I PK 78/02

Wyrok z dnia 16 kwietnia 2003 r. I PK 78/02 Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Andrzej Kijowski (sprawozdawca), Herbert Szurgacz. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2003 r sprawy z powództwa Józefa C. przeciwko Przedsiębiorstwu Produkcyjno-Handlowo- Usługowemu „T.” Spółce z o.o. w B. o odszkodowanie, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 29 listopada 2001 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyro- kiem z dnia 29 listopada 2001 r. [..] zmienił zaskarżony apelacją pozwanego Przed- siębiorstwa Produkcyjno-Hanlowo-Usługowego „T.” Spółki z o. o. w B. wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Białymstoku z dnia 15 marca 2001 r. [..], w ten sposób, że oddalił powództwo Józefa C. o zasądzenie odszkodowania z tytułu bezprawnego wypowiedzenia mu umowy o pracę. Sąd Rejonowy ustalił, że powód, będący wspól- nikiem pozwanej Spółki, został uchwałą [..] Zgromadzenia jej Wspólników z dnia 25 maja 1992 r. powołany na stanowisko prezesa zarządu, przez co „wstąpił” w stosu- nek pracy na tym stanowisku na podstawie bezterminowej umowy o pracę. Począt- kowo był to organ jednoosobowy, po czym zmianą umowy spółki, dokonaną aktem notarialnym z dnia 25 stycznia 1998 r., przekształcono go w zarząd trzyosobowy, w skład którego - poza powodem jako prezesem -, weszli Irena K. i Marek Ł., a ponadto powołano radę nadzorczą. Niezależnie od powyższego zatrudnienia powód od września 1996 r. prowadził też pod firmą „G.” własną działalność gospodarczą w dziedzinie usług transporto- wych. W tej samej branży powód od lutego 1999 r. wspólnie z synem Dariuszem prowadził ponadto firmę „C.”. Działalność obu tych firm stanowiła w rozumieniu art. 2 204 k.h. działalność konkurencyjną wobec pozwanej Spółki, przejmując stopniowo jej klientów i stwarzając bezpośrednie zagrożenie dla jej interesów. Z ramienia firmy „G.” powód wykonywał trzema samochodami usługi na rzecz pozwanej Spółki na prefe- rencyjnych warunkach, ustalonych przez siebie jako prezesa jej zarządu. Pozwana godziła się na to ze względu na naciski powoda, który groził, że w przeciwnym razie zaoferuje „P.”, jako jej głównemu kontrahentowi, konkurencyjne ceny usług trans- portowych przy użyciu 3 samochodów „TIR” i 7 samochodów „Star”, eliminując po- zwaną z rynku. Wymuszanie zawyżonych stawek i ułatwianie świadczenia usług do- tyczyło też firmy „C.”. Do dyspozycji tej firmy powód przekazał umownie trzy samo- chody będące własnością „G.”, co umożliwiło jej w lutym 2000 r. nawiązanie kontak- tów handlowych z „P.”. Powód nie respektował też zasady łącznej reprezentacji Spółki (przez dwóch członków zarządu lub jednego członka zarządu i prokurenta), podpisując umowy jednoosobowo, w tym z własną firmą „G.”, sam ustalał sobie wy- nagrodzenie, odmawiał współpracy z radą nadzorczą, korzystał nieodpłatnie przy prowadzeniu swojej firmy z utrzymywanej przez pozwaną Spółkę nieruchomości przy ul. Z., przy czym połowę tej nieruchomości bez zgody Spółki wydzierżawił firmie „A.”. Odwołanie powoda z funkcji prezesa zarządu i rozwiązanie z nim umowy o pracę było więc w pełni uzasadnione. Odnośnie do skuteczności wypowiedzenia dokonanego w dniu 7 marca 2000 r. Sąd Rejonowy przyjął, że nie naruszyło ono przepisu art. 41 k.p. Powód był bo- wiem w tym dniu obecny w pracy i wykonywał swoje pracownicze obowiązki, a zwol- nienie lekarski przedłożył w sekretariacie dopiero w godzinach popołudniowych. Funkcję prezesa zarządu pozwanej Spółki powód pełnił przy tym do odwołania go przez uchwałę rady nadzorczej podjętą w dniu 1 marca 2000 r., lecz z mocą od dnia 6 marca 2000 r., a zatem kompetencję do złożenia mu oświadczenia o wypowiedze- niu umowy o pracę w dniu 7 marca 2000 r. miał już zarząd, a nie rada nadzorca. Dlatego oświadczenie to było wadliwe, jako pochodzące od organu nieuprawnione- go, wobec czego Sąd Rejonowy zasądził powodowi na podstawie art. 45 w związku z art. 471 k.p. odszkodowanie w wysokości 22.143,00 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 8 listopada 2000 r., tj. od daty doręczenia stronie pozwanej zmodyfikowanego żądania pozwu. Natomiast Sąd Okręgowy zmienił powyższe ustalenia w ten sposób, że uznał, iż stosunek pracy powoda powstał na podstawie powołania w skład zarządu, wobec czego jedynie rada nadzorcza miała kompetencję zarówno do nawiązania, jak też 3 rozwiązania tego stosunku, przy czym „oświadczenie o odwołaniu z członka zarządu jest równoznaczne z rozwiązaniem umowy o pracę za wypowiedzeniem”. Uchwałę o odwołaniu powoda podjęła rada nadzorcza w dniu 1 marca 2000 r. ze skutkiem na dzień 6 marca 2000 r. „W ślad za odwołaniem” rada nadzorcza dokonała wypowie- dzenia stosunku pracy ze skutkiem rozwiązującym w dniu 30 czerwca 2000 r., zwal- niając powoda od 8 marca 2000 r. z obowiązku świadczenia pracy. „Faktem jest, że pismo wypowiadające powodowi stosunek pracy datowano na 7 marca 2000 r., tj. dzień po dacie odwołania ze stanowiska prezesa, jednakże - w ocenie Sądu Okrę- gowego - ten jeden dzień nie miał wpływu ani na bieg terminu wypowiedzenia powo- dowi - jako prezesowi - stosunku pracy (bieg terminu i tak rozpoczął się 1 kwietnia 2000 r. ), ani nie zmieniał dotychczasowego stanowiska pracy powoda na inne sta- nowisko podlegające zarządowi. Odwołanie dotyczyło bowiem funkcji członka zarzą- du, zaś rozwiązanie za wypowiedzeniem odnosiło się do stanowiska prezesa zarzą- du. Powód w dniu 7 marca 2000 r. pozostawał nadal (mimo wcześniejszego, tj. 6 marca 2000 r. odwołania) na stanowisku prezesa zarządu, podległym bezpośrednio radzie nadzorczej, a nie na jakimkolwiek innym stanowisku podporządkowanym za- rządowi. Zdaniem Sądu Okręgowego to właśnie rada nadzorcza, a nie zarząd - była uprawnionym organem do „rozwiązania z powodem stosunku pracy za wypowiedze- niem”, wobec czego powództwo podlegało oddaleniu. W kasacji od powyższego wyroku powód zarzucił błędną wykładnię lub nie- właściwe zastosowanie art. 31 , 68 i 70 k.p. w związku z art. 8 ustawy z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 24, poz. 110 ze zm.), a także art. 195, 197, 203 i 215 k.h. przez przyjęcie, że stosunek pracy z członkiem zarządu spółki z o.o. po dacie wejścia w życie tej ustawy powstaje na podstawie aktu powołania oraz że odwołanie ze składu zarządu nie pozbawia funkcji prezesa zarządu, a poza tym jest równoznaczne z wypowiedze- niem stosunku pracy, przy czym upoważniony do złożenia takiego oświadczenia od- wołanemu członkowi zarządu nie jest zarząd tylko rada nadzorcza reprezentowana przez dwóch swoich członków. Na tej podstawie skarżący domagał się zmiany kwe- stionowanego orzeczenia przez oddalenie apelacji, względnie jego uchylenia i prze- kazania sprawy do ponownego rozpoznania, przy zasądzeniu kosztów postępowa- nia, w tym kosztów zastępstwa według załączonego rachunku. Przyjęcie kasacji do rozpoznania jest zdaniem skarżącego uzasadnione oczywistym naruszeniem prawa przez Sąd drugiej instancji. 4 W odpowiedzi na kasację strona pozwana domagała się jej „odrzucenia jako niezasadnej”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja podlega oddaleniu, gdyż zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu pomimo oczywiście błędnego uzasadnienia. Z ustaleń faktycznych poczynionych w postępowaniu w pierwszej instancji (i nie podważonych w postępowaniu apelacyj- nym) w odniesieniu do przyczyny wypowiedzenia stosunku pracy jednoznacznie bo- wiem wynika, że było nią nie tylko, a nawet nie tyle odwołanie ze składu zarządu po- zwanej (co - wbrew odmiennym twierdzeniom Sądu Okręgowego - spowodowało też automatyczną utratę stanowiska jego prezesa), ile świadome i celowe działanie skar- żącego na szkodę interesów Spółki, której był udziałowcem i zarazem pracownikiem, polegające na zajmowaniu się niedozwoloną działalnością konkurencyjną ( art. 204 k.h. i art. 100 § 2 pkt 4 k.p.). Takie zachowanie uprawniało więc radę nadzorczą do jednoczesnego odwołania skarżącego ze składu zarządu pozwanej Spółki i rozwią- zania umowy o pracę bez wypowiedzenia z jego winy (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 1999 r., I PKN 3/99, OSNAPiUS 2000 nr 12, poz. 460). Tymcza- sem rada nadzorcza ograniczyła się „wielkodusznie” do wypowiedzenia umowy o pracę z równoczesnym zwolnieniem skarżącego z obowiązku świadczenia pracy od dnia 8 marca do dnia 30 czerwca 2000 r., a więc przez okres niemal czterech mie- sięcy. Co prawda oświadczenie rady nadzorczej było wadliwe, gdyż nie miało ko- niecznej skądinąd formy uchwały (art. 215 § 1 k.h.), tylko pisma podpisanego przez jej dwóch członków, a poza tym zostało złożone w dniu 7 marca 2000 r., a więc dzień po odwołaniu skarżącego ze składu zarządu, kiedy to jego stosunek pracy jako „sze- regowego” pracownika Spółki podlegał już wyłącznej kompetencji zarządu (art. 31 k.p.), lecz wadliwość ta, którą Sąd drugiej instancji próbował „zatrzeć” w wysoce nie- udolny sposób, nie jest w stanie zrównoważyć działania skarżącego na szkodę Spółki. Co więcej próba domagania się w tej sytuacji odszkodowania za wypowie- dzenie dokonane wprawdzie przez organ nieuprawniony, lecz z przyczyn legitymują- cych pracodawcę do wydalenie z pracy, musi być oceniana jako działanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, a więc jako nadużycie prawa, które nie zasłu- guje na ochronę (art. 8 k.p.). 5 Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312 k.p.c. orzekł jak w sentencji. ========================================