III AO 25/02

Postanowienie z dnia 6 czerwca 2003 r. III AO 25/02 Zasadą jest przejście prokuratora w stan spoczynku z dniem ukończenia 65 roku życia. Możliwość dalszego pozostawania na stanowisku prokuratora powinna być traktowana jako wyjątek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami mającymi oparcie w interesie służby lub leżącymi po stronie prokuratora. Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Sędziowie SN: Andrzej Kijowski, Herbert Szurgacz. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2003 r. sprawy z odwołania Włodzimierza S. od decyzji Prokuratora Generalnego z dnia 16 lipca 2002 r. [...] w przedmiocie odmowy wyrażenia zgody na dalsze zajmowanie stanowiska prokuratora po ukończeniu 65 roku życia o d d a l i ł odwołanie. U z a s a d n i e n i e Minister Sprawiedliwości-Prokurator Generalny decyzją z dnia16 lipca 2002 r. nie wyraził zgody na dalsze zajmowanie przez Włodzimierza S. stanowiska prokura- tora po dniu 31 grudnia 2002 r. W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż prokurator Wło- dzimierz S. ukończył 65 lat życia w dniu 21 października 1999 r., a Prokurator Gene- ralny dotychczas dwukrotnie uwzględniał jego prośby o wyrażenie zgody na dalsze zajmowanie stanowiska prokuratora po ukończeniu tego wieku. Składając kolejny wniosek w dniu 28 czerwca 2001 r. zainteresowany podkreślił, że jako wizytator Pro- kuratury Apelacyjnej w R. zajmuje samodzielne stanowisko do spraw wizytacji i lus- tracji, postępowań skargowych, spraw organizacyjnych i kadrowych, przetwarzania informacji dla potrzeb Ministerstwa Sprawiedliwości i Prokuratury Krajowej, a także prowadzi badania akt ujęte w planie pracy i zlecone przez Prokuratora Apelacyjnego. Ponadto, z upoważnienia Prokuratora Generalnego, prowadzi postępowania w trybie 2 art. 7 ust. 5 w związku ust. 4 ustawy z dnia 17 lipca 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 1998 r., Nr 98, poz. 607) oraz występuje przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawach, w których zostały zaskar- żone decyzje Prokuratora Generalnego pozbawiające prawa do stanu spoczynku i uposażenia w stanie spoczynku. Ostatni wniosek zainteresowanego poparł Prokurator Apelacyjny w R., który „nie przedstawił jednak argumentacji takiego stanowiska, wskazując jedynie, że Ko- legium Prokuratury Apelacyjnej w R. pozytywnie zaopiniowało wniosek”. Rozważając wniosek zainteresowanego prokuratora, Minister Sprawiedliwości wskazał na ustawową zasadę przechodzenia prokuratora w stan spoczynku z chwilą ukończenia 65 roku życia. Wyrażenie zgody na dalsze zajmowanie stanowiska pro- kuratora, nie dłużej niż do ukończenia 70 roku życia, ma charakter fakultatywny i jest uzależnione „od całokształtu okoliczności, a więc zarówno od przesłanek obiektyw- nych, jak i subiektywnych dotyczących konkretnego prokuratora”. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości-Prokuratora Generalnego, zainteresowany nie spełnił przesłanek subiektywnych, bowiem przytoczone przezeń okoliczności „nie mogą być uznane za wystarczające i przekonywujące za dalszym zatrudnieniem ww. na stanowisku pro- kuratora, po ukończeniu przez niego 65 roku życia”. Wprawdzie jego doświadczenie zawodowe i zaangażowanie w pracę zasługuje na uznanie, ale nie stanowi okolicz- ności szczególnej przemawiającej za pozostawieniem go na stanowisku prokuratora „po ukończeniu 65 roku życia”. Nie zostały spełnione także przesłanki obiektywne, albowiem analiza obsady kadrowej Prokuratury Apelacyjnej w R. wykazała, iż nie po- siada ona wolnych etatów „orzeczniczych”. W konsekwencji brak jest podstaw do wy- rażenia zgody na dalsze zajmowanie przez Włodzimierza S. stanowiska prokuratora „po ukończeniu 65 roku życia”. W odwołaniu prokurator Włodzimierz S. zarzucił Prokuratorowi Generalnemu rażące naruszenie art. 8 k.p. w związku z art. 69 §1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U Nr 98, poz. 1070 ze zm.) w związku z art. 62a ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 21, poz. 206) - wskutek dowolnego i sprzecznego z zasadami współży- cia społecznego wykorzystania uprawnienia wynikającego z art. 69 § 1 pusp w związku art. 62a ust. 1 ustawy o prokuraturze i niewyrażenia zgody na dalsze zaj- mowanie do dnia 31 grudnia 2003 r. stanowiska prokuratora, w sytuacji, gdy „w rze- czywistości praca skarżącego w ocenie jego przełożonych wykonywana jest wzoro- 3 wo, służy doskonaleniu kadr prokuratorskich i jako taka jest wielce przydatną dla prawidłowego funkcjonowania prokuratur okręgu apelacji rzeszowskiej”. Zaskarżona decyzja pozbawia odwołującego się prawa uzyskania z dniem 1 stycznia 2003 r. podwyżki uposażenia i związanego z tym uposażenia w stanie spoczynku - które to uprawnienie gwarantuje przepis art. 62 ust. 1a i 1c ustawy o prokuraturze. Ponadto decyzja ta została wydana w obrazą art. 107 § 1 i 3 k.p.a., „bowiem jej uzasadnienie nie zawiera określenia, co oznaczają subiektywne warunki odnoszące się do skarżą- cego, których brak spowodował, że Prokurator Generalny odmówił wyrażenia zgody na dalsze - po ukończeniu 65 roku życia - zajmowanie przez skarżącego stanowiska prokuratora”. Tymczasem nie można wykluczyć, że odwołujący się spełnia takie wa- runki, „ale nie wiedząc czego mają dotyczyć nie przytoczył ich w złożonej prośbie o dalsze zatrudnienie”. Na tych podstawach odwołujący się - w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. W ocenie od- wołującego się, Prokurator Generalny pominął jego zasługi dla służby, bogate do- świadczenie zawodowe i licznie pełnione funkcje prokuratorskie. W tej sytuacji, bio- rąc pod uwagę, że z zaświadczenia lekarskiego znajdującego się w aktach osobo- wych wynika, iż jest w pełni zdolny do pracy na zajmowanym stanowisku „trudno wy- obrazić sobie jakie warunki subiektywne musi spełniać prokurator by uzyskał zezwo- lenie na dalszą - po ukończeniu 65 roku życia - pracę”, zwłaszcza że zaskarżona de- cyzja nie zawiera uzasadnienia w rozumieniu art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Odwołujący się zakwestionował także powołanie się Prokuratora Generalnego na brak wolnych etatów „orzeczniczych” w Prokuraturze Apelacyjnej w R., która fak- tycznie dysponuje dziesięcioma obsadzonymi etatami i nie ma „zatrudnienia przekra- czającego 10-cio osobowy stan etatowy”. Zaskarżona decyzja pozbawiła odwołują- cego się możliwości uzyskania z dniem 1 stycznia 2003 r. wynagrodzenia w pierw- szej stawce awansowej, wynoszącej 110% stawki podstawowej, co miałoby bezpo- średnie przełożenie na wysokość uposażenia w stanie spoczynku. W tym zakresie odwołujący wskazał, iż w okresie 44 lat zatrudnienia w prokuraturze przez wiele lat pełnił służbę za nieproporcjonalnie niskim wynagrodzeniem, w stosunku do innych zawodów prawniczych, kiedy brak było kandydatów do pełnienia służby prokurator- skiej, a liczni prokuratorzy odchodzili z zawodu. Pozbawienie go możliwości uzyska- nia wyższych poborów i uposażenia w stanie spoczynku jawi się jako rażąco sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. 4 W piśmie z dnia 20 maja 2003 r. odwołujący się usprawiedliwiał swoją nie- obecność na rozprawie w dniu 6 czerwca 2003 r. wcześniej zaplanowanym wyjaz- dem na zagraniczne wczasy i wobec zamiaru wzięcia osobistego udziału w tym po- stępowaniu wnosił o wyznaczenie nowego terminu rozprawy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do odro- czenia wyznaczonego terminu rozprawy, uznając, iż korzystanie przez odwołującego się z urlopu wypoczynkowego i wyjazd na zagraniczne wczasy nie stanowią nadzwy- czajnych wydarzeń, których nie można przezwyciężyć w celu „chęci wzięcia osobi- stego udziału” w wyznaczonej rozprawie (art. 214 k.p.c.). Ponadto złożenie takiego wniosku przez odwołującego się prokuratora przedkładającego zagraniczne wczasy, (których ewentualne opóźnione rozpoczęcie wskutek udziału w rozprawie wymagało przesunięcia wyjazdu na zagraniczne wczasy co najwyżej o dwa dni), ponad swój osobisty interes zawodowy w sprawie wymagającej - w jego odczuciu - osobistego udziału w rozprawie przed Sądem Najwyższym, implicite podważa jego niewzruszo- ne przekonanie o bezpodstawności zaskarżonej decyzji Prokuratora Generalnego odmawiającej wyrażenia zgody na przedłużenie czynnej służby prokuratorskiej na kolejny okres. Zaskarżona odwołaniem decyzja nie ma charakteru decyzji administracyjnej w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, ale jest decyzją dotyczącą stosunku czynnej służby prokuratora. W szczególności przepisy ustawy o prokuraturze nie zawierają odesłania w sprawach w niej nieuregulowanych do prze- pisów k.p.a., ale do ściśle wskazanych przepisów pusp (art. 62 a ust. 1 ustawy o pro- kuraturze), a w dalszej kolejności do przepisów ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych, a w sprawach nieuregulowanych także w przepisach tej ustawy, do przepisów Kodeksu pracy (art. 118 ustawy o prokuraturze). Zgodnie z art. 62 a ust. 1 ustawy o prokuraturze w związku z art. 69 ust. 1 pusp, pro- kurator przechodzi w stan spoczynku z dniem ukończenia 65 życia, chyba że Proku- rator Generalny na wniosek zainteresowanego prokuratora, po zasięgnięciu opinii właściwych prokuratorów przełożonych, wyrazi zgodę na dalsze zajmowanie stano- wiska, nie dłużej niż do ukończenia przez prokuratora 70 roku życia. Odwołanie od decyzji Prokuratora Generalnego wnosi się za pośrednictwem tego organu do Sądu 5 Najwyższego w terminie miesiąca od jej doręczenia prokuratorowi. W postępowaniu przed Sądem Najwyższym stosuje się odpowiednio przepisy o kasacji, tak jak w analogicznych sprawach dotyczących rozpoznawania odwołań sędziów od decyzji Krajowej Rady Sądownictwa w przedmiocie niewyrażenia zgody na dalsze zajmowa- nie stanowiska sędziego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2002 r., III KRS 2/02, dotychczas niepublikowany). Mając powyższe na uwadze, bezpodstawne było nazwanie wniesionego odwołania skargą, a także bezpodstawny był zarzuty ob- razy przepisów art. 107 § 1 i 3 oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., które w sprawie nie miały zastosowania. Wykładnia uregulowań zawartych w art. 62a ust. 1 ustawy o prokuraturze w związku z art. 69 ust. 1 pusp, wskazuje, iż jako regułę należy traktować przejście prokuratora w stan spoczynku z dniem ukończenia przez niego 65 roku życia. Możli- wość dalszego pełnienia stanowiska prokuratora w czynnej służbie prokuratorskiej jest uzależniona od wyrażenia zgody przez Prokuratora Generalnego, który kieruje się w tym względzie opiniami właściwych prokuratorów przełożonych, ale uwzględnia także własne rozeznanie obiektywnych potrzeb służby prokuratorskiej. W judykaturze podkreśla się, że możliwość dalszego pozostawania na stanowisku prokuratora po- winna być traktowana jako wyjątek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami ma- jącymi oparcie w interesie służby lub leżącymi po stronie prokuratora (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2002 r. , III AO 16/02, dotychczas niepubliko- wany). Wyważenie tych okoliczności zostało pozostawione w gestii Prokuratora Ge- neralnego, do którego należy ostateczne wyrażenie zgody na dalsze zajmowanie stanowiska prokuratorskiego. Stanowisko takie jest uzasadnione tym, że prokurator wnioskujący o uzyskanie takiej zgody nie ma roszczenia o przedłużenie stosunku czynnej służby prokuratorskiej, ale w odwołaniu od negatywnej decyzji może podwa- żać legalność lub zasadność motywów, które doprowadziły do jej podjęcia. Oznacza to, że Sąd Najwyższy rozpoznający odwołanie od odmownej decyzji w tym przed- miocie nie może wyrazić zgody na dalsze zajmowanie stanowiska przez odwołujące- go się prokuratora, ale weryfikuje motywy, które doprowadziły do wydania decyzji przez Prokuratora Generalnego. O ile zawarta w tej decyzji ocena pozytywnej opinii właściwego Prokuratora Apelacyjnego w R., wydana po pozytywnym akceptacji wniosku przez Kolegium Prokuratury Apelacyjnej, budzi wątpliwości na tle wyróżnia- jących walorów osobistych i przydatności zawodowej odwołującego się, o tyle powo- łanie się na prowadzenie określonej polityki kadrowej w organach prokuratorskich 6 wykluczało uznanie zasadności odwołania. Zasługujące na uznanie doświadczenie zawodowe i zaangażowanie w pełnieniu służby prokuratorskiej zostało ponadto do- cenione przez dwukrotne uwzględnienie wniosków odwołującego się o dalsze zaj- mowanie przezeń stanowiska prokuratora po ukończeniu 65 roku życia. Te jego wa- lory nie mogły wszakże przesądzić o zasadności kolejnego wyrażenia takiej zgody, jeżeli Prokurator Generalny wskazał, że obsada etatowa Prokuratury Apelacyjnej w R. wykazuje, iż jednostka ta „nie posiada wolnych etatów orzeczniczych”. Powołanie się przez odwołującego na fakt dysponowania przez tę jednostkę dziesięcioma obsa- dzonymi etatami „orzeczniczymi” nie podważa racjonalnej potrzeby prowadzenia właściwej polityki kadrowej, którą powinny realizować jednostki Prokuratury. Uzasad- nionym kierunkiem prowadzenia polityki kadrowej w jednostkach organizacyjnych prokuratury jest „pokoleniowa” wymiana kadr prokuratorskich, związana z jednej strony, z osiąganiem przez zasłużonych prokuratorów wieku umożliwiającego im sko- rzystanie z przywileju prokuratorskiego stanu spoczynku, a z drugiej strony, z potrze- bą umożliwienia przejęcia tej służby przez innych doświadczonych prokuratorów, a także zapewnienie etatów dla nowych kadr prokuratorskich. Sąd Najwyższy nie może ingerować w takie pojmowanie polityki kadrowej przez Prokuratora Generalnego, który - odmawiając wydania kolejnej zgody na dalsze zajmowanie stanowiska proku- ratora przez odwołującego się - nie działał dowolnie i nie naruszył przepisów prawa lub zasad współżycia społecznego, wskazanych jako podstawy odwołania. Dla porządku trzeba podkreślić, iż odwołujący się prokurator, który pozostaje w czynnej służbie prokuratorskiej do czasu zakończenia postępowania odwoławcze- go, w tym postępowania przed Sądem Najwyższym (art. 69 ust. 3 pusp w związku z art. 62 a ust. 1 ustawy o prokuraturze), nie został pozbawiony prawa uzyskania z dniem 1 stycznia 2003 r. podwyżki wynagrodzenia w stawce awansowej, która wpły- nie na określenie wysokości należnego mu uposażenia w stanie spoczynku. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. ========================================