I PKN 821/00

Wyrok z dnia 23 stycznia 2002 r. I PKN 821/00 Przepis art. 32 ust. 4 w związku z art. 32 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.) wymaga uzyskania przez pracodawcę zgody ponadzakładowej organi- zacji związkowej na rozwiązanie albo zmianę treści stosunku pracy członka jej zarządu. Pracodawca nie może więc ograniczyć się do zawiadomienia o zamia- rze dokonania takiej czynności, a tym bardziej niedopuszczalne jest zawiado- mienie zastępcze (analogia z art. 139 § 3 k.p.c.), polegające na pozostawieniu w aktach osobowych pracownika przesyłki zwróconej przez pocztę, mimo wysła- nia jej na adres wskazany przez przewodniczącego organizacji zakładowej. Przewodniczący SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Andrzej Kijowski (spra- wozdawca), Barbara Wagner. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2002 r. sprawy z po- wództwa Piotra N. i Lechosława W. przeciwko Prasowym Zakładom Graficznym Przedsiębiorstwu Państwowemu w B. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powodów od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2000 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 21 grudnia 1999 r. [...] oddalił powództwo Piotra N. i Lechosława W. o przywrócenie do pracy w pozwa- nych Prasowych Zakładach Graficznych w B. W motywach tego rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy powołał się na poniższe ustalenia faktyczne. 2 Powód Piotr N. był u strony pozwanej zatrudniony od dnia 9 listopada 1993 r. w introligatorni jako pomocnik introligatora, zaś powód Lechosław W. od dnia 17 grudnia 1985 r. jako konserwator elektryk. Powodowie byli działaczami Związku Za- wodowego „L.P.” - Piotr N. sekretarzem, a Lechosław W. przewodniczącym organi- zacji zakładowej i zarazem członkiem zarządu komisji krajowej. Ze względu na pono- szone straty i planowaną prywatyzację strona pozwana podjęła decyzję o redukcji zatrudnienia i likwidacji niektórych stanowisk pracy. Likwidacja objęła cztery stanowi- ska elektryków konserwatorów oraz dwadzieścia sześć stanowisk pomocników intro- ligatora. Do zwolnienia z tych stanowisk przełożeni wytypowali między innymi powo- dów. W odniesieniu do Lechosława W. przyczyną wyboru była „niska ocena jego predyspozycji, przy konieczności redukcji zatrudnienia z przyczyn ekonomicznych”. Co się natomiast tyczy Piotra N., to przyczyną wypowiedzenia mu warunków pracy była zmiana profilu produkcyjnego introligatorni, likwidacja dwudziestu sześciu sta- nowisk pracy pomocników introligatorskich, mała samodzielność oraz wytypowanie przez bezpośredniego przełożonego, który był niezadowolony z jakości i tempa pracy tego powoda. Ponieważ powodowie, jako działacze związkowi, podlegali szczególnej ochronie trwałości stosunku pracy, to pozwany pracodawca utworzył dla nich i im po- dobnych osób „dział insertowni i sortowania druków”. Pracodawca powiadomił o tym fakcie zakładową organizację związkową, a następnie wysłał powiadomienie do Ko- misji Krajowej na adres wskazany przez Lechosława W., lecz przesyłka wróciła do nadawcy z adnotacją o jej niepodjęciu w terminie, a następnie o zmianie adresu. Po- zwany uznał, że tym sposobem wykonał ciążący na nim obowiązek współdziałania ze związkami i dokonał powodom wypowiedzenia zmieniającego ich warunki pracy. W świetle tych faktów Sąd Rejonowy uznał, że wypowiedzenie powodom wa- runków pracy było zgodne z przepisami ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r o szczegól- nych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczą- cych zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.). Decyzja o zmniejszeniu zatrudnienia przez likwidację niektórych stanowisk pracy była rzeczywista i merytorycznie uzasadniona, czego nie są w stanie zmienić subiektywne wyobrażenia powodów o wysokiej jakości ich pracy. Pozwany praco- dawca prawidłowo przeprowadził też związkową konsultację zamiaru wypowiedzenia zmieniającego, w tym konsultację drugiego stopnia, gdyż po zwrocie korespondencji wysłanej na adres wskazany przez przewodniczącego organizacji zakładowej nie był obowiązany do poszukiwania Komisji Krajowej Związku Zawodowego „L.P.”. 3 Apelację wniesioną przez powodów oddalił Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubez- pieczeń Społecznych w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 1 czerwca 2000 r. [...]. Sąd Okręgowy przejął ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd pierwszej instancji, a także zaaprobował ich prawną kwalifikację. Sąd Okręgowy zauważył ponadto, że wprawdzie w zakresie związkowej konsultacji zamiaru wypowiedzenia brak podstaw do bezpośredniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o dorę- czeniach, to w drodze analogii z art. 139 k.p.c. uznać można, iż pozostawienie w ak- tach osobowych powodów zawiadomienia skierowanego do Komisji Krajowej nastą- piło ze skutkami doręczenia. Kasację od powyższego wyroku wnieśli powodowie, zarzucając „naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, a w szczególności przez przyjęcie, że strona pozwana dochowała warunków określonych w przepisach ustawy z dnia

1. (powinno być „23”)
2. 1991 r. o związkach zawodowych oraz ustawy z dnia
4. 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (...), co w konsekwencji skutkowało skutecznym rozwiązaniem stosunku pracy z powodami”, a także „naruszenie przepi- sów postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy przez błędne przyjęcie, że strona pozwana skutecznie doręczyła Komisji Krajowej Związku Zawo- dowego „L.P." pismo zawierające swoje stanowisko w zakresie warunków rozwiąza- nia stosunku pracy z powodami”. Na tej podstawie strona skarżąca domagała się uchylenia kwestionowanego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sadu Rejono- wego i przekazania mu sprawy do ponownego rozpoznania, przy uwzględnieniu kosztów postępowania kasacyjnego. Powyższe zarzuty zostały w treści uzasadnienia kasacji zrelatywizowane do art. 32 ust.1, 2 i 4 ustawy o związkach zawodowych oraz do art. 139 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja wykazuje wprawdzie wyraźne uchybienia w zakresie prawniczego warsztatu zawodowego (podstawy kasacyjne mają ogólnikowe i jedynie częściowe uzasadnienie - nie rozciąga się ono na petitum i w ogóle nie obejmuje konkretyzacji przepisów tzw. ustawy o grupowych zwolnieniach, a poza tym jest napisana niesta- rannym językiem ), lecz mimo to musi być uwzględniona, gdyż jej podstawy są usprawiedliwione, a ściślej rzecz ujmując - ich zasadności nie można wykluczyć w 4 świetle niejasnych motywów zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sąd drugiej instancji ustalił i ocenił bowiem, że dalsze zatrudnianie powodów na dotychczasowych stano- wiskach przestało być możliwe wskutek ich likwidacji i z tej przyczyny pracodawca dokonał wypowiedzeń zmieniających na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw. Sąd Okręgowy nie dostrzegł jednak, iż powołany przepis dotyczy zwolnień grupowych i z wyraźną niekonsekwencją stwierdził równocześnie, że wspomniane wypowiedzenia zmieniające „dla swej ważności wymagały przeprowadzenia konsultacji związkowej o której mowa w art. 38 k. p., przy czym po negatywnej odpowiedzi organizacji związ- kowej pozwany obowiązany był do zwrócenia się do organizacji ogólnokrajowej w której skład wchodziła organizacja związkowa”. Współdziałanie pracodawcy z pra- cowniczym przedstawicielstwem związkowym odbywa się jednak przy zwolnieniach grupowych na zasadach porozumienia (regulaminu) z art. 4 ustawy. Natomiast osobom wymienionym w art. 6 ust. 1 ustawy, a więc między innymi członkom zarządu zakładowej organizacji związkowej, do grona których należeli także powodowie, nie wolno w razie zwolnień indywidualnych dokonać nie tylko wy- powiedzenia, ale również wypowiedzenia zmieniającego. W tym zakresie zastoso- wanie ma zatem przepis art. 32 ust.2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach za- wodowych (jednolity tekst: Dz.U z 2001 r. Nr 79, poz. 854), który stanowi, że praco- dawca bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej nie może jednostron- nie zmienić warunków pracy lub płacy na niekorzyść pracownika będącego człon- kiem zarządu (lub komisji rewizyjnej) zakładowej organizacji związkowej w czasie trwania mandatu oraz w okresie roku po jego wygaśnięciu. Powołany przepis wyma- ga od pracodawcy uzyskania zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej, któ- rego to wymagania nie można identyfikować ze złożeniem wniosku o udzielenie ta- kiej zgody, niezależnie od tego, czy wniosek rzeczywiście został adresatowi dorę- czony. Bezprzedmiotowe są więc wszelkie rozważania na temat dopuszczalności po- sługiwania się analogią z art. 139 § 3 k.p.c. i uznawania, że jeżeli pismo w sprawie wypowiedzenia (wypowiedzenia zmieniającego) pracodawca wysłał do ogólnokrajo- wej organizacji związkowej na adres podany przez przewodniczącego organizacji za- kładowej, po czym korespondencja wróciła z adnotacją o niepodjęciu przesyłki lub o zmianie siedziby przez adresata, to przesyłkę pozostawia się w aktach osobowych 5 pracownika ze skutkami doręczenia. Należy jednak lojalnie podkreślić, że wspomnia- nej analogii Sąd Okręgowy szukał dla zawiadomienia o zamiarze wypowiedzenia (wypowiedzenia zmieniającego), czyli w okolicznościach określonych w art. 38 § 3 k.p., a nie dla wniosku o wyrażenie zgody na dokonanie podobnego wypowiedzenia. Tymczasem w okolicznościach sprawy konieczna prima facie była zgoda organizacji związkowej i to organizacji zakładowej, a nie ogólnokrajowej. Co prawda, powód Le- chosław W. był członkiem zarządu organizacji ogólnokrajowej, lecz ochrona z tego tytułu ulegała pochłonięciu w zbiegu z ochroną należną z racji członkostwa w zarzą- dzie organizacji zakładowej. Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39313 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji, przy czym o kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 39319 w związku z art. 108 § 2 k.p.c. ========================================