I KZP 12/03

UCHWAŁA Z DNIA 30 KWIETNIA 2003 R. I KZP 12/03 Asesor komorniczy nie jest funkcjonariuszem publicznym w rozumie- niu art. 115 § 13 pkt 3 k.k., jednakże przyjąć należy, że ma on status funkcjonariusza publicznego w rozumieniu tego przepisu, gdy pełni zleco- ne mu obowiązki zastępcy komornika na podstawie art. 26 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. Nr 133, poz. 882 ze zm.), bądź prowadzi czynności egzekucyjne zlecone mu przez komornika w trybie art. 33 tej ustawy. Przewodniczący: sędzia SN H. Gradzik. Sędziowie SN: P. Hofmański, W. Kozielewicz (sprawozdawca). Zastępca Prokuratora Generalnego R. Stefański. Sąd Najwyższy w sprawie Doroty i Andrzeja W., po rozpoznaniu, przekazanego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Rejonowy w B. postanowieniem z dnia 7 lutego 2003 r., zagadnienia prawnego wymagają- cego zasadniczej wykładni ustawy: „Czy asesor komorniczy jest funkcjonariuszem publicznym w rozumieniu przepisu art. 115 § 13 pkt 3 k.k. w sytuacji, gdy komornik zleci mu przepro- wadzenie egzekucji na podstawie art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 1997 r. Nr 133, poz. 882 ze zmianami)”? u c h w a l i ł udzielić odpowiedzi j a k w y ż e j . 2 U Z A S A D N I E N I E Postanowieniem z dnia 15 października 2002 r. Prokuratura Rejono- wa w B. wobec stwierdzenia, iż czyny nie zawierają znamion czynu zabro- nionego, umorzyła dochodzenie w sprawie:

1. a)dokonanego w okresie od 1 do 16 kwietnia 2002 r. w B. przekroczenia uprawnień przez asesora komorniczego rewiru I Dariusza F., podczas wykonywania czynności egzekucyjnych i działania na szkodę Doroty W., tj. o czyn określony w art. 231 § 1 k.k.,
2. b)groźby karalnej, skierowanej w dniu 10 kwietnia 2002 r. w B. przez ase- sora komorniczego rewiru I – Dariusza F. wobec Andrzeja W. przez za- powiedź zniszczenia go, która to groźba wzbudziła u pokrzywdzonego obawę, że zostanie spełniona, tj. o czyn określony w art. 190 § 1 k.k. Przekazując, w myśl art. 306 § 2 k.p.k., zażalenie Doroty i Andrzeja W. złożone na to postanowienie, Prokurator Prokuratury Okręgowej w B. w piśmie z dnia 28 listopada 2002 r. wskazał ponadto, iż asesor komorniczy nie jest funkcjonariuszem publicznym w rozumieniu art. 115 § 13 k.k. Rozpoznający to zażalenie Sąd Rejonowy w B. uznał, że w postępo- waniu odwoławczym wyłoniło się zagadnienie prawne wymagające zasad- niczej wykładni. Zagadnienie to zostało sformułowane w postaci tzw. pyta- nia prawnego w przytoczonym na wstępie postanowieniu Sądu Rejonowe- go w B. z dnia 7 lutego 2003 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Z konfiguracji procesowej w niniejszej sprawie wynika, iż przedsta- wione zagadnienie prawne wyłoniło się przy rozpoznawaniu środka odwo- ławczego wniesionego od orzeczenia, którym uznano, że wskazany przez pokrzywdzonego czyn nie wyczerpuje znamion przestępstwa określonego w art. 231 § 1 k.k. Przestępstwo to bowiem może zostać popełnione jedy- 3 nie przez funkcjonariusza publicznego. Skoro zaś w katalogu osób wska- zanych w art. 115 § 13 k.k. nie wymieniono stanowiska asesora komorni- czego, lecz jedynie komornika, rodzi się, zdaniem Sądu Rejonowego w B., problem, czy asesor komorniczy w sytuacji, gdy komornik zlecił mu prze- prowadzenie egzekucji, jest funkcjonariuszem publicznym. Odnosząc się do tej kwestii, wskazać przede wszystkim należy, iż nie budzi jakichkolwiek wątpliwości – ze względu na wyraźną regulację prawną – fakt, że komornik jest funkcjonariuszem publicznym. Został on, jak już wskazano, wymieniony w katalogu funkcjonariuszy publicznych w art. 115 § 13 pkt 3 k.k. oraz tak określony w art. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. Nr 133, poz. 882 ze zm.). Z przepisów tych jasno wynika, że komornik sądowy jest funkcjonariuszem publicznym działającym przy sądzie rejonowym, który wykonuje powierzo- ne mu przez państwo funkcje władzy publicznej – jako podstawowy organ egzekucyjny w sprawach cywilnych (zob. też Status publicznoprawny ko- mornika sądowego, w: Analiza i ocena ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, praca zbiorowa, pod red. K. Lubińskiego, Sopot 2000, s. 7 i n.). W powołanych wyżej przepisach, jak trafnie zauważył Sąd Rejonowy w B., nie wymienia się asesora komorniczego. Zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji, jeżeli komor- nik sądowy nie może pełnić obowiązków z powodu przeszkód prawnych lub faktycznych, pełnienie obowiązków zleca się zastępcy komornika, któ- rym może być komornik innego rewiru komorniczego lub asesor komorni- czy. W literaturze podkreśla się, iż asesor komorniczy należy do najbardziej wykwalifikowanego personelu komorniczego (por. J. Jankowski: Ustawa o komornikach sądowych i egzekucji, Warszawa 1998, s. 60). Analiza treści przepisów ustawy o komornikach sądowych i egzekucji wskazuje, że od asesora komorniczego wymaga się spełnienia takich samych warunków, jak od komornika. Asesorem komorniczym może zostać osoba, która: 4 1) pma obywatelstwo polskie i korzysta z pełni praw cywilnych i obywatel- skich, 2) jest nieskazitelnego charakteru, 3) ukończyła wyższe studia praw- nicze lub administracyjne, 4) odbyła aplikację komorniczą, 5) złożyła eg- zamin komorniczy, 6) ukończyła 25 lat (art. 10 w zw. z art. 32 ust. 1 cyt. ustawy). Asesora komorniczego powołuje prezes właściwego sądu apela- cyjnego na wniosek komornika, który zamierza zatrudnić asesora komorni- czego (art. 32 ust. 2 cyt. ustawy). Wprawdzie jest on powoływany przez prezesa sądu apelacyjnego, lecz jego stosunek pracy nawiązywany jest na podstawie umowy o pracę, której stroną jest zatrudniający go komornik. Powołanie w tym wypadku – jak podkreśla się w literaturze – jest tzw. po- wołaniem pozornym (w płaszczyźnie pojęć prawa pracy), gdyż nie rodzi bezpośrednio stosunku pracy, a oznacza jedynie powierzenie pewnej funk- cji (inwestytury) w zakresie realizowania imperium (władzy) publicznego, natomiast źródłem stosunku pracy jest umowa o pracę (W. Sanetra: Stosu- nek pracy komornika po nowemu, PS 1998, z. 2, s. 47). Zgodnie z art. 33 ust. 1 powołanej ustawy, komornik może zlecić asesorowi komorniczemu przeprowadzenie egzekucji w sprawach o świadczenie pieniężne nieprze- wyższające dwudziestokrotności prognozowanego przeciętnego wynagro- dzenia w państwowej sferze budżetowej, z wyłączeniem egzekucji nieru- chomości. Ponadto komornik może zlecić asesorowi komorniczemu także dokonanie określonych czynności w innych sprawach, z wyłączeniem: 1) sprzedaży oraz wydania wierzycielom ruchomości o wartości przekra- czającej kwotę, o której mowa w art. 33 ust. 1, 2) wykonania opróżnienia lokalu, pomieszczenia, gruntu lub przedsiębiorstwa, 3) wykonania orzecze- nia o zastosowaniu środków przymusu, 4) wykonania orzeczenia o ode- braniu osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod jej opieką, 5) ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych w sprawach o rosz- czenia niepieniężne oraz o roszczenia pieniężne przekraczające kwotę, o której mowa w art. 33 ust. 1, 6), sporządzenia planu podziału sumy uzy- 5 skanej z egzekucji, jeżeli suma ta przekracza kwotę, o której mowa w art. 33 ust. 1, 7), wydania decyzji i podpisywania dokumentów dotyczących de- pozytu. Zarówno zlecenie prowadzenia egzekucji (art. 33 ust. 1 cyt. usta- wy), jak i dokonania określonych czynności w innych sprawach (art. 33 ust. 2 cyt. ustawy) powinno być wystawione na piśmie i określać sprawy lub czynności, do których przeprowadzenia asesor komorniczy został upoważ- niony (art. 33 ust. 3 cyt. ustawy). Jednakże asesor komorniczy, któremu zlecono pełnienie obowiązków zastępcy komornika, w myśl art. 26 ust. 1 powołanej ustawy, jest uprawniony do wszystkich czynności w ramach ustawowych zadań komornika którego zastępuje. Nie potrzebuje zatem mieć upoważnienia do tych czynności komornika zastępowanego (por. R. Kuźnicki: Ustawa o komornikach sądowych i egzekucji. Koszty egzekucji. Komentarz, Wrocław 1998, s. 48-49). Przedstawione rozważania prowadzą, zdaniem Sądu Najwyższego, do następujących wniosków. Jakkolwiek słusznie w doktrynie nie przyznaje się statusu funkcjonariusza publicznego osobom należącym do personelu kancelarii, zatrudnionym przez komornika (por. A. Marek: Karnoprawne aspekty tajemnicy służbowej komornika sądowego, PS 2001, z. 1, s. 9-10), co dotyczyć musi także asesora komorniczego, jednakże tenże asesor w zakresie jego statusu karnoprawnego nie może być traktowany inaczej niż komornik w sytuacji, gdy pełni obowiązki zastępcy komornika (art. 26 ust. 1 cyt. ustawy) lub przeprowadza egzekucje w ramach zleconych na podsta- wie art. 32 ust. 1 cyt. ustawy bądź też wykonuje określone czynności w ra- mach zlecenia, o którym mowa w art. 33 ust. 2 cyt. ustawy. Należy zatem przyjąć, że asesor komorniczy wykonujący we wska- zanych przypadkach klasyczne czynności komornicze ma status funkcjona- riusza publicznego w rozumieniu art. 115 § 13 pkt 3 k.k. Odmienne stano- wisko co do tej kwestii skutkowałoby z jednej strony brakiem kwalifikowa- nej, karnoprawnej ochrony asesora komorniczego wypełniającego czynno- 6 ści komornika w określonych przypadkach, z drugiej strony zaś niemożno- ścią pociągnięcia go do odpowiedzialności karnej za przestępstwa, których podmiotem może być tylko funkcjonariusz publiczny.