II UKN 509/99

Wyrok z dnia 14 kwietnia 2000 r. II UKN 509/99 Samobójstwo pracownika w czasie podróży służbowej, które nie pozo- stawało w związku z wykonywaniem powierzonych zadań, nie jest wypadkiem zrównanym z wypadkiem przy pracy w rozumieniu art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.). Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Maria Tyszel, Andrzej Wasilewski (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2000 r. sprawy z po- wództwa Wandy M. i innych przeciwko Polskiej Żegludze Morskiej w S. o jednorazo- we odszkodowanie, na skutek kasacji powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 22 kwietnia 1999 r. [...] o d d a l i ł kasację oraz przyznał adwokatowi Krystynie W.-M. kwotę 1000 zł (słownie: jeden tysiąc złotych) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej wykonywanej z urzędu od Skarbu Państwa. U z a s a d n i e n i e Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z dnia 22 kwietnia 1999 r. [...] oddalił apelację Wandy M., Joanny Ewy M., Eweliny M. i Krzysztofa M. od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecz- nych w Szczecinie z dnia 27 listopada 1998 r. [...] w sprawie przeciwko Polskiej Żeg- ludze Morskiej w S. o jednorazowe odszkodowanie w kwocie 27.322,80 zł z tytułu śmierci w wypadku przy pracy Witolda M. - męża i ojca powodów. Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu tego wyroku stwierdził, że Sąd Wojewódzki (w wyniku wnikliwego pos- tępowania dowodowego i prawidłowej oceny prawnej zdarzenia) trafnie ustalił, iż sa- mobójcza śmierć Witolda M. nie była wypadkiem przy pracy. Bowiem stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków 2 przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) za wypadek przy pracy uważa się zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło w związku z pracą, co rozumie się jako miejscowe, czasowe i funk- cjonalne powiązanie tej przyczyny zewnętrznej z wykonywaniem pracy. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie Sąd Wojewódzki trafnie ustalił, że przyczyną tragicznego zdarzenia była choroba samoistna psychiczna zmarłego pracownika, choć podejmu- jąc pracę na statku zmarły legitymował się aktualnym orzeczeniem lekarskim o braku przeciwwskazań do pracy na morzu. Natomiast, wbrew zarzutom apelacji, okoliczno- ści w miejscu pracy pracownika, a w szczególności awaria silnika na statku m/s „B.”, która spowodowała opóźnienie powrotu statku z rejsu do portu macierzystego, nie mogła być traktowana jako źródło dodatkowego stresu u zmarłego, bowiem nie- zwłocznie po zgłoszeniu przez niego u kapitana statku informacji o trapiących go dolegliwościach, został on odsunięty od pracy i otoczony troskliwą opieką. W ocenie biegłych psychiatrów, z medycznego punktu widzenia, kapitan i załoga statku, czyli przedstawiciele pracodawcy podjęli w tej sytuacji wszelkie możliwe działania w celu zapewnienia opieki choremu na statku. Kiedy jednak – w chwili, gdy statek wypływał z portu Kaliningrad – pracownik niespodziewanie opuścił statek skacząc do wody, obiektywnie rzecz biorąc zerwał on tym samym związek z miejscem pracy i od tego momentu pracodawca stracił możliwość jakiegokolwiek wpływu na losy pracownika. Wówczas pracodawca nie mógł już zapewnić pracownikowi we własnym zakresie opieki drugiej osoby, natomiast podjął wszelkie możliwe działania w celu zapewnie- nia pracownikowi opieki przez innych, a mianowicie zawiadomił służby konsularne MSZ i władze rosyjskie, w konsekwencji czego umożliwiono Wincentemu M. powrót koleją do Polski. Niestety, pomimo to w dwa dni po opuszczeniu statku, pracownik popełnił samobójstwo już na terenie Polski, w drodze powrotnej do domu. W kasacji od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu powodowie zarzucili jedynie naruszenie przepisów prawa materialnego wobec przyjęcia, że w ustalonym stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy samobójczy zamach Witolda M. nie jest zdarze- niem zrównanym z wypadkiem przy pracy w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy. Tymczasem, w opinii kasacji, zdarze- nie to „należy traktować jako zdarzenie zrównane z wypadkiem przy pracy z tej przyczyny, że:

1. Miało miejsce w czasie trwania podróży służbowej,
2. Na skutek czynników zewnętrznych, które pogorszyły stan zdrowia pracownika dotkniętego chorobą psychiczną o charakterze psychozy”. Ponadto w uzasadnieniu kasacji pod- 3 niesione zostały również zarzuty dotyczące pominięcia, przy wydawaniu wyroków w niniejszej sprawie, niektórych wniosków jakie sformułowane zostały w opinii biegłych psychiatrów. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja nie jest zasadna. W petitum kasacji błędnie wskazano, jakoby w roz- poznawanej sprawie został naruszony art. 6 ust. 1 ustawy o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy, który w danym wypadku w ogóle nie mógł stanowić podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Natomiast z uzasadnienia kasacji wynika, że skarżący są zdania, iż w wyniku rozszerzającej wykładni art. 6 ust. 2 ustawy o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy, w rozpoznawanej sprawie należało przyjąć, że samo- bójczy zamach na życie, dokonany przez Witolda M. już po samowolnym opuszcze- niu przez niego statku, na którym był zatrudniony, jest zdarzeniem, jakie powinno być traktowane „na równi z wypadkiem przy pracy”. Tymczasem, stosownie do dyspozycji art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy, który jest przepisem wyjątkowym i z tej przyczyny musi być interpretowany w sposób restryk- tywny, „na równi z wypadkiem przy pracy” może być potraktowany wypadek, jakiemu uległ pracownik, jedynie wówczas, gdy do wypadku tego doszło w czasie trwania po- dróży służbowej, choć w okolicznościach innych aniżeli określone w art. 6 ust. 1 tej ustawy, chyba że wypadek ten: „został spowodowany postępowaniem pracownika, które nie pozostawało w związku z wykonywaniem powierzonych mu zadań”. W roz- poznawanej sprawie jest poza sporem, że wypadek, jakiemu uległ Witold M. (jego samobójcza śmierć na terytorium Polski, w drodze powrotnej do miejsca zamieszka- nia, po uprzednim samowolnym opuszczeniu statku w K.) spowodowany został w wyniku postępowania pracownika, które nie pozostawało w związku z wykonywaniem powierzonych mu zadań. W tej sytuacji, w rozpoznawanej sprawie nie było możliwe zastosowanie art. 6 ust. 2 ustawy o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy. Ponadto, w uzasadnieniu kasacji sformułowane zostały również zastrzeżenia w kwestii dokonanych przez Sądy obu instancji ustaleń dotyczących stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie oraz oceny zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego, jednakże – wbrew wymaganiu wynikającemu z art. 3931 pkt 2 oraz art. 3933 KPC – w kasacji nie zostały wskazane żadne przepisy postępowania, których naruszenie zarzuca skarżący i z tej przyczyny nie mogły być one przedmio- 4 tem oceny w postępowaniu kasacyjnym. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312 KPC, a w odniesieniu do kosztów nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu na podstawie § 21 w związku z § 7 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia12 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za czynności ad- wokackie oraz opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. Nr 154, poz. 1013 ze zm.), orzekł jak w sentencji. ========================================