I KZP 36/00

UCHWAŁA Z DNIA 20 LISTOPADA 2000 R. I KZP 36/2000 Przyjęciu usiłowania nieudolnego nie stoi na przeszkodzie złożony charakter typu przestępstwa, konstrukcja przewidziana w art. 13 § 2 k.k. odnosi się bowiem do zachowania sprawcy ujmowanego jako całość w granicach znamion określonych w treści normy karnej. Przewodniczący:sędzia SN E. Strużyna (sprawozdawca). Sędziowie SN: J. Szewczyk, F. Tarnowski. Prokurator Prokuratury Krajowej: R. Stefański. Sąd Najwyższy w sprawie Macieja B. i innych, po rozpoznaniu, przekazanego na podstawie art. 441 §1 k.p.k., przez Sąd Apelacyjny w K., postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2000 r., zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy: Czy jest usiłowaniem zwykłym (udolnym), czy też usiłowaniem nie- udolnym ze względu na brak przedmiotu nadającego się do dokonania na nim czynu zabronionego zachowanie sprawcy rozboju, zmierzającego do zabrania konkretnego mienia pokrzywdzonemu, który jednak mienia tego nie posiada, choć jednocześnie dysponuje innym mieniem w ogóle nadającym się do zaboru? uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej. 2 U z a s a d n i e n i e Zagadnienie prawne przedstawione Sądowi Najwyższemu do roz- strzygnięcia sformułowane zostało przy rozpoznawaniu apelacji wniesio- nych od wyroku skazującego za przestępstwa usiłowania rozboju – na podstawie art. 13 § 1 w zw. z art. 280 § 1 k.k. – sprawców, którzy: używając przemocy lub groźby natychmiastowego jej użycia żądali wydania pieniędzy, równocześnie przeszukując ubranie pokrzywdzo- nych, ale kradzieży nie dokonali, ponieważ 1) pokrzywdzony miał przy sobie zaledwie monetę o nominale 5 złotych, której nie zabrali; 2) pokrzywdzony nie miał przy sobie żadnych pieniędzy. Zdaniem Sądu Apelacyjnego zachodzi uzasadniona wątpliwość, czy w opisanych stanach faktycznych miało miejsca tzw. udolne usiło- wanie rozboju (przewidziane w art. 13 § 1 k.k.), czy też usiłowanie nieu- dolne określone w art. 13 § 2 k.k. Za przyjęciem usiłowania zwykłego (udolnego) zdaje się przema- wiać, jak stwierdza w uzasadnieniu postanowienia Sąd Apelacyjny, „zło- żony charakter rozboju, który jest przestępstwem przeciwko życiu, zdro- wiu i wolności człowieka, a zarazem przeciwko mieniu (rozdz. XXXV). Jeżeli sprawca stosuje czynności wykonawcze znamienne dla rozboju, lecz nie zabiera mienia ofiary, ponieważ mienia takiego ofiara nie posia- da, należałoby uznawać, że jest to przypadek usiłowania zwykłego (udolnego), bowiem sprawca chce zabrać w ogóle mienie ofiary, mienie to – w tym ogólnym sensie – istnieje, zaś nie jest ważne, że sprawcy chodzi o inną rzecz, której ofiara w tym momencie nie posiada. Zatem obiektywnie popełnienie rozboju było możliwe, istniał bowiem >przed- miotten przedmiot, na który nastawiony był zamiar sprawcyudolnego< (por. A. Spotowski, Karalność w razie braku zagrożenia dobra prawnego, PiP z 1988 r., z. 7). Stanowisko doktryny w tym względzie charakteryzują liczne wypo- wiedzi (por. W. Wolter, Czynnik psychiczny w istocie przestępstwa, Kra- ków 1924, s. 73; a także: Nauka o przestępstwie, Warszawa, 1973, s. 279; K. Mioduski, Usiłowanie, NP z 1957, z. 4, s. 50; K. Daszkiewicz, Glosa do wyroku z 14 czerwca 1973 r., I KR 91/73, PiP z 1974, z. 4, s. 174; A. Wąsek, Z problematyki usiłowania nieudolnego, PiP z 1985, z. 7-8, s. 81). 9 Natomiast skutki, jakie sprawca nieudolnego usiłowania rozboju ewentualnie spowoduje dla pobocznego dobra prawnego tzn. nietykal- ności, wolności, zdrowia czy życia człowieka w wyniku realizacji znamion czasownikowych rozboju, zawsze winny znaleźć wyraz w kwalifikacji prawnej, oddającej całą zawartość kryminalną czynu. Fakt, że w ustalonych w niniejszej sprawie okolicznościach doko- nanie przestępstwa było „w ogóle” możliwe, nie oznacza, że było równo- cześnie „obiektywnie” możliwe. O usiłowaniu udolnym nie może bowiem decydować to, że sprawca – realizując znamiona przestępstwa rozboju – i nie dokonując kradzieży pieniędzy z przyczyn właśnie obiektywnych, nie dokonał kradzieży innej rzeczy (nie dokonał kradzieży żadnej innej rzeczy przedstawiającej wartość majątkową i posiadanej przez pokrzyw- dzonego), choć „w ogóle” taka możliwość istniała. Obiektywną przyczyną niedokonania kradzieży pieniędzy był, w budzących wątpliwość Sądu odwoławczego wypadkach, brak tych pie- niędzy. Brak pieniędzy już w momencie przystąpienia przez sprawców do realizacji znamion przestępstwa rozboju, stanowił bez wątpienia „brak przedmiotu” w ujęciu art. 13 § 2 k.k. Należy zatem uznać, że w przypadku rozboju obliczonego na zdo- bycie konkretnej rzeczy, której ofiara po prostu nie posiada, dokonanie przestępstwa rozboju jest niemożliwe „ze względu na brak przedmiotu nadającego się do popełnienia czynu zabronionego” w ujęciu art. 13 § 2 k.k.