II UKN 693/99

Wyrok z dnia 6 września 2000 r. II UKN 693/99 Zmiana stanu prawnego w zakresie świadczeń wypłacanych z tytułu trwałej lub okresowej niezdolności do pracy (poprzednio - inwalidztwa), doko- nana ustawą z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o zaopatrze- niu emerytalnym i o ubezpieczeniu społecznym (Dz.U. Nr 100, poz. 461), nie oznacza, że podlegają weryfikacji świadczenia dotychczas przyznane i wypła- cane, niezależnie od aktualnego stanu zdrowia, jeżeli przepisy gwarantowały je z uwagi na 10 letni okres wypłacania. Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Beata Gudowska, Stefania Szymańska. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 6 września 2000 r. sprawy z wniosku Czesława W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych w G. o przywrócenie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z wypadkiem, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 7 lipca 1999 r. [...] z m i e n i ł zaskarżony wyrok i oddalił apelację organu rentowego, zasądził od pozwanego na rzecz wnioskodawcy kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 24 lutego 1999 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych w Toruniu zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w G. z dnia 27 października 1998 r. i przywrócił wnioskodaw- cy Czesławowi W. prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy od dnia 1 listopada 1998 r. na stałe, ustalając na- stępujący stan faktyczny. 2 Decyzją z dnia 14 listopada 1973 r. organ rentowy przyznał wnioskodawcy rentę inwalidzką z tytułu wypadku przy pracy według III grupy po ustaleniu , że inwa- lidztwo istnieje od dnia 21 grudnia 1972 r. Świadczenie to zostało następnie wstrzy- mane wobec wyniku badania kontrolnego w 1995 r. i uznania, że stan zdrowia wnio- skodawcy nie uzasadnia dalszego wypłacania renty. W wyniku odwołania wniosko- dawcy, Sąd Wojewódzki w Toruniu przywrócił prawo do renty inwalidzkiej wypadko- wej według III grupy od dnia jej wstrzymania, stwierdzając, że zgodnie z § 29 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy Płac i Spraw Socjalnych z dnia 5 sierpnia 1983 r. w sprawie składu komisji lekarskich do spraw inwalidztwa i zatrudnienia, trybu po- stępowania, trybu kierowania na badania przez te komisje oraz szczegółowych za- sad ustalania inwalidztwa (Dz.U. Nr 47 , poz. 214 ze zm.), organ rentowy nie miał podstaw do kierowania wnioskodawcy na badania kontrolne, w związku z ponad dziesięcioletnim okresem pobierania świadczenia (wyrok z dnia 18 lipca 1995 r. [...]).Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 11 sierpnia 1995 r., a organ rentowy, mimo stanowiska Sądu zawartego w uzasadnieniu wyroku, wyznaczył termin badania kon- trolnego wnioskodawcy na sierpień 1997 r. W dniu 28 sierpnia 1997 r. Obwodowa Komisja Lekarska do spraw Inwalidz- twa i Zatrudnienia nie zaliczyła wnioskodawcy do żadnej z grup inwalidzkich w związku z wypadkiem przy pracy, a lekarz orzecznik ZUS stwierdził w orzeczeniu z dnia 13 października 1997 r., że wnioskodawca jest trwale częściowo niezdolny do pracy, ale bez związku z wypadkiem, co spowodowało wydanie przez organ rentowy zaskarżonej decyzji . W ocenie Sądu, z uwagi na treść wyroku z dnia 18 lipca 1995 r . wydanego przez Sąd Wojewódzki zachodzi powaga rzeczy osądzonej, co uzasadnia przywró- cenie świadczenia . Wobec apelacji organu rentowego, Sąd Apelacyjny w Gdańsku zmienił za- skarżony wyrok i oddalił odwołanie wnioskodawcy, wskazując że z dniem 1 września 1997 r. przestały obowiązywać przepisy rozporządzenia MPPiSS z dnia 5 sierpnia 1983 r. ograniczające możliwość przeprowadzania badań kontrolnych, a zmiana wprowadzona do ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pra- cowników i ich rodzin na podstawie ustawy z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie nie- których ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i o ubezpieczeniu społecznym (Dz.U. Nr 100, poz. 461), wprowadziła okresową lub trwałą niezdolność do pracy, które to in- stytucje zastąpiły dotychczasowe badania kontrolne . Badanie przeprowadzone 3 przez lekarza orzecznika w dniu 8 października 1997 r. nie narusza w związku z tym prawa wobec zmiany stanu prawnego. Działanie organu rentowego nie narusza po- wagi rzeczy osądzonej, obejmującej jedynie okoliczności dotyczące stanu inwalidz- twa wnioskodawcy do daty wyroku, a więc do 18 lipca 1995 r. Nadto wobec uchyle- nia dotychczasowych przepisów zakazujących prowadzenia badań kontrolnych po 10 latach nieprzerwanego inwalidztwa, organ rentowy był uprawniony do ich prze- prowadzenia (wyrok z dnia 7 lipca 1999 r. [...]). Powyższy wyrok zaskarżył kasacją wnioskodawca i zarzucając naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 23 i 24 ustawy o z.e.p. oraz naruszenie przepisów postępowania – art. 366, 233§1 oraz 328 § 2 KPC – wniósł o jego zmianę i przywrócenie prawa do renty inwalidzkiej z tytułu częściowej niezdol- ności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy na stałe od dnia 1 listopada 1998 r., ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do po- nownego rozpoznania . Według skarżącego nie należało przeprowadzać badań kontrolnych po 23 la- tach nieprzerwanego inwalidztwa, sąd nie mógł więc orzekać w tym samym stanie faktycznym i prawnym po raz drugi. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje: Stosownie do przepisu § 29 ust. 1 pkt 2 powołanego wyżej rozporządzenia, nie wyznacza się terminów badań kontrolnych osób, których inwalidztwo trwa nie- przerwanie ponad 10 lat, licząc od daty powstania inwalidztwa. Możliwość przepro- wadzenia z urzędu badania kontrolnego inwalidy istnieje jedynie wtedy, gdy zostaną udowodnione okoliczności wskazujące na zmianę stanu inwalidztwa, przy czym obo- wiązkiem organu rentowego, przed wyznaczeniem takiego badania, jest przeprowa- dzenie postępowania dowodowego, dla zbadania okoliczności, które mogłyby wska- zywać na istotną zmianę (poprawę) stanu zdrowia świadczeniobiorcy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1995 r., II URN 28/95 – OSNAPiUS 1996 nr 7, poz. 105). W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie jest kwestionowane stanowi- sko, w myśl którego wyniki badań kontrolnych przeprowadzonych po upływie 10 lat, przez które trwało nieprzerwanie inwalidztwo, nie mogą stanowić podstawy do po- zbawienia rencisty prawa do renty, nawet wówczas, jeżeli w ich następstwie stwier- 4 dzono brak inwalidztwa – tak w wyroku z dnia 17 lipca 1996 r., II URN 13/96 (OSNAPiUS 1997 nr 4, poz. 54 ). W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca pobierał rentę inwalidzką z tytułu wypadku przy pracy od 1973 r., stąd już badanie w 1995 r. nie miało uzasadnienia i jako takie nie mogło wywołać skutków prawnych w zakresie pobieranego przez niego świadczenia. Powyższe trafnie przyjął Sąd Wojewódzki w Toruniu już w wyroku z dnia 18 lipca 1995 r. [...] przywracając wnioskodawcy prawo do pobieranej renty in- walidzkiej . W tej sytuacji organ rentowy nie miał podstaw prawnych do wyznaczania kolejnego badania kontrolnego dla oceny stanu zdrowia wnioskodawcy, ani tym bar- dziej do wydawania decyzji wstrzymującej świadczenie. Fakt, że doszło do zmiany stanu prawnego w zakresie świadczeń wypłacanych obecnie jedynie z uwagi na trwałą lub okresową niezdolność do pracy, nie oznacza, że podlegają weryfikacji świadczenia dotąd wypłacane, i to niezależnie od aktualnego stanu zdrowia, w sytua- cji gdy obowiązujące przepisy zagwarantowały ich wypłacanie , tak jak w tym przy- padku . W myśl ustawy z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o zao- patrzeniu emerytalnym i o ubezpieczeniu społecznym (Dz.U. z 1996 r. Nr 100, poz. 461), renty inwalidzkie przyznane na podstawie przepisów dotychczasowych stają się z mocy prawa odpowiednio rentami z tytułu niezdolności do pracy, zaś orzekanie o niezdolności do pracy (według nowych zasad), może się odbywać tylko wtedy, gdy osoby te mają wyznaczone (zgodnie z prawem) kontrolne badanie stanu inwalidztwa. W rozpoznawanej sprawie wyznaczenie wnioskodawcy badań kontrolnych w 1997 r. nastąpiło z naruszeniem prawa, co trafnie ocenił Sąd pierwszej instancji, nie było więc podstaw do wydania zaskarżonej decyzji i wstrzymania wypłaty świadczenia wypadkowego . Gdy więc zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem prawa materialne- go, Sąd Najwyższy orzekł co do istoty sprawy zgodnie z art. 39315 KPC, zmieniając zaskarżony wyrok i oddalając apelację organu rentowego od wyroku Sądu Okręgo- wego. O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 KPC . ========================================