Wyrok z dnia 7 marca 2001 r. I PKN 283/00 Oddalenie powództwa w pozostałej części oznacza rozstrzygnięcie co do wszystkich zgłoszonych roszczeń, a nierozważenie ich w uzasadnieniu należy ocenić jako nierozpoznanie istoty sprawy w rozumieniu art. 378 § 2 KPC. Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera, Józef Iwulski (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2001 r. sprawy z powództwa Marka R. przeciwko Waldemarowi F. i Michałowi F. o przywrócenie do pracy i zapłatę, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy z dnia 4 listopada 1999 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok w pkt I (odrzucenie apelacji powoda) w zakresie dotyczącym żądań o zapłatę ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy, ekwiwalentu za odzież roboczą i wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych oraz w pkt IV (oddalenie apelacji powoda w pozostałej części), a także uchylił wyrok Sądu Rejono- wego-Sądu Pracy w Bydgoszczy z dnia 9 kwietnia 1999 r. [...] w pkt 3 (oddalenie po- wództwa w pozostałej części) i w tym zakresie przekazał sprawę temu Sądowi Rejo- nowemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyj- nego; o d r z u c i ł kasację w części dotyczącej roszczenia związanego z wyda- niem świadectwa pracy; o d d a l i ł kasację w pozostałym zakresie. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 9 kwietnia 1999 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Bydgosz- czy zasądził solidarnie od pozwanych Waldemara F. i Michała F. - właścicieli Zakładu Poligraficznego „F. i Spółka” w Bydgoszczy na rzecz powoda Marka R.: 1) kwotę 3.567 zł brutto tytułem wynagrodzenia za pracę (prowizji) z ustawowymi odsetkami 2 od 17 lutego 1998 r. oraz 2) kwotę 630 zł tytułem odszkodowania w związku z roz- wiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia z naruszeniem przepisów o rozwią- zywaniu umów o pracę w tym trybie. Ponadto Sąd Rejonowy oddalił powództwo w pozostałej części (jak stwierdził o przywrócenie powoda do pracy oraz zasądzenie dalszych kwot z tytułu prowizji), a także nakazał pobrać od pozwanych solidarnie na rzecz Skarbu Państwa kwotę 1.236 zł tytułem kosztów sporządzonej w sprawie opinii biegłego. Sąd pierwszej instancji ustalił, że powód zatrudniony został w Zakładzie pozwanych od dnia 1 lutego 1997 r., początkowo jako specjalista do spraw handlo- wych, a następnie od dnia 1 grudnia 1997 r. jako dyrektor do spraw handlowych. Zgodnie z pisemną umową o pracę z dnia 1 lutego 1997 r. wynagrodzenie powoda ustalono na kwotę 600 zł. W umowie przewidziano także wypłatę nagrody uznanio- wej. Na stanowisku dyrektora do spraw handlowych wynagrodzenie powoda ustalono na kwotę 630 zł. Podstawowym obowiązkiem powoda było pozyskiwanie partnerów do współpracy z firmą pozwanych. Zgodnie z obowiązującą strony ustną umową w przypadku, gdy w odpowiedzi na ofertę powoda kontrahent nawiązywał współpracę z firmą pozwanych, powód miał otrzymywać 5% prowizji od transakcji. W okresie za- trudnienia w Zakładzie pozwanych powód otrzymywał tę 5% prowizję od transakcji zawartych z niektórymi kontrahentami. Początkowo prowizja nie była „oficjalnie” składnikiem wynagrodzenia za pracę i była obliczana na podstawie notatek stron przez główną księgową na polecenie pozwanego Michała F. Wypłata prowizji miała się odbywać za pośrednictwem firmy założonej przez żonę powoda. Główna księgo- wa uznała jednak, iż tego rodzaju rozliczenie byłoby nieprawidłowe. W związku z czym wypłacana powodowi prowizja została ujęta w grudniu 1997 r. na liście płac. Dnia 1 grudnia 1997 r. strony ustaliły na piśmie zasady wypłaty prowizji jako „oficjal- nego” składnika wynagrodzenia za pracę. W ocenie Sądu pierwszej instancji postę- powanie dowodowe dało podstawy do stwierdzenia, iż pisemna umowa była skon- kretyzowaniem zasad ustalonych przez strony w zakresie wypłaty prowizji, a obowią- zujących od chwili zawarcia umowy o pracę. Powyższe zasady nie dawały podstaw do wyłączenia z wypłaty prowizji niektórych transakcji „pozyskanych” przez powoda, w szczególności dotyczących firmy „A.-T.”. Pozwani nie przedstawili przy tym przeko- nujących argumentów dla wykazania dlaczego powodowi nie została wypłacona pro- wizja od transakcji z tą firmą, z którą współpraca została nawiązana z inicjatywy po- woda w czerwcu 1997 r. Sąd pierwszej instancji uznał, iż powód powinien otrzymać prowizję w wysokości 5% wynagrodzenia od transakcji zawartych z firmą „A.-T.” i „K.” 3 w pełnej wysokości, według zasad ustalonych przez strony w okresie zatrudnienia powoda, a skonkretyzowanych w art. 2 pkt 1 załącznika do umowy o pracę z dnia 1 lutego 1997 r. Wysokość należnej powodowi prowizji ustalona została na podstawie dowodu z opinii biegłego sądowego z dziedziny księgowości. Zdaniem Sądu pierw- szej instancji powód mógł otrzymywać prowizję jako składnik wynagrodzenia za pracę wyłącznie w okresie zatrudnienia, bowiem obowiązujące przepisy nie przewi- dują wypłaty wynagrodzenia w okresie po rozwiązaniu umowy o pracę. Dlatego Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo o zapłatę prowizji za okres po 6 lutego 1998 r. W zakresie żądania przywrócenia do pracy Sąd Rejonowy stwierdził, że poz- wani podjęli decyzję o rozwiązaniu z powodem umowy o pracę bez wypowiedzenia w dniu 6 lutego 1998 r., wskazując jako jej przyczyny działanie na szkodę pracodawcy poprzez próbę nawiązania współpracy z firmami konkurencyjnymi, przedstawianie się w rozmowach telefonicznych nazwiskiem pracodawcy, arogancki stosunek do współ- pracowników firmy oraz krytykę decyzji pracodawcy i przedstawianie firmy w nieko- rzystnym świetle w oczach klienta. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, pierwszy i drugi z powyższych zarzutów nie były uzasadnione. Postępowanie dowodowe wykazało bowiem, iż w październiku 1997 r. powód uczestniczył jako przedstawiciel pozwanej firmy w Targach „P.-A.” w P., na których prowadził rozmowy z przedstawicielem wło- skiej firmy „E.I.G.” Spółka z o.o. na temat współpracy firm, które reprezentowali. Była wtedy rozważana możliwość utworzenia spółki z kapitałem zagranicznym „F.-E.”. Wysłane przez powoda w dniu 13 listopada 1997 r. pismo do tej włoskiej firmy nie wskazywało jednoznacznie, iż powód zamierza prowadzić działalność konkurencyjną wobec swoich pracodawców. W piśmie tym powód wspomniał bowiem o współpracy pomiędzy firmą „E.”, a pozwanym Waldemarem F. Odnośnie do drugiego zarzutu (posługiwanie się nazwiskiem pozwanych w rozmowach telefonicznych), Sąd pierw- szej instancji stwierdził, że wprawdzie nie można wykluczyć sporadycznego posługi- wania się przez powoda nazwiskiem pozwanych, to jednak jego intencją nie było podszywanie się pod właścicieli zatrudniającej go firmy. Żaden z przesłuchanych świadków nie potwierdził, aby powód krytykował decyzje swych pracodawców. Wy- stąpiły natomiast fakty krytykowania przez powoda pozwanej firmy. Miały także miej- sce przypadki aroganckiego zachowania się powoda wobec współpracowników i pra- cowników zatrudnionych przez pozwanych, w szczególności wobec sekretarki. Sąd Rejonowy uznał, iż spośród zarzutów wskazanych jako przyczyny rozwiązania umowy o pracę, potwierdzone zostały fakty aroganckiego stosunku do współpracow- 4 ników oraz przedstawianie pozwanej firmy w niekorzystnym świetle w oczach klien- tów. Zdaniem Sądu pierwszej instancji należy mieć jednak na uwadze, że konflikty pomiędzy współpracownikami często są nieuniknione. Sąd Rejonowy uznał, że nie można ocenić jako ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych krytyki pod ad- resem zatrudniającej firmy. Zachowanie takie można wprawdzie ocenić jako nielojal- ne, ale brak podstaw do stwierdzenia, że jakakolwiek krytyka pracodawcy „wywołuje skutek w postaci rozwiązania umowy o pracę w trybie dyscyplinarnym”. Sąd Rejono- wy uznał, iż rozwiązanie z powodem umowy o pracę w trybie dyscyplinarnym było nieuzasadnione, ponieważ jego zachowanie nie miało znamion ciężkiego naruszenia obowiązków. Dlatego zasądził na rzecz powoda odszkodowanie na podstawie art. 56 KP w związku z art. 58 KP. Równocześnie Sąd uznał, iż z uwagi na przedstawione sytuacje konfliktowe, niewłaściwie układającą się współpracę powoda z pracownika- mi i współpracownikami firmy, a także z uwagi na treść pisma z dnia 3 października 1998 r., w którym powód poddaje krytyce sposób prowadzenia firmy przez praco- dawców, nie byłoby celowe przywrócenie powoda do pracy i w tym zakresie po- wództwo oddalił. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy wyro- kiem z dnia 21 października 1999 r. [...] odrzucił apelację powoda w zakresie żądań o zapłatę ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy, ekwiwalentu za odzież roboczą, wyna- grodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych, odszkodowania za niewydanie w terminie świadectwa pracy i kosztów procesu za pierwszą instancję oraz ustalenia daty rozwiązania umowy o pracę; zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w punkcie 1 i 2 w ten sposób, że: 1) odsetki ustawowe od zasądzonej w punkcie 1 kwoty 3.567 zł zasądził od dnia 9 lutego 1998 r.; 2) podwyższył zasądzoną w punkcie 2 kwotę odsz- kodowania do 1.832 zł; uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o zapłatę wynagrodzenia prowizyjnego (pkt 3 wyroku) i sprawę w tym zakresie przeka- zał do ponownego rozpoznania, oraz oddalił apelację powoda w pozostałej części. Sąd drugiej instancji uznał, że co do roszczeń, o które powód rozszerzył powództwo w postępowaniu apelacyjnym, jak również co do roszczeń zgłoszonych przed Sądem pierwszej instancji, o których Sąd ten nie orzekł w zaskarżonym wyroku, apelacja powoda podlegała odrzuceniu. Przepis art. 383 KPC wprowadza bowiem zakaz roz- szerzenia powództwa w postępowaniu apelacyjnym. Roszczenie powoda o zapłatę 13.008 zł odszkodowania za wydanie niewłaściwego świadectwa pracy oraz o usta- lenie daty rozwiązania umowy o pracę, z którymi powód wystąpił po raz pierwszy w 5 postępowaniu apelacyjnym nie mogły być więc merytorycznie rozpoznane. Sąd Okręgowy stwierdził, że o roszczeniach o zapłatę ekwiwalentu za urlop, wynagro- dzenie za pracę w godzinach nadliczbowych, ekwiwalent za odzież roboczą i zwrot kosztów procesu za pierwszą instancję mógłby orzec, gdyby zaskarżony wyrok za- wierał co do nich rozstrzygnięcie. Treść zaskarżonego wyroku oraz jego uzasadnie- nie wskazuje jednak, iż Sąd pierwszej instancji nie orzekł o tych żądaniach, mimo iż powód zgłaszał je w toku postępowania (Sąd drugiej instancji powołał się na pisma z kart 9, 86, 91, 124 i 154). Apelacja w tej części podlegała zatem na podstawie art. 373 KPC w związku z art. 372 KPC odrzuceniu jako wniesiona od nieistniejącego orzeczenia. Za uzasadniony uznał Sąd drugiej instancji zarzut apelacji co do tego, iż od- setki od kwoty 3 567 zł wynagrodzenia prowizyjnego powinny zostać zasądzone od dnia rozwiązania przez stronę pozwaną umowy o pracę, to jest od dnia 8 lutego 1998 r. Skoro kwota ta dotyczyła transakcji handlowych zawartych i zrealizowanych od 1 lutego 1997 r. do 6 lutego 1998 r., od których powodowi przysługiwała prowizja, to terminem wymagalności roszczeń powoda z tego tytułu był ostatni dzień jego zatrud- nienia. Z tych względów, na podstawie art. 386 § 1 KPC oraz art. 481 i 455 KC w związku z art. 300 KP Sąd drugiej instancji orzekł reformatoryjnie co do tego rosz- czenia odsetkowego. Apelację w części dotyczącej dalej idącego żądania odsetko- wego (co do odsetek od dnia 1 lutego 1998 r.) Sąd drugiej instancji oddalił wobec nieudowodnienia przez powoda, aby termin wymagalności wynagrodzenia prowizyj- nego zbiegał się z terminem zapłaty wynagrodzenia zasadniczego. Wypłata wyna- grodzenia prowizyjnego uzależniona była między innymi od zapłaty umówionej ceny usługi przez kontrahenta strony pozwanej i już z tych względów wymagalność tego świadczenia nie odpowiadała wymagalności wynagrodzenia zasadniczego. W ocenie Sądu drugiej instancji apelacja powoda podlegała nadto uwzględnieniu poprzez podwyższenie wysokości zasądzonego odszkodowania do kwoty 1.832 zł. Powód miał bowiem częściowo rację, twierdząc iż wysokość tego odszkodowania powinna być wyższa od zasądzonej kwoty 630 zł. Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia o tym odszkodowaniu był art. 56 § 1 KP w związku z art. 58 KP. Wysokość tego świadczenia określają przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewy- konywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodo- wań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności 6 przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. Nr 62, poz. 289 ze zm.) oraz rozporządze- nia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegó- łowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagro- dzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (Dz.U. Nr 2, poz. 14). Przy obliczeniu wysokości należnego powodowi odszkodowania powinno zostać uwzględnione wynagrodzenie prowizyjne, które było świadczeniem otrzymywanym na podstawie postanowień łączącej strony umowy o pracę. W myśl bowiem § 8 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w przypad- ku znacznego wahania wysokości składników wynagrodzenia (o którym mowa w ust. 1 tego paragrafu) składniki te mogą być uwzględnione przy ustalaniu wynagrodzenia urlopowego w łącznej wysokości wypłaconej pracownikowi w okresie nie przekraczającym 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc rozpoczęcia urlopu. Strona pozwana w toku postępowania apelacyjnego sporządziła prawidłowe wyliczenie należnego powodowi odszkodowania. Za uzasadnioną Sąd Okręgowy uznał ponadto apelację w części zaskarżającej oddalenie powództwa o zapłatę wynagrodzenia prowizyjnego ponad zasądzoną kwotę 3.557 zł. W tym zakresie Sąd drugiej instancji uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Od tego wyroku zostały w terminie ustawowym wniesione w imieniu powoda przez różnych pełnomocników dwie kasacje. W pierwszej z nich powód zaskarżył wyrok Sądu drugiej instancji w pkt I, II ppkt 2 i IV i zarzucił: I. uchybienia procesowe mające wpływ na wynik sprawy, polegające na:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.