zarządzenia z 29 grudnia 1994 r.(podobnie jak i § 14 zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie zasad ustalania oraz wysokości należności przysługujących pracownikom z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, M. P. Nr 34, poz. 346 ze zm., a także § 14 rozporządzenia Mi- nistra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 3 lipca 1998 r. w sprawie zasad ustalania oraz wysokości należności przysługujących pracownikom z tytułu podróży służbowych poza granicami kraju, Dz.U. Nr 89, poz. 568 ze zm., które ostatnio zostało zastąpione przez rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 maja 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania oraz wysokości należności przysługujących pracownikom z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, Dz.U. Nr 50, poz. 525), pracownikom wchodzącym w skład polskich drużyn kolejowych, pocztowych, obsługi wagonów sypialnych i restauracyjnych, samolotów oraz pojazdów samocho- dowych, konwojentom pociągów i innym pracownikom odbywającym wielokrotne po- dróże służbowe za granicę przysługuje ryczałt w walucie obcej na pokrycie określo- nych kosztów. W zarządzeniu z 29 grudnia 1994 r. nie wyjaśnia się przy tym co nale- ży rozumieć pod pojęciem „odbywania wielokrotnych podróży służbowych za grani- cę”. Redakcja § 14 tego zarządzenia skłania do wniosku, iż zasadniczo idzie o przy- padki podobne do wyraźnie wyliczonych w tym przepisie, a te charakteryzują się tym, iż wykonywanie zadania przez pracownika za granicą kraju połączone jest z jego ciągłym przemieszczaniem się. Ważniejsze jednakże jest to, że wielokrotne przeby- wanie za granicą ma stanowić podróż służbową, a nie po prostu wielokrotną podróż za granicę, czy regularne udawanie się do miejsca pracy znajdującego się za grani- cą, czy też tzw. obywanie drogi do pracy, z tą jedynie różnicą, że miejsce jej wyko- nywania znajduje się za granicą.
2 zarządzenia z 29 grudnia 1994 r. podróżą służbową odbywaną poza granicami kraju jest wykonywanie zadania w ter- 6 minie i w państwie określonym przez zakład pracy. Wynika stąd, że by mówić o po- dróży służbowej zakład pracy (pracodawca) musi określić zadanie do wykonania i termin jego wykonania. Idzie w tym wypadku o decyzję zakładu pracy (pracodawcy), a nie o rozstrzygnięcie stron umowy o pracę, które określają w niej rodzaj wykony- wanej pracy (a nie konkretne zadanie) oraz miejsce jej stałego wykonywania (a nie wykonywania określonych czynności w określonym terminie, jak jest to w przypadku podróży służbowej). Przy wyjaśnianiu sposobu rozumienia terminu „podróż służbowa odbywana poza granicami kraju” i tym samym także zwrotu „odbywanie wielokrot- nych podróży służbowych za granicę,” nie można przy tym zupełnie odrywać się od tego jak definiowana jest w przepisach podróż służbowa, która nie ma charakteru zagranicznego.
2 zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 14 sierpnia 1990 r. w sprawie diet i innych należności z tytułu podróży służbo- wych na obszarze kraju (Dz.U. Nr 32, poz. 257 ze zm.) przez podróż służbową rozu- mie się wykonywanie zadania określonego przez zakład pracy poza miejscowością, w której znajduje się stałe miejsce pracy pracownika, w terminie i miejscu określonym w poleceniu wyjazdu służbowego. Podobne ujęcie znalazło się ostatnio także w Ko- deksie pracy w dodanym przez ustawę z dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie niektó- rych upoważnień ustawowych do wydawania aktów normatywnych oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 120, poz. 1268) art. 775 § 2,
którego pracownikowi wykonującemu na polecenie pracodawcy zadanie służbowe poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy, lub poza stałym miejscem pracy przysługuje zwrot kosztów związanych z podróżą służbową. Prowadzi to do wniosku, że gdy w § 1 ust. 2 zarządzenia z 29 grudnia 1994 r. mowa jest o zadaniu i terminie jego wyko- nania to oznacza to zadanie określone odrębnie i o charakterze przejściowym (cza- sowym), które nie wynika wprost z umowy o pracę i ma być wykonywane poza miej- scem (miejscowością) w niej wskazanym (poza stałym miejscem pracy). Wykonywa- nie pracy (udawanie się do niej) przez powódki na przejściu granicznym po stronie niemieckiej wynikało z umowy o pracę i nie polegało na realizowaniu przez nie od- rębnego zadania (zadań) określonego osobno przez zakład pracy (pracodawcę) ze wskazaniem terminu jego (ich) realizacji. W konsekwencji nie stanowiło ono podróży służbowej w rozumieniu § 1 ust. 2 zarządzenia z 29 grudnia 1994 r., a tym samym nie miał do nich zastosowania § 14 tego zarządzenia. Do pracowników, którzy z mocy zawartej umowy o pracę wykonują stale pracę w określonym miejscu (miej- scowości) wskazanym poza granicami kraju (w granicznym punkcie kontrolnym po 7 stronie niemieckiej), bez osobnego wyznaczania im zadania i terminu jego wykona- nia w tym miejscu przez pracodawcę, nie ma zastosowania § 14 zarządzenia z 29 grudnia 1994 r., gdyż regularne udawanie się przez nich do tego miejsca i wykony- wanie w nim pracy wynikającej z umowy o pracę nie mieści się w pojęciu „odbywania wielokrotnych podróży służbowych za granicę” w rozumieniu tego przepisu. Tym samym Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych nie miał podstaw - jak to uczynił - do zastosowania tego przepisu do żądań powódek. Zakres uprawnień pracowniczych może zostać poszerzony w stosunku do tego co wynika z przepisów prawa pracy (art. 18 KP). Możliwe jest więc przyjęcie korzystniejszych dla pracownika rozstrzygnięć w zakresie pojmowania podróży służ- bowej i świadczeń z nią związanych niż wynika to z przepisów prawa pracy. Inaczej kwestia ta ma się w przypadku osób, które należą do kręgu funkcjonariuszy publicz- nych nie mających statusu pracowniczego, tak jak jest to w przypadku funkcjonariu- szy Straży Granicznej. Przepis art. 18 KP - ponieważ nie są oni pracownikami - nie ma do nich zastosowania, co oznacza, iż ich uprawnienia nie mogą być w sposób indywidualny kształtowane korzystniej od tego co wynika z ustawy i aktów wykonaw- czych normujących ich status prawny. Oznacza to także, że również w zakresie świadczeń z tytułu zagranicznej podróży służbowej (w tym także w zakresie sposobu jej definiowania) mogą istnieć różnice między cywilnymi (umownymi) pracownikami Straży Granicznej a jej funkcjonariuszami, którzy pracownikami nie są, choć pozo- stają w tzw. niepracowniczym zatrudnieniu o charakterze administracyjnoprawnym. O tyle też bezzasadne jest odwoływanie się w uzasadnieniu kasacji do wyroku NSA z dnia 20 listopada 1998 r., II S.A. 946/98, którym oddalono skargę funkcjonariuszy Straży Granicznej z S. na decyzję Komendanta Głównego tej Straży, odmawiającą wypłacenia im ryczałtów w walucie obcej z tytułu podróży służbowych za granicę. Uprawnienia pracowników cywilnych (zatrudnionych na podstawie umowy o pracę) i funkcjonariuszy Straży Granicznej - wbrew temu co sugeruje kasacja - mogą się od siebie różnić pomimo tego, iż mogą oni pełnić swoją pracę (swoją służbę) na tym samym przejściu granicznym i wykonywać podobne czynności, a stanowiąca konse- kwencje tego różnica w zapadających rozstrzygnięciach sądowych nie jest - jak chce tego kasacja - świadectwem niejednolitości orzecznictwa sądowego. Należy przy tym zwrócić uwagę, iż inny jest mechanizm zmiany treści umownego stosunku pracy, a innym regułom poddane są zmiany dokonywane w niepracowniczych stosunkach służbowych. Niekorzystna dla pracownika zmiana jego umownego stosunku pracy 8 rodzi konieczność wypowiedzenia warunków pracy i płacy, co wymaga rozważenia, czy również w przypadku powódek ten tryb zmiany treści ich stosunków pracy nie powinien mieć zastosowania, jeżeliby się okazało, że wypłacany im wcześniej przez stronę pozwaną ryczałt stał się elementem ich stosunków pracy z woli ich stron. Ponieważ jednakże kasacyjny zarzut naruszenia § 14 zarządzenia z 29 grud- nia 1994 r. okazał się zasadny, a w kwestii ewentualnej konieczności wypowiedzenia warunków pracy i płacy powódkom (w części dotyczącej wypłacanego im wcześniej ryczałtu) brak jest ustaleń procesowych, stosownie do art. 39313 § 1 KPC, Sąd Naj- wyższy orzekł jak w sentencji wyroku. ========================================
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.