Wyrok z dnia 23 stycznia 2004 r. I PK 216/03 Regulamin wynagradzania dla grupy osób sprawujących funkcje orga- nów kierujących pracami Kasy Chorych ustalany przez Pełnomocnika Rządu do Spraw Wprowadze

„Regu- lamin Wynagradzania Ł. Regionalnej Kasy Chorych w Ł. zwany dalej Regulaminem określa zasady i warunki wynagradzania oraz przyznawania świadczeń związanych z wykonywaną pracą pracowników Ł. Regionalnej Kasy Chorych w Ł. zwanej dalej Kasą oraz świadczeń nie mających bezpośredniego związku z wynikami pracy"; § 3 - „

1. Regulamin wynagradzania obejmuje wszystkich.
2. Wynagrodzenie dla członków Zarządu wypłacane będzie na zasadach określonych w karcie powołania”; § 15 - „re- gulamin zostaje wprowadzony na czas określony do dnia 30.06.1999 r.”; § 16 - „zmiana Regulaminu następuje w formie pisemnej pod rygorem nieważności i wcho- dzi w życie po upływie 14 dni od dnia podania do wiadomości”; § 18 - „regulamin wchodzi w życie z dniem 1 lipca 1999 r. w terminie 14 dni od daty jego ogłoszenia, tj. od dnia 16 czerwca 1999 r.”. b) Podpisane przez dyrektora Kasy Chorych zarządzenie [...] z dnia 16 czerwca 1999 r. [...] „w sprawie: ustalenia i dokonania zmiany regulaminu wynagra- dzania”, w którym dyrektor Kasy Chorych stwierdził: „niniejszym ustalam co nastę- puje: postanawiam ustalić i wprowadzić zmiany w regulaminie wynagradzania zgod- nie z załącznikiem do zarządzenia. Zmiany w regulaminie wynagradzania nabywają mocy obowiązującej z dniem 1 lipca 1999 r.”. Załącznikiem do tak sformułowanego zarządzenia dyrektora Kasy Chorych jest w tym wypadku podpisany przez dyrektora 7 Kasy Chorych pełny tekst „regulaminu wynagradzania Ł. Regionalnej Kasy Chorych w Ł.”, w którym zmiany dotyczą całego szeregu kwestii merytorycznych, co w szcze- gólności znalazło wyraz także w: §

„regulamin wynagradzania Ł. Kasy Chorych w Ł. określa zasady i warunki wynagradzania oraz przyznawanie świadczeń związa- nych z wykonywaną pracą pracowników Łódzkiej Regionalnej Kasy Chorych w Ł.”; § 3 - „użyte w niniejszym regulaminie określenia oznaczają: Pracodawca (...), Kasa lub Kasa Chorych (...), Pracownik - pracownik pozostający w stosunku pracy z Ł. Regio- nalną Kasą Chorych w Ł. na podstawie umowy o pracę lub powołania, Wynagrodze- nie zasadnicze (...), Premia uznaniowa kwartalna (...), Najniższe wynagrodzenie ustawowe (...), Wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy (...), Prawo pracy (...)”; § 14 - „1. Dyrektorowi Kasy, członkom Zarządu Kasy i Dyrektorom Oddziałów, w przypadku ich odwołania przysługuje odprawa pieniężna w wysokości trzykrotnego wynagro- dzenia zasadniczego. 2. Odprawa nie przysługuje, gdy odwołanie ze stanowiska lub odwołanie z pełnienia funkcji nastąpiło: - na wniosek zainteresowanego, - w przypad- kach określonych w 14 ust. 2 i 3 Statutu Kasy, - w trybie art. 52 i art. 53 Kodeksu pracy, - w przypadku odwołania na wniosek Urzędu Nadzoru na podstawie art. 15c ust. 5 pkt 1 lit. b oraz ustanowienia zarządu komisarycznego, - w związku z przej- ściem na emeryturę lub rentę inwalidzką i nabyciem uprawnień do otrzymania jedno- razowej odprawy z tego tytułu”; § 16 - „regulamin zostaje wprowadzony na czas nie- określony”; § 17 - „zmiana Regulaminu następuje w formie pisemnej pod rygorem nieważności i wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia podania do wiadomości”; § 19 - „regulamin wchodzi w życie w terminie 14 dni od daty ogłoszenia”. Na pierwszej stronie tego tekstu „regulaminu wynagradzania” widnieje czytelna odręczna parafa o treści następującej: „akceptuję A.K. 1.07.99 r.”.

1. c)Podpisane przez dyrektora Kasy Chorych zarządzenie [...] z dnia 9 sierpnia 1999 r. [...] „w sprawie: ustalenia i dokonania zmiany regulaminu wynagradzania”, w którym dyrektor Kasy Chorych stwierdził: „niniejszym ustalam co następuje: posta- nawiam ustalić i wprowadzić zmiany w Regulaminie Wynagradzania zgodnie z za- łącznikiem do zarządzenia. Zmiany w Regulaminie Wynagradzania nabywają mocy obowiązującej w terminie 14 dni od dnia ogłoszenia”. Załącznikiem do tak sformuło- wanego zarządzenia dyrektora Kasy Chorych jest w tym wypadku podpisany przez dyrektora Kasy Chorych „Aneks nr 1 do Regulaminu Wynagradzania Ł. Regionalnej Kasy Chorych w Ł.” o treści następującej: „§ 1. § 14 ust. 1 Regulaminu Wynagradza- nia Ł. Kasy Chorych w Ł. uzyskuje brzmienie: „Dyrektorowi Kasy, członkom Zarządu i 8 Dyrektorom Oddziałów, w przypadku ich odwołania oraz zakończenia kadencji Za- rządu na skutek przyjęcia przez Radę Kasy w trybie art. 76 pkt 5 ustawy z dnia 6 lu- tego o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U. Nr 28, poz. 153 z późn. zm.) rocznego sprawozdania finansowego za 1999 r. przysługuje odprawa pieniężna w wysokości trzykrotnego wynagrodzenia miesięcznego. § 2. Aneks wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia”.
2. d)Podpisane przez dyrektora Kasy Chorych zarządzenie [...] z dnia 5 listo- pada 1999 r. [...] „w sprawie: ustalenia i dokonania zmiany regulaminu wynagradza- nia”, w którym dyrektor Kasy Chorych stwierdził: „zarządzam co następuje: § 1. Wprowadzam zmiany w Regulaminie Wynagradzania Kasy Chorych poprzez uchyle- nie zarządzenia [...] z dnia 9 sierpnia 1999 r. w części dotyczącej przyznania Dyrek- torowi Kasy Chorych i Członkom zarządu Kasy Chorych odpraw pieniężnych w wy- sokości trzykrotnego wynagrodzenia zasadniczego. § 2. Zmiany w Regulaminie Wy- nagradzania nabywają mocy obowiązującej w z dniem podpisania”. Powyższa dokumentacja, która znajduje się w aktach rozpoznawanej sprawy, daje podstawę do stwierdzenia, że: Po pierwsze, wszystkie wymienione zarządzenia dotyczące ustalenia treści lub zmian w „regulaminie wynagradzania” były wydawane przez dyrektora Kasy Cho- rych na podstawie § 16 ust. 2 Statutu, a to oznacza, że wydając je dyrektor Kasy Chorych działał jako „pracodawca w rozumieniu Kodeksu pracy w stosunku do osób zatrudnionych w Kasie”, korzystając z przysługującej mu kompetencji do ustalenia „regulaminu wynagradzania” dla podległych mu pracowników (art. 772 §

§ 5k.p.).

Po drugie, tylko trzy spośród czterech wskazanych wyżej zarządzeń dyrektora Kasy Chorych wyraźnie wskazują - bądź w treści samego zarządzenia, bądź też w specjalnym aneksie do zarządzenia - na to, jakie zmiany zostały nimi wprowadzane do „regulaminu wynagradzania”. Dotyczy to mianowicie: zarządzenia [...] z dnia 28 maja 1999 r., zarządzenia [...] z dnia 9 sierpnia 1999 r. oraz zarządzenia [...] z dnia 5 listopada 1999 r. Nie czyni tego natomiast (kluczowe z punktu widzenia rozpoznawa- nej sprawy) zarządzenie [...] z dnia 16 czerwca 1999 r., w którego treści znalazła się wprawdzie ogólna formuła „postanawiam ustalić i wprowadzić zmiany w Regulaminie Wynagradzania zgodnie z załącznikiem do zarządzenia”, jednakże - wbrew tej zapo- wiedzi - brak załącznika do tego zarządzenia, w którym skonkretyzowane zostałyby tego rodzaju „ustalenia i zmiany”; zamiast tego, załącznikiem do tego zarządzenia jest po prostu nowa wersja „regulaminu wynagradzania”, w której dokonano szeregu 9 zmian w stosunku do uprzednio obowiązującej wersji tego „regulaminu wynagradza- nia”, które polegają: bądź na wprowadzeniu zupełnie nowych postanowień (np. § 3 lub § 14 tej wersji „regulaminu wrnagradzania”), bądź na zmianie dotychczasowych postanowień (np. § 2 tej wersji „Regulaminu wynagradzania”), bądź też na wykreśle- niu z „regulaminu wynagradzania” niektórych jego postanowień (np. uprzednio obo- wiązującego § 16, który stanowił, że: „Zmiana Regulaminu następuje w formie pi- semnej pod rygorem nieważności i wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia poda- nia do wiadomości”). Po trzecie, tylko jedno spośród czterech wskazanych wyżej zarządzeń dyrek- tora Kasy Chorych, a mianowicie zarządzenie [...] z dnia 16 czerwca 1999 r. [...], do treści którego wprowadzona została (kluczowa z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy) nowa dyspozycja § 14 „regulaminu wynagradzania” („

1. Dyrektorowi Kasy, członkom Zarządu Kasy i Dyrektorom Oddziałów, w przypadku ich odwołania przy- sługuje odprawa pieniężna w wysokości trzykrotnego wynagrodzenia zasadniczego.
2. Odprawa nie przysługuje, gdy odwołanie ze stanowiska lub odwołanie z pełnienia funkcji nastąpiło: - na wniosek zainteresowanego - w przypadkach określonych w 14 ust. 2 i 3 Statutu Kasy - w trybie art. 52 i art. 53 Kodeksu pracy, - w przypadku od- wołania na wniosek Urzędu Nadzoru na podstawie art. 15c ust. 5 pkt 1 lit. b oraz ustanowienia zarządu komisarycznego - w związku z przejściem na emeryturę lub rentę inwalidzką i nabyciem uprawnień do otrzymania jednorazowej odprawy z tego tytułu”) - opatrzone zostało wspomnianą już wyżej czytelną odręczną parafą o treści następującej: „Akceptuję A.K. 1.07.99 r.” - przy czym ta parafa Pełnomocnika Rządu nie została umieszczona obok treści wprowadzonego do „regulaminu wynagradza- nia” nowego brzmienia § 14 Statutu, lecz widnieje na pierwszej (tytułowej) stronie tego zmienionego tekstu „regulaminu wynagradzania”. Nota bene, jakkolwiek także dwa następnie wydane zarządzenia dyrektora Kasy Chorych (zarządzenie [...] z dnia 9 sierpnia 1999 r. oraz zarządzenie nr 19/1999 z dnia 5 listopada 1999 r.) dotyczyły zmian treści wspomnianego § 14 „regulaminu wynagradzania”, to jednak żadne z nich nie zostało już opatrzone tego typu parafą akceptującą ich treść przez Pełno- mocnika Rządu, jak tekst „regulaminu wynagradzania” stanowiący załącznik do za- rządzenia dyrektora Kasy Chorych [...] z dnia 16 czerwca 1999 r. Po czwarte, wprowadzając zarządzeniem [...] z dnia 16 czerwca 1999 r. do „regulaminu wynagrodzania” dyspozycję § 14 (zmienianą następnie zarządzeniem nr 16/1999 z dnia 9 sierpnia 1999 r. oraz zarządzeniem [...] z dnia 5 listopada 1999 r.) 10 dyrektor Kasy Chorych w sposób oczywisty i rażący zarazem naruszył prawo, skoro na podstawie § 16 ust. 2 Statutu w związku z art. 772 §

§ 5k.p.

miał on kompeten- cję do ustalenia „regulaminu wynagradzania” wyłącznie dla podległych mu pracow- ników, gdy tymczasem wprowadził do tego „regulaminu wynagradzania” przepis § 14, dotyczący odpraw pieniężnych „dla siebie samego, swoich zastępców oraz członków Zarządu Kasy”, czyli dla osób, w stosunku do których kompetencja do ustalania wynagrodzenia i ewentualnie także innych świadczeń związanych ze sto- sunkiem pracy zastrzeżona została wyraźnie w § 8 pkt 5 Statutu na rzecz Rady Kasy, a więc do czasu jej powołania kompetencję tę mógł sprawować wyłącznie Peł- nomocnik Rządu (o czym jednoznacznie przesądzała dyspozycja art. 167 ust. 7 pkt 5 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym). W konsekwencji, już z tej przy- czyny wprowadzona zarządzeniem dyrektora Kasy Chorych [...] z dnia 16 czerwca 1999 r. do „regulaminu wynagradzania” nowa wersja § 14 była od początku dotknięta wadą nieważności i nie miała mocy prawnej, a tym samym nie mogła stanowić pod- stawy prawnej przyznania „dyrektorowi Kasy Chorych, jego zastępcom oraz człon- kom Zarządu Kasy Chorych” odpraw pieniężnych. Po piąte, skoro, stosownie do dyspozycji § 8 pkt 5 Statutu w związku z art. 167 ust. 7 pkt 5 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, kompetencja do ustalania wynagrodzenia i ewentualnych innych świadczeń związanych ze stosun- kiem pracy dla „dyrektora Kasy Chorych, jego zastępców oraz członków Zarządu Kasy Chorych” została wyraźnie zastrzeżona na rzecz Pełnomocnika Rządu, to w tej sytuacji, jedynie Pełnomocnik Rządu mógł z przysługującej mu kompetencji skorzy- stać, a w szczególności mógł to uczynić także w ten sposób, że wynagrodzenie oraz ewentualne inne świadczenia związane z pracą i zasady ich przyznawania tym oso- bom mógł określić:

1. a)bądź poprzez wydanie stosownych przepisów prawa pracy w formie „regu- laminu wynagradzania” dla tej grupy osób, które w Kasie Chorych sprawowały wyżej wymienione funkcje („dyrektora Kasy Chorych, jego zastępców oraz członków Zarzą- du Kasy Chorych”). Takiego aktu prawnego Pełnomocnik Rządu jednak nie wydał. Należy przy tym stwierdzić, że wbrew poglądowi prawnemu wyrażonemu przez Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku: po pierwsze - Pełnomocnik Rządu, jako organ jednoosobowy, mógł podejmować wszelkie rozstrzygnięcia jedynie w try- bie „decyzji”, a nie w trybie „uchwały”, która jest zawsze wyrazem „wspólnego roz- strzygnięcia” podejmowanego nie przez pojedyncze osoby, lecz przez zespół osób, 11 czyli przez członków określonego „organu kolegialnego”; z tym jednak zastrzeże- niem, że w danym wypadku - stosownie do dyspozycji § 8 pkt 5 Statutu w związku z dyspozycjami art. 167 ust. 7 pkt 5 oraz art. 76 pkt 3 i pkt 11 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym - każda decyzja Pełnomocnika Rządu podejmowana w zakresie spraw, w których pełnił on czasowo funkcję organów kolegialnych Kasy Chorych (w danym wypadku Rady Kasy Chorych), z woli samego ustawodawcy miała taką samą moc prawną i wywoływała takie same skutki prawne, jakie ustawa wiązała z uchwałami podejmowanymi przez właściwe organy kolegialne Kasy Cho- rych, w tym także z uchwałami podejmowanymi przez Radę Kasy Chorych; oraz po drugie - ustalenie przez Pełnomocnika Rządu przepisów prawnych z zakresu prawa pracy w formie „regulaminu wynagradzania” dla grupy osób sprawujących funkcje organów kierujących pracami Kasy Chorych („dyrektora Kasy Chorych, jego zastęp- ców oraz członków Zarządu Kasy Chorych”) stanowiło w świetle obowiązujących przepisów ustawowych przejaw realizacji kompetencji zastrzeżonej na rzecz Pełno- mocnika Rządu i polegającej na stanowieniu w tym zakresie przepisów prawa pracy (art. 9 k.p.), a w tej sytuacji sprawowanie tej kompetencji ani nie mogło być przez właściwy organ (tutaj: Pełnomocnika Rządu) przekazane formalnie lub faktycznie do realizacji innemu organowi (tutaj: dyrektorowi podległej Kasy Chorych), ani nie mogło być ograniczone przez właściwy organ (tutaj: Pełnomocnika Rządu) do „akceptacji” ustaleń przyjętych przez inny podległy podmiot (tutaj: dyrektora Kasy Chorych), ani też prawidłowość i skuteczność realizacji tej kompetencji przez właściwy organ (tutaj: Pełnomocnika Rządu) nie mogła podlegać ocenie na podstawie przepisów prawnych dotyczących oceny skutków prawnych czynności prawnych podejmowanych w obro- cie cywilnoprawnym, w tym także ocenie na podstawie art. 58 k.c.,
2. b)bądź też, Pełnomocnik Rządu w każdym indywidualnym przypadku mógł podejmować w tym zakresie stosowne decyzje. Sytuacja taka miała miejsce w roz- poznawanej sprawie. Jest bowiem poza sporem, że z dniem 1 sierpnia 1999 r. po- wód został powołany na stanowisko członka Zarządu Kasy Chorych, a decyzją z dnia 4 sierpnia 1999 r. Pełnomocnik Rządu zawarła z powodem umowę o pracę, na mocy której został on zatrudniony jako członek Zarządu Kasy Chorych na czas określony z wynagrodzeniem ustalonym w wysokości 8.272,05 zł. Natomiast w umowie tej nie zostały określone żadne inne należne powodowi świadczenia, a w szczególności nie została do niej wprowadzona klauzula, w myśl której w wypadku jego odwołania ze stanowiska członka Zarządu Kasy Chorych miałaby mu przysługiwać „odprawa pie- 12 niężna w wysokości trzykrotnego wynagrodzenia zasadniczego”. Klauzuli takiej nie zawiera również podjęta następnie uchwała Rady Kasy Chorych z dnia 25 listopada 1999 r., mocą której powód został odwołany ze stanowiska członka Zarządu Kasy Chorych, w związku ze zmianą całego składu Zarządu Kasy Chorych. Po siódme, prowadzi to w konsekwencji do wniosku, że w rozpoznawanej sprawie bezprzedmiotowe są (zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, a następnie także w uzasadnieniu kasacji) rozważania dotyczące kwestii, czy każde oświadczenie woli Pełnomocnika Rządu działającego w zakresie kompetencji przy- sługujących Radzie Kasy Chorych formułowane jako „uchwała”, „decyzja” lub „ak- ceptacja” można uznać za ważne i skuteczne. Istota zagadnienia prawnego, jakie wymagało wyjaśnienia w rozpoznawanej sprawie, sprowadza się natomiast do stwierdzenia, że odręczna adnotacja Pełnomocnika Rządu (o treści: „Akceptuję A.K. 1.07.99 r.”), dokonana na pierwszej stronie „regulaminu wynagradzania”, w którego treści pomieszczona została generalnie sformułowana dyspozycja § 14. („1. Dyrekto- rowi Kasy, członkom Zarządu Kasy i Dyrektorom Oddziałów, w przypadku ich odwo- łania przysługuje odprawa pieniężna w wysokości trzykrotnego wynagrodzenia za- sadniczego. 2. Odprawa nie przysługuje, gdy odwołanie ze stanowiska lub odwołanie z pełnienia funkcji nastąpiło: - na wniosek zainteresowanego - w przypadkach okre- ślonych w 14 ust. 2 i 3 Statutu Kasy - w trybie art. 52 i art. 53 Kodeksu pracy - w przypadku odwołania na wniosek Urzędu Nadzoru na podstawie art. 15c ust. 5 pkt 1 lit. b oraz ustanowienia zarządu komisarycznego - w związku z przejściem na eme- ryturę lub rentę inwalidzką i nabyciem uprawnień do otrzymania jednorazowej od- prawy z tego tytułu”), a stanowiącego załącznik do zarządzenia dyrektora Kasy Cho- rych [...] z dnia 16 czerwca 1999 r., w sensie prawnym w ogóle nie mogła być utoż- samiana z wykonaniem przez Pełnomocnika Rządu przysługującej mu (na podstawie § 8 ust. 5 Statutu w związku z art. 167 ust. 7 pkt 5 oraz art. 76 pkt 3 i pkt 11 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym oraz art. 772 §

§ 5k.p.) kompetencji do wydania przepisów prawa pracy (art.

9 k.p.) w formie „regulaminu wynagrodzania” dla podporządkowanych mu bezpośrednio pracowników pełniących funkcje organów Kasy Chorych, a więc dla „dyrektora Kasy Chorych, jego zastępców oraz członków Zarządu Kasy Chorych”. Stąd, pomimo błędnego uzasadnienia, zaskarżony wyrok odpowiada prawu. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312 k.p.c. orzekł jak w sentencji, zasądzając równocześnie - na podstawie § 12 ust. 4 pkt

13 pkt 3 w związku z § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 wrze- śnia 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielanej przez radcę prawnego ustano- wionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) - od powoda na rzecz strony po- zwanej kwotę 900 zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. ========================================