 r. II UKN 71/99 1. W sprawie o sprostowanie protokołu powypadkowego w części doty- czącej zawinienia przez pracownika wypadku przy pracy (art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) nie można w kasacji skutecznie podnosić zarzutów przeciwko niespornej w poprzednich fazach postępowania, kwalifikacji zdarzenia jako wypadku przy pracy. 2. Brak powołania w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podstawy prawnej rozstrzygnięcia nie zwalnia wnoszącego kasację z obowiązku wska- zania prawidłowej podstawy kasacyjnej w sposób określony w art. 3933 KPC. Przewodniczący: SSN Barbara Wagner (sprawozdawca), Sędziowie SN: Beata Gudowska, Roman Kuczyński. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 1999 r. sprawy z powódz- twa Dariusza C. przeciwko Przedsiębiorstwu Usług Technicznych i Realizacji Bu- downictwa „D.” Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w K. o sprostowanie proto- kołu powypadkowego, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Woje- wódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 7 października 1998 r. [...] o d d a l i ł kasację i zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 633,88 zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach wyrokiem z dnia 7 października 1998 r. [...] oddalił apelację Przedsiębiorstwa Usług Technicz- nych i Realizacji Budownictwa „D.” Spółka z o.o. w Kielcach od wyroku Sądu Rejo- nowego-Sądu Pracy w Kielcach z dnia 21 kwietnia 1998 r. [...] prostującego protokół powypadkowy [...] z dnia 22 kwietnia 1997 r. w punkcie 7 w ten sposób, że „stwierdza 2 się, że przyczyną wypadku nie było udowodnione przez zakład pracy naruszenie przez poszkodowanego pracownika przepisów dotyczących życia i zdrowia spowo- dowane przez niego umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa”. Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia: Dariusz C. był zatrudniony u strony pozwanej - od 15 maja 1994 r. do 5 grudnia 1996 r. na budowie E.F. w Niemczech na stanowisku brygadzisty, wykonując prace murarskie. W dniu 9 października 1996 r. około godziny 11 na budowę została przywieziona ko- parka. Powód pomagając, na polecenie Birgit D. - córki kontrahenta niemieckiego, przy wyładunku urządzenia poślizgnął się, doznając złamania żeber. W dniu 10 paź- dziernika zespół powypadkowy w składzie Marek G. i Justyna P. stwierdził, że wypa- dek ten jest wypadkiem przy pracy, a jego przyczynę stanowił „ nieszczęśliwy zbieg okoliczności”. Zespół w składzie Przemysław M. i Leszek B. w protokole powypad- kowym z dnia 22 kwietnia 1997 r. ustalił, że zdarzenie jest wypadkiem przy pracy, ale jego przyczyną było naruszenie przez poszkodowanego przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia spowodowane umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa. Dariusz C. zszedł ze stanowiska pracy z własnej woli, pracował przy rozładunku na własną odpowiedzialność. Kierownikiem budowy był Marek G., który na terenie bu- dowy przebywał dwa – trzy razy w tygodniu. W czasie jego nieobecności zatrudnio- nym zlecał prace kontrahent niemiecki albo córka właściciela. Roboty wykonywane przez powoda były odbierane bezpośrednio przez kontrahenta niemieckiego. Pomi- mo że Birgit D. nie była przełożoną powoda, odmowa wykonania jej prośby zostałaby odebrana negatywnie. Jakkolwiek rozładunek nie należał do obowiązków Dariusza C. miał on „prawo i obowiązek uczynić zadość prośbie córki kontrahenta dotyczącej prac związanych z tą budową, niekoniecznie mieszczących się w zakresie obowiąz- ków powoda”. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) - związek zdarzenia z pracą zachodzi nie tylko wtedy, gdy pracownik wykonywał czynności należące do jego zwykłych obowiązków lub poleco- ne przez pracodawcę, ale także wówczas, jeżeli czynności wykonywane były w inte- resie pracodawcy. „Przydatność koparki na terenie budowy w celu prawidłowej reali- zacji kontraktu nie powinna budzić żadnych wątpliwości”. Tym bardziej, że koparkę wykorzystywano także do podawania materiałów potrzebnych na budowie. 3 Strona pozwana zaskarżyła ten wyrok kasacją. Wskazując jako jej podstawy: naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 6 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. w zw. z § 1 i § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 kwietnia 1992 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (Dz.U. Nr 31, poz. 160), art. 100 § 1 i § 2 pkt 2 i pkt 3 KP oraz art. 211 pkt 1 i pkt 2 KP przez : (
- a)„uznanie, że wypadek, który miał miejsce w dniu 9.10.1996 r. z udzia- łem powoda był wypadkiem przy pracy mimo, iż nie było to nagłe zdarzenie wywoła- ne przyczyną zewnętrzną i nie nastąpiło w związku z pracą ani podczas lub w związku z wykonywaniem przez powoda zwykłych czynności lub poleceń przełożo- nych ani podczas lub w związku z wykonywaniem przez powoda czynności w intere- sie pozwanego, nawet bez zlecenia”, (
- b)„ przyjęcie, że przyczyną wypadku powoda nie było udowodnione przez pozwanego naruszenie przez poszkodowanego powoda przepisów dotyczących życia i zdrowia spowodowane przez niego umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa oraz, że wypadek któremu uległ powód był wypad- kiem w pracy nie zawinionym przez powoda i w związku z jego pracą”, (
- c)„przyjęcie, że powód realizując polecenie córki właściciela firmy niemieckiej będącej kontrahen- tem pozwanego działał w interesie pozwanego, mimo – iż według ustalenia Sądu – nie była ona uprawniona do wydawania powodowi polecenia rozładunku koparki” oraz naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 233 § 1 KPC „ po- przez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału i dokonanie wadliwych ustaleń, niezgodnie z materiałem dowodowym oraz obowiązującymi prze- pisami” i art. 328 § 2 KPC „ poprzez nieprzytoczenie w uzasadnieniu wyroku istot- nych motywów rozstrzygnięcia dla których wypadek, jakiemu uległ powód w dniu 9.10.1996 r. był rzeczywiście wypadkiem przy pracy i że powód rozładowując ko- parkę również rzeczywiście działał w interesie pozwanego”, wniosła o zmianę zas- karżonego wyroku przez oddalenie powództwa i uwzględnienie apelacji lub o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania – w obu przypadkach z orzeczeniem o kosztach procesu. Pełnomocnik Spółki wywodził, że powód „jako polski pracownik podlegał wy- łącznie kierownictwu pozwanego”. Nie mógł wykonywać innego zajęcia aniżeli mu- rarz. Wydanie polecenia, czy prośba o świadczenie pracy wykraczającej poza zakres obowiązków pracowniczych, byłyby sprzeczne z prawem niemieckim i naraziłyby pra- codawcę na poważne konsekwencje. Powód „naruszył obowiązujące zasady bhp, zszedł samowolnie ze swego stanowiska pracy, podjął się pracy przy rozładunku ko- 4 parki na własną rękę, gdyż rozładunek koparki nie należał w ogóle do obowiązków powoda”. Trudno zdarzenie uznać za wypadek, a jeżeli już ” to z wyłącznej winy po- woda wskutek jego samowolnego postąpienia”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie była treść punktu 7 protokołu powypadkowego sporządzonego w dniu 22 kwietnia 1997 r., dotyczącego określenia przyczyn wypadku przy pracy, który miał miejsce w dniu 9 października 1996 r. i w rezultacie, którego powód doznał uszczerbku na zdrowiu. Ustalonego przez zespół powypadkowy (także uprzednio w protokole z dnia 10 października 1996 r.) faktu, że zdarzenie to było wypadkiem przy pracy strona pozwana nie kwestionowała w żad- nym stadium postępowania. Protokół powypadkowy [...] został zatwierdzony przez dyrektora Spółki. Kasacja tymczasem w przewadze skierowana jest przeciwko tej bezspornej okoliczności, która nie była w ogóle samodzielnym przedmiotem ustaleń Sądu i o której Sąd nie rozstrzygał zaskarżonym orzeczeniem. Wobec tego należy stwierdzić, że w zakresie dotyczącym zarzutu naruszenia art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. przez zakwalifikowanie zdarzenia z dnia 9 października 1996 r. jako wypadku przy pracy, kasacja jest bezprzedmiotowa. Bezzasadny w związku z tym pozostaje także i zarzut procesowy naruszenia art. 328 § 2 KPC „ po- przez nieprzytoczenie w uzasadnieniu wyroku istotnych motywów rozstrzygnięcia dla których wypadek, jakiemu uległ powód w dniu 9.10.1996 r. był rzeczywiście wypad- kiem przy pracy i że powód rozładowując koparkę również rzeczywiście działał w interesie pozwanego”. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy wypadkowej przewidziane w tej ustawie świad- czenia nie przysługują pracownikowi, „gdy wyłączną przyczyną wypadku przy pracy było udowodnione przez zakład pracy naruszenie przez pracownika przepisów doty- czących ochrony życia i zdrowia, spowodowane przez niego umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa”. Sąd ustalił, że okoliczności wyłączające odpowiedzialność pracodawcy za skutki wypadku nie zachodzą. Pozwana Spółka nie wykazała na czym polegało naruszenie przez powoda i jakich konkretnie przepisów „dotyczących ochrony życia i zdrowia”. Gdyby nawet przyjąć, że powód podjął się wykonywania czynności rozładunkowych bez specjalnego przeszkolenia (art. 211 pkt 1 KP), to poz- wany pracodawca winien był udowodnić, że uczynił to ze świadomością konsekwen- 5 cji tego uchybienia. Bezprawność zachowania pracownika nie uzasadnia zwolnienia pracodawcy z odpowiedzialności za skutki wypadku przy pracy, jeżeli poszkodowa- nemu nie można postawić zarzutu subiektywnego zawinienia czynu. Powodowi zaś nie można przypisać ani bezpośredniego, ani ewentualnego zamiaru naruszenia przepisów w celu spowodowania wypadku, co wyłącza jego winę umyślną. Nie spo- sób też przyjąć, że przewidywał on, iż wypadek nastąpi i godził się na odniesienie uszczerbku na zdrowiu lub, że co najmniej mógł i powinien był takie następstwa swojego zachowania przewidzieć. Trafnie wobec tego i w granicach swobody wyzna- czonej w art. 233 KPC Sąd ocenił zebrany materiał dowodowy, wyprowadzając z niego jedynie logicznie możliwy wniosek, że w sprawie nie zachodzą przewidziane w art. 8 ust. 1 ustawy wypadkowej okoliczności wyłączające prawo powoda do świad- czeń przewidzianych w ustawie. Poza wszystkim skarżący nie wskazał jako podstawy kasacyjnej naruszenia art. 8 ustawy wypadkowej. Zarzut w przedmiocie wyłączenia prawa do świadczeń z tytułu zdarzenia będącego wypadkiem przy pracy nie mieści się zaś w zakresie re- gulacji powołanych w kasacji przepisów prawa materialnego. Wprawdzie także i Sądy orzekające w sprawie nie powołały tego przepisu jako podstawy prawnej rozs- trzygnięcia, ale on właśnie, a nie art. 6 ustawy wypadkowej, stanowił właściwą pods- tawę wyrokowania. Powód domagał się bowiem sprostowania protokołu powypad- kowego [...] przez ustalenie, że przyczyną wypadku nie było naruszenie przez niego przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia spowodowane umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa. Sądy powództwo uwzględniły prostując punkt 7 protokołu zgodnie z żądaniem pozwu. Choć nie znalazło to bezpośredniego wyrazu w uza- sadnieniu zaskarżonego kasacją wyroku, postępowanie dowodowe w obu instan- cjach podporządkowane było wyjaśnieniu spornej między stronami okoliczności ob- jętej hipotezą normy prawnej z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. Kierując się powyższymi motywami Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312 KPC, orzekł jak w sentencji. ========================================