III KZ 71/02

POSTANOWIENIE Z DNIA 28 MARCA 2003 R. III KZ 71/02 Oskarżonemu, który jest pozbawiony wolności i z tego powodu nie brał udziału w postępowaniu przed sądem odwoławczym, należy doręczyć odpis wyroku sądu odwoławczego także wtedy gdy miał obrońcę z urzędu; dzień tego doręczenia jest początkiem biegu terminu do zgłoszenia wnio- sku o doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem w celu wniesienia kasa- cji. Przewodniczący: sędzia SN M. Sokołowski. Prokurator Prokuratury Krajowej: J. Gemra. Sąd Najwyższy w sprawie Wiesława D., skazanego z art. 189 § 2 k.k. i in., po rozpoznaniu zażalenia obrońcy skazanego na postanowienie Sądu Okręgowego w O. z dnia 31 lipca 2002 r. o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem w celu wnie- sienia kasacji, po wysłuchaniu wniosku Prokuratora p o s t a n o w i ł :

1. uchylić zaskarżone postanowienie i wniosek o przywrócenie termi- nu pozostawić bez rozpoznania,
2. przekazać sprawę Sądowi Okręgowemu w O. w celu doręczenia skazanemu odpisu wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia 17 kwietnia 2002 r. wraz z uzasadnieniem w trybie przewidzianym w art. 524 § 1 k.p.k. 2 U z a s a d n i e n i e W dniu 17 kwietnia 2002 r. Sąd Okręgowy w O. – jako sąd odwoław- czy – ogłosił wyrok w sprawie Wiesława D. Skazany Wiesław D. nie był obecny na ogłoszeniu wyroku, ponieważ był pozbawiony wolności i nie zo- stał doprowadzony na rozprawę apelacyjną. Na rozprawie apelacyjnej i ogłoszeniu wyroku był obecny jego obrońca z urzędu. W dniu 24 kwietnia 2002 r. w Zakładzie Karnym doręczony został skazanemu Wiesławowi D. odpis tego wyroku wraz z pouczeniem o kasa- cji. W pouczeniu tym podano: „odpis wyroku z uzasadnieniem będzie dorę- czony na żądanie zgłoszone w terminie zawitym 7 od daty ogłoszenia ni- niejszego wyroku”. Skazany zwrócił się do Sądu Okręgowego w O. pismem z dnia 25 kwietnia 2002 r. „o przywrócenie terminu o nadesłanie prawomocnego wy- roku wraz z uzasadnieniem i nadesłanie w/w wyroku wraz z uzasadnieniem w celu wniesienia kasacji do Sądu Najwyższego”. Pismo to zostało złożone w administracji Zakładu Karnego w dniu 26 kwietnia 2002 r. i wpłynęło do Sądu Okręgowego w dniu 30 kwietnia 2002 r. Sąd Okręgowy w O., postanowieniem z dnia 31 lipca 2002 r., wnio- sku skazanego nie uwzględnił. Skazany wniósł w dniu 8 sierpnia 2002 r. – z zachowaniem siedmiodniowego terminu – sporządzone osobiście zaża- lenie na to postanowienie. Przewodniczący Wydziału wezwał skazanego do złożenia w terminie 7 dni tego zażalenia, sporządzonego i podpisanego przez adwokata. Przed upływem tego terminu – w dniu 30 września 2002 r. – ustanowiony przez skazanego obrońca z wyboru wniósł zażalenie na postanowienie z dnia 31 lipca 2002 r. Zażalenie to przedstawione zostało Sądowi Najwyższemu do rozpoznania. W uzasadnieniu zażalenia obrońca wywodzi, że skazany 3 trafnie wykazywał we wniosku o przywrócenie terminu i w osobistym zaża- leniu, iż doręczenie mu w Zakładzie Karnym orzeczenia w siódmym dniu od jego ogłoszenia praktycznie uniemożliwiało zachowanie terminu poda- nego w pouczeniu. Rozstrzygając sprawę, Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Stosownie do art. 419 § 2 k.p.k., jeżeli oskarżony pozbawiony wolno- ści nie był obecny przy ogłoszeniu na rozprawie orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, a nie miał obrońcy, orzeczenie to doręcza się oskarżonemu. Zgodnie zaś z art. 422 § 2 k.p.k., dla oskarżonego pozba- wionego wolności, który nie ma obrońcy i nie był obecny podczas ogłasza- nia wyroku, termin do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uza- sadnienia biegnie od daty doręczenia mu wyroku. Przepisy te dotyczą po- stępowania przed sądem pierwszej instancji i, stosownie do art. 458 k.p.k., mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu odwoławczym. Aby przepisy te zastosować odpowiednio, należy uwzględnić różnicę w zakresie obowiązków obrońcy z wyboru i obrońcy z urzędu. Stosownie do art. 84 § 1 k.p.k., ustanowienie obrońcy lub wyznaczenie obrońcy z urzędu uprawnia go do działania w całym postępowaniu, nie wyłączając czynności po uprawomocnieniu się orzeczenia, jeżeli nie zawiera ograni- czeń. Jednakże obrońca z urzędu (odmiennie niż obrońca z wyboru) nie ma obowiązku podejmowania czynności procesowych po prawomocnym zakończeniu postępowania (art. 84 § 2 zd. 1 k.p.k.). Ta różnica jest nie- zwykle istotna, gdyż wyrok sądu odwoławczego po ogłoszeniu jest prawo- mocny. Tak więc po jego ogłoszeniu obrońca z wyboru ma obowiązek po- dejmowania dalszych czynności, a obrońca z urzędu takiego obowiązku nie ma. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, niedotrzymanie terminu zawi- tego z winy obrońcy traktowane jest jako przyczyna niezależna od strony, co uzasadnia przywrócenie terminu (postanowienie Sądu Najwyższego z 4 dnia 3 października 1974 r., Z 32/74, OSNKW 1974, z. 12, poz. 237). W wypadku gdy oskarżony ma obrońcę z urzędu, niedotrzymanie terminu określonego w art. 524 § 1 zd. 2 k.p.k. nie może być traktowane jako zaist- niałe z „winy obrońcy”. Jeżeli obrońca z urzędu nie ma obowiązku podej- mowania czynności po prawomocnym zakończeniu postępowania, to nie ma również obowiązku złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uza- sadnienia wyroku. Tak więc w istocie oskarżony zastępowany przez obroń- cę z urzędu po ogłoszeniu wyroku sądu odwoławczego działa już bez obrońcy. Powyższe stwierdzenia prowadzą do wniosku, że oskarżonemu, który jest pobawiony wolności i z tego powodu nie brał udziału w postępowaniu przed sądem odwoławczym, należy doręczyć odpis wyroku sądu odwoław- czego nawet wtedy gdy miał obrońcę z urzędu; dzień tego doręczenia jest początkiem biegu terminu do złożenia wniosku o doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem w celu wniesienia kasacji. Wykładnia taka utrwalona jest w orzecznictwie Sądu Najwyższego od czasu wprowadzenia do procedury karnej instytucji kasacji (ustawą z dnia 29 czerwca 1995 r. nowelizującą kodeks postępowania karnego). Taką wy- kładnię przyjął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 7 maja 1996 r., III KZ 7/
3. Fragment uzasadnienia tego postanowienia został opublikowany w Orzecznictwie Sądu Najwyższego – Prok. i Pr. 1997, z. 1, poz. 11, lecz niestety bez istotnego stwierdzenia, że oskarżony mający obrońcę z urzędu „po wydaniu prawomocnego wyroku faktycznie już nie posiadał obrońcy”. Także w postanowieniu z dnia 14 stycznia 1997 r., V KZ 99/96 (OSNKW 1997, z. 3-4, poz. 32) Sąd Najwyższy wyraźnie zaakcentował, że w oma- wianej sytuacji określenie początku biegu terminu uzależnione jest od tego, czy oskarżony ma obrońcę z wyboru, a nie od tego czy w ogóle miał obrońcę w postępowaniu odwoławczym. 5 Wykładnia taka została zaaprobowana w literaturze (por. Z. Doda, J. Grajewski, A. Murzynowski: Kasacja w postępowaniu karnym – Biblioteka Palestry 1996, s. 38 i 39; Z. Doda, A. Gaberle: Kontrola odwoławcza w pro- cesie karnym, Warszawa 1997 r., s. 462 i 461). Przepisy kodeksu postępowania karnego z 1997 r., regulujące oma- wianą kwestię, nie różnią się od odpowiednich przepisów znowelizowane- go kodeksu postępowania karnego z 1969 r. w taki sposób, aby odstąpić od dotychczasowej wykładni. (...) Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie. Zauważyć też należy, że przymus adwokacki nie obowiązuje przy wnoszeniu zażalenia na odmowę przywrócenia terminu do zgłoszenia wniosku, o którym mowa w art. 524 § 1 zd. 2 k.p.k. Wezwanie skazanego do uzupełnienia rzekomych braków formalnych jego zażalenia z dnia 8 sierpnia 2002 r. było zatem błędne.