V KK 240/03

POSTANOWIENIE Z DNIA 28 LISTOPADA 2003 R. V KK 240/03 Jeśli kasację od prawomocnego wyroku wydanego w sprawie o prze- stępstwo skarbowe wnosi interwenient, roszczący sobie prawo do przed- miotu, co do którego orzeczono przepadek, to kontrola dopuszczalności kasacji powinna uwzględniać także warunki określone w art. 523 § 2 i 3 k.p.k. Niezbędne jest zatem ustalenie kierunku zaskarżenia w odniesieniu do sytuacji procesowej oskarżonego, z dostrzeżeniem korzyści, bądź dole- gliwości, które może spowodować dla niego uwzględnienie zarzutów kasa- cji. To zaś pozwoli stwierdzić, czy kasacja jest dopuszczalna ze względu na kategorię prawomocnego orzeczenia, od którego została złożona. Sędzia SN: H. Gradzik. Sąd Najwyższy w sprawie Krzysztofa W. i Wojciecha Z., skazanych z art. 91 § 3 k.k.s. w zb. z art. 65 § 1 k.k.s., w przedmiocie dopuszczalności kasacji wniesionej przez interwenienta – Centrum Leasingowe Herbico Sp. z o.o. w P. od prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia 11 marca 2003 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia 24 października 2002 r. p o s t a n o w i ł na podstawie art. 531 § 1 k.p.k. p o z o s t a w i ć ka- sację bez rozpoznania (...). 2 U Z A S A D N I E N I E Wyrokiem z dnia 24 października 2002 r. Sąd Rejonowy w S. uznał Krzysztofa W. za winnego tego, że: 1) w dniu 14 lutego 2002 r. na przejściu granicznym w Ś. przewoził z Polski do Niemiec 3109 pakietów papierosów różnych marek, bez polskich znaków skarbowych akcyzy; 2) w tym samym czasie i miejscu, bez zgody organu celnego usunął zamknięcie celne w postaci plomb ołowianych, którymi był zabez- pieczony towar eksportowany z Polski do Niemiec dwoma samo- chodami ciężarowymi oraz w czasie bliżej nieustalonym uszkodził linkę celną, którą był zabezpieczony towar przewożony jednym z tych samochodów. Sąd Rejonowy przyjął, że obu tych zachowań oskarżony dopuścił się realizując jeden zamiar (art. 6 § 2 k.k.s.). Skazał go w związku z tym za jedno przestępstwo kwalifikowane z art. 91 § 3 k.k.s. w zb. z art. 65 § 1 k.k.s. i w zb. z art. 90 § 2 k.k.s., a na podstawie art. 65 § 1 k.k.s. w zw. z art. 7 § 1 k.k.s. wymierzył mu karę 4 miesięcy pozbawienia wolności i 100 stawek dziennych grzywny w wysokości po 50 zł. Tym samym wyrokiem Sąd Rejonowy uznał Wojciecha Z. za winnego tego, że w dniu 14 lutego 2002 r. na przejściu granicznym w Ś. udzielił pomocy Krzysztofowi W. w przewozie z Polski do Niemiec 3019 pakietów papierosów bez polskich znaków skarbowych akcyzy – tj. przestępstwa skarbowego z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 91 § 3 k.k.s. w zb. z art. 65 § 1 k.k.s. i na podstawie art. 19 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k.s. wymierzył mu karę 3 miesięcy pozbawienia wolności i 70 stawek dziennych grzywny w wysokości po 50 zł. Wykonanie kar pozbawienia wolności orzeczonych wobec obu oskarżonych zostało warunkowo zawieszone na okres 2 lat. 3 Sąd Rejonowy orzekł nadto, na podstawie art. 29 pkt. 1 i 2 k.k.s. w zw. z art. 30 § 2 i 3 k.k.s. i art. 31 § 1 k.k., przepadek na rzecz Skarbu Państwa, między innymi samochodu ciężarowego marki Iveco, nie uwzględniając interwencji zgłoszonej do samochodu przez jego właściciela – Centrum Leasingowe „Herbico” Sp. z o.o. w P. Apelację od tego wyroku wniósł tylko interwenient. Zarzucił rażącą niespółmierność przepadku samochodu do stopnia społecznej szkodliwo- ści przypisanego oskarżonym przestępstwa w relacji do celów, jakie śro- dek ten winien spełniać w zakresie prewencji szczególnej i społecznego oddziaływania – przy uwzględnieniu, że godzi on w podmiot zupełnie nie związany z czynem oskarżonych. Wniósł w konkluzji o zmianę wyroku w części dotyczącej przepadku i orzeczenie zwrotu samochodu jego praw- nemu właścicielowi, w wyniku uwzględnienia interwencji. Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z dnia 11 marca 2003 r. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok. Od prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w G. interwenient wniósł kasację. Zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego, a to prze- pisów art. 30 § 3 k.k.s. w zw. z art. 29 pkt 2 i art. 3 § 1 k.k.s., poprzez błędną ich wykładnię i uznanie, że samochód IVECO podlega obligatoryj- nemu przepadkowi i to pomimo faktu, że stanowi własność interwenienta, przy czym obraza tych przepisów miała istotny wpływ na treść wyroku, al- bowiem w jej wyniku doszło do pozbawienia interwenienta jego słusznych praw. Skarżący wniósł o uchylenie prawomocnego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Rejonowy. Zarządzeniem z dnia 3 lipca 2003 r. Przewodniczący Wydziału IV Karnego-Odwoławczego Sądu Okręgowego w G. przyjął kasację interwe- nienta, uznając że odpowiada ona warunkom formalnym i na podstawie art. 530 § 1 k.p.k. przesłał akta sprawy Sądowi Najwyższemu. 4 Przed skierowaniem kasacji do rozpoznania Sąd Najwyższy uznał za niezbędne rozważenie kwestii jej dopuszczalności z mocy ustawy, w szczególności z punktu widzenia warunków wniesienia określonych w art. 523 § 2 i 3 k.p.k. Przepisy te ograniczają uprawnienie stron do złożenia kasacji od prawomocnego wyroku sądu odwoławczego kończącego postę- powanie (art. 519 i 520 k.p.k.), uzależniając je od treści rozstrzygnięcia w stosunku do oskarżonego oraz od kierunku zaskarżenia. Ograniczenia ma- ją charakter względny, gdyż nie dotyczą kasacji: 1) wniesionych z powodu uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k., 2) wniesionych przez podmioty wymienione w art. 521 k.p.k. Z brzmienia przepisów art. 523 § 2 i 3 k.p.k. wynika, że mają one za- stosowanie także do orzeczeń w sprawach o przestępstwa skarbowe. Jeśli nadto zważyć, że w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe interwenient jest stroną (art. 120 § 1 k.k.s.), a jego uprawnienie do wnie- sienia kasacji zostało potwierdzone w art. 169 k.k.s., to jako oczywisty na- suwa się wniosek, że podlega ono także ograniczeniom określonym w art. 523 § 2 i 3 k.p.k., niezależnie od tego jak rozstrzygnięto w przedmiocie in- terwencji. Warunkiem prawidłowego powiązania tych ograniczeń z uprawnie- niem interwenienta do kasacji jest in concreto trafna identyfikacja kierunku zaskarżenia w odniesieniu do sytuacji procesowej oskarżonego. Celowe jest poczynienie w tej kwestii następujących uwag. Uwarunkowania prawa stron do złożenia kasacji, zamieszczone w powołanych przepisach, są ze sobą sprzężone w ten sposób, że każdy z przeciwstawnych kierunków za- skarżenia dopuszczalny jest tylko wobec wyroków zawierających rozstrzy- gnięcia określonej kategorii. Wyodrębnić trzeba dwie normy. Pierwsza – przyznaje uprawnienie strony do wniesienia kasacji na korzyść oskarżone- go w wypadku rozstrzygnięć wskazanych w art. 523 § 2 k.p.k., druga – na- daje uprawnienie do wniesienia kasacji na niekorzyść oskarżonego co do 5 rozstrzygnięć wymienionych w art. 523 § 3 k.p.k. Poza zakresem ograni- czeń, wynikających z treści obu przepisów, pozostawałaby zatem taka ka- sacja, której kierunek zaskarżenia nie prowadziłby do zmiany w sytuacji procesowej oskarżonego, a więc której nie można by zakwalifikować jako wniesionej na korzyść, bądź na niekorzyść oskarżonego. Przytoczone re- gulacje nie ograniczałyby jej dopuszczalności. Nasuwa się w związku z tym pytanie, czy taki właśnie charakter, neutralny wobec uwarunkowań proce- sowych oskarżonego, ma kasacja wniesiona w niniejszej sprawie przez interwenienta. Jako strona o szczególnym statusie interwenient może dochodzić swojego wyłącznie roszczenia do przedmiotów podlegających przepadkowi (art. 119 k.k.s.). W granicach tego tylko interesu procesowego może on wnosić kasację (art. 425 § 3 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.). Należy jednak podkreślić, że podejmowane w procesie rozstrzygnięcia co do roszczeń interwenienta zależą od treści orzeczeń wydanych w stosunku do oskarżo- nego. Gdy wynika z tych ostatnich, że przedmiot czynu zabronionego, sta- nowiącego przestępstwo skarbowe, mieści się w kategorii przedmiotów podlegających obligatoryjnemu lub fakultatywnemu przepadkowi (art. 29, 31 § 1, 43, 49 k.k.s.), wówczas dopiero aktualizuje się potrzeba podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie roszczenia interwenienta. Jeśli przedmiot ten stanowi własność interwenienta, to prima facie można by założyć, że żadne z potencjalnie możliwych orzeczeń co do tego przedmiotu, nie jest niekorzystne dla oskarżonego. W razie bowiem orzeczenia przepadku, in- terwenient utraci swoje prawo, a przedmiot przejdzie na własność Skarbu Państwa (art. 31 § 4 k.k.s.); w wypadku natomiast uwzględnienia interwen- cji, prawo do przedmiotu pozostanie przy interweniencie. W tych uwarun- kowaniach, charakteryzujących się swoistą konkurencją Skarbu Państwa i interwenienta do przedmiotu przestępstwa skarbowego, interwenient wnosi 6 kasację w swoim wyłącznie interesie, nie zaś na korzyść, czy też nieko- rzyść oskarżonego. Wniosek ten jest jednak pozornie tylko zasadny. Wyprowadzony bo- wiem został z pominięciem oczywistej okoliczności, że uwzględnienie, bądź nieuwzględnienie interwencji wiąże się ściśle z zakresem odpowie- dzialności oskarżonego. Uznanie zasadności roszczenia interwenienta jest przecież wtedy tylko możliwe, gdy nie zostanie orzeczony przepadek przedmiotu przestępstwa skarbowego jako środek karny obciążający w wy- roku oskarżonego (art. 22 § 2 pkt 2 k.k.s.). Z tego względu związek między kierunkiem kasacji interwenienta, a sytuacją procesową oskarżonego, ocenianą według kryterium korzystności, jest wyraźnie widoczny. Analizując zagadnienie w realiach sprawy należy zauważyć, że skar- żący z dwóch powodów domaga się uchylenia prawomocnego wyroku. Po pierwsze dlatego, że jak utrzymuje, samochód którym posłużyli się oskar- żeni przy popełnieniu przestępstwa, stanowiący bezspornie własność Her- bico Sp. z o.o., w ogóle nie mieści się w kategorii przedmiotów ustawowo objętych możliwością orzeczenia przepadku. Dla wykazania trafności za- rzutu autor kasacji odwołał się do poglądów wyrażonych w piśmiennictwie, według których pojazd jest przedmiotem służącym do popełnienia prze- stępstwa w rozumieniu art. 29 pkt 2 k.k.s. wtedy, gdy został odpowiednio przystosowany, a nie, jak w okolicznościach niniejszej sprawy – użyty tylko jako środek transportu, przy pomocy którego dokonano czynu. Po drugie dlatego, że nawet w razie uznania samochodu za przedmiot przestępstwa skarbowego, należało obligatoryjnie odstąpić od przepadku na podstawie art. 31 § 3 pkt 1 k.k.s., gdyż orzeczenie takie jest niewspółmierne do wagi popełnionego przestępstwa skarbowego. Nie ulega więc wątpliwości, że interwenient, zmierzając w kasacji do realizacji swojego celu procesowego, działa finalnie także na korzyść oskarżonych. Uwzględnienie bowiem pierwszego zarzutu mogłoby nastą- 7 pić tylko w wyniku skutecznego podważenia niekorzystnego dla oskarżo- nych ustalenia, że posłużyli się przy dokonaniu przestępstwa rzeczą nale- żącą do kategorii przedmiotów przestępstwa skarbowego. Natomiast prze- słanką uwzględnienia drugiego zarzutu byłoby, korzystne także dla oskar- żonych, zakwestionowanie współmierności orzeczenia środka karnego w postaci przepadku samochodu, do wagi popełnionego przez nich prze- stępstwa skarbowego. Uznanie zasadności któregokolwiek z zarzutów, a w następstwie uchylenie prawomocnego wyroku, otwierałoby możliwość uwzględnienia interwencji przy ponownym rozpoznaniu sprawy, a tym sa- mym nieorzeczenia przepadku samochodu, ostatecznie więc – złagodze- nia wyroku skazującego oskarżonych. Nieorzeczenie przepadku samocho- du zmieniłoby sytuację oskarżonych na korzyść także dlatego, że odsunę- łoby ich ewentualną odpowiedzialność deliktową za szkodę poniesioną przez właściciela pojazdu na skutek utraty jego własności na rzecz Skarbu Państwa. Powyższe uwagi prowadzą do konkluzji, że jeśli kasację od prawo- mocnego wyroku wydanego w sprawie o przestępstwo skarbowe wnosi in- terwenient, roszczący sobie prawo do przedmiotu, co do którego orzeczo- no przepadek, to kontrola dopuszczalności kasacji powinna uwzględniać także warunki określone w art. 523 § 2 i 3 k.p.k. Niezbędne jest zatem ustalenie kierunku zaskarżenia w odniesieniu do sytuacji procesowej oskarżonego, z dostrzeżeniem korzyści, bądź dolegliwości, które może spowodować dla niego uwzględnienie zarzutów kasacji. To zaś pozwoli stwierdzić, czy kasacja jest dopuszczalna ze względu na kategorię prawo- mocnego orzeczenia, od którego została złożona. Wykazano wyżej, że kasacja wniesiona przez Centrum Leasingowe Herbico Sp. z o.o., w razie jej uwzględnienia, zmieniłaby na korzyść sytua- cję oskarżonych w procesie. Uprawnienie do jej wniesienia podlega ogra- niczeniu określonemu w art. 523 § 2 k.p.k. i jest nim objęte, gdyż w pra- 8 womocnym wyroku skazującym orzeczono wobec oskarżonych kary po- zbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania. Wniesiona kasacja była niedopuszczalna z mocy ustawy i jako taka nie powinna była zostać przyjęta przez prezesa sądu odwoławczego (art. 429 § 1 k.p.k.). W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy, na podstawie art. 531 § 1 k.p.k., orzekł o pozostawieniu kasacji bez rozpoznania.