I PZ 132/03

Postanowienie z dnia 23 lutego 2004 r. I PZ 132/03 W sprawie o ustalenie rodzaju stosunku pracy nauczyciela, wskutek uzy- skania z mocy prawa stopnia nauczyciela kontraktowego, konieczne jest ozna- czenie w kasacji wartości przedmiotu zaskarżenia, ponieważ jest to sprawa o prawo majątkowe. Przewodniczący SSN Katarzyna Gonera (sprawozdawca), Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk, Roman Kuczyński. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 lutego 2004 r. sprawy z powództwa Aleksandra C. przeciwko Młodzieżowemu Ośrodkowi Wychowawczemu [...] w B. o ustalenie, na skutek zażalenia powoda na postanowie- nie Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze z dnia 28 września 2003 r. [...] o d d a l i ł zażalenie. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy w Zielonej Górze-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyro- kiem z 5 sierpnia 2003 r. oddalił apelację powoda od wyroku Sądu Rejonowego- Sądu Pracy z 25 kwietnia 2003 r. oddalającego powództwo Aleksandra C. przeciwko Młodzieżowemu Ośrodkowi Wychowawczemu w B. o ustalenie stopnia zawodowego (ustalenie, że z mocy prawa powód stał się nauczycielem kontraktowym). Od wyroku Sądu Okręgowego kasację wniósł pełnomocnik powoda, zaskarża- jąc wyrok ten w całości. Jako podstawę kasacji wskazał naruszenie art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 19, poz. 239 ze zm.) przez przyjęcie, że powód nie posiadał kwalifikacji do pełnienia funkcji wychowawcy w pozwanym Ośrodku oraz § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 października 1991 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz okre- 2 ślenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli nie mających wyż- szego wykształcenia (Dz.U. Nr 98, poz. 433 ze zm.), przez pominięcie, że ukończony przez powoda kierunek pedagogika opiekuńczo-wychowawcza mieści się w pojęciu specjalności „pedagogika specjalna”, o której mowa w tym przepisie. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez ustalenie, że z dniem 7 kwietnia 2000 r. powód uzyskał z mocy prawa stopień zawodowy nauczyciela kontraktowego. Stosownie do wymogu wynikającego z przepisu art. 3933 § 1 pkt 3 k.p.c., skar- żący wskazał, że podstawowym i najważniejszym argumentem przemawiającym za potrzebą rozpoznania tej sprawy przez Sąd Najwyższy jest „ewidentny fakt, że po- wód pomimo upływu już ponad 3 lat od wejścia w życie nowych przepisów Karty Nauczyciela, wprowadzających stopnie zawodowe dla nauczycieli i posiadanego długiego stażu pracy, osiągnięć zawodowych oraz wszelkich wymaganych w jego zawodzie kwalifikacji, nadal jest utrzymywany na najniższym stopniu zawodowym stażysty tylko wskutek oczywistych niechęci i przeszkód ze strony pracodawcy, a obecnie również i z powodu błędnych ustaleń Sądów Pracy”. Ponieważ w kasacji nie oznaczono wartości przedmiotu zaskarżenia, pełno- mocnik powoda został wezwany do uzupełnienia braków kasacji przez wskazanie wartości przedmiotu zaskarżenia w terminie tygodniowym od daty doręczenia we- zwania pod rygorem odrzucenia kasacji. Pomimo upływu zakreślonego terminu, peł- nomocnik powoda nie oznaczył wartości przedmiotu zaskarżenia. Postanowieniem z 28 września 2003 r. Sąd Okręgowy odrzucił kasację powo- da na podstawie art. 3935 k.p.c., stwierdzając, że pełnomocnik powoda nie uzupełnił braków kasacji w terminie. Już po wydaniu postanowienia o odrzuceniu kasacji pełnomocnik powoda zwrócił się „pismem przygotowawczym” z 29 września 2003 r. do Sądu Okręgowego o „odstąpienie od żądania” wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia, twierdząc, że przedmiotem rozpoznania jest powództwo o ustalenie prawa o charakterze nie- majątkowym. Istnieje oczywista trudność w przeliczeniu przedmiotu sporu określone- go jako „ustalenie stopnia zawodowego nauczyciela kontraktowego” w sposób bez- pośredni na jakąkolwiek wartość wyrażoną w polskich złotych i praktycznie nie ma takiej możliwości. Gdyby ewentualnie posłużyć się w tym celu treścią art. 231 k.p.c., co nie jest jednak możliwe, gdyż odnosi się on faktycznie do roszczeń pracowników dotyczących istnienia, nawiązania lub rozwiązania stosunku pracy, to wartość ta wy- nosiłaby wówczas 14.640 zł, jako wynik pomnożenia stawki miesięcznego wynagro- 3 dzenia zasadniczego nauczyciela kontraktowego dysponującego przygotowaniem i kwalifikacjami takimi jakie posiada powód przez dwanaście miesięcy. W odpowiedzi na powyższe pismo, przewodniczący wydziału w Sądzie Okrę- gowym udzielił pełnomocnikowi powoda informacji, że wymóg wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawie o ustalenie stopnia nauczyciela kontraktowego wynika z treści art. 3933 § 2 k.p.c. w związku z art. 231 k.p.c. i art. 3921 § 1 k.p.c. oraz z postanowienia Sądu Najwyższego z 20 lipca 2001 r., I PKN 100/01, OSNP 2003 nr 14, poz. 337. W zażaleniu na postanowienie Sądu Okręgowego z 28 września 2003 r. o od- rzuceniu kasacji pełnomocnik powoda zarzucił bezpodstawne domaganie się poda- nia wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawie o ustalenie prawa o charakterze nie- majątkowym i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz nadanie biegu kasacji. Zdaniem skarżącego, przepisy art. 3933 § 2 k.p.c. w związku z art. 231 k.p.c. i art. 3921 § 1 k.p.c. nie mają w rozpoznawanej sprawie zastosowania, a ograniczenie dopuszczalności kasacji ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia nie dotyczy powództwa o ustalenie prawa o charakterze niemajątkowym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Kasacja wniesiona przez pełno- mocnika powoda zawierała braki, których nie uzupełniono w wyznaczonym terminie, co stało się przesłanką jej odrzucenia na podstawie art. 3935 k.p.c. Stanowisko Sądu Okręgowego w tej kwestii nie budzi zastrzeżeń. Zgodnie z art. 3921 § 1 k.p.c. kasacja nie przysługuje w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż dziesięć tysię- cy złotych. W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z żądaniem, którego przedmiotem jest prawo majątkowe, chodzi bowiem o ustalenie rodzaju (charakteru) zatrudnienia powoda na stanowisku nauczyciela, w szczególności o ustalenie, że z chwilą wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 19, poz. 239) powód spełniał warunki, o których mowa w art. 7 ust. 3 tejże ustawy, do uzyskania z mocy prawa stopnia nauczyciela kontraktowego. Przepis ten stanowił, że nauczyciele zatrudnieni w dniu wejścia w życie ustawy na podstawie umowy o pracę, którzy po- siadają wymagane kwalifikacje, z tym dniem uzyskują z mocy prawa stopień nauczy- 4 ciela kontraktowego i stają się nauczycielami zatrudnionymi na podstawie umowy o pracę odpowiednio na czas określony lub nie określony. Powodowi chodziło zatem o ustalenie, że jego dotychczasowy stosunek pracy przekształcił się z mocy prawa w stosunek pracy nauczyciela kontraktowego. Jest to niewątpliwie powództwo dotyczą- ce ustalenia treści prawa o charakterze majątkowym. Ocena dopuszczalności kasacji powinna być zatem dokonana również z punktu widzenia wartości przedmiotu za- skarżenia (art. 3921 § 1 k.p.c.), oznaczonej według reguł określonych w art. 231 k.p.c., przy czym oznaczenie to powinno znaleźć się już w samej treści kasacji (art. 3933 § 2 k.p.c.). Skarżący nie oznaczył w kasacji tej wartości, wobec czego został wezwany do uzupełnienia braków kasacji, a ponieważ tego nie uczynił w wyznaczonym przez przewodniczącego (sąd) terminie, kasacja podlegała odrzuceniu na podstawie art. 3935 k.p.c. O tym, że wbrew zarzutom pełnomocnika powoda zawartym w zażaleniu istniała możliwość oznaczenia wartości przedmiotu zaskarżenia kasacyjnego, świad- czy treść pisma przygotowawczego z 29 września 2003 r., w którym dokonano sto- sownego obliczenia tej wartości według reguł określonych w art. 231 k.p.c. Już we wcześniejszym orzecznictwie Sąd Najwyższy przyjmował, że w spra- wie o ustalenie charakteru (rodzaju) nauczycielskiego zatrudnienia konieczne jest oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia kasacyjnego, ponieważ sprawa taka jest sprawą o prawo majątkowe - jako sprawa o treść nauczycielskiego stosunku pracy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 20 lipca 2001 r., I PKN 100/01, OSNP 2003 nr 14, poz. 337, w którym wyrażono pogląd, iż w sprawie z powództwa nauczyciela o ustalenie, że jego umowny stosunek pracy przekształcił się w stosunek pracy z mianowania, wartość przedmiotu zaskarżenia - decydującą o dopuszczalno- ści kasacji zgodnie z art. 3921 § 1 k.p.c. - określa się według reguł przewidzianych w art. 231 k.p.c.). Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Kasacja jest niedopuszczalna także z innych przyczyn, a mianowicie nie speł- nia we właściwy sposób wymagania przedstawienia okoliczności uzasadniających jej rozpoznanie. Zgodnie z art. 393 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy, z zastrzeżeniem wyjąt- ków przewidzianych w § 2, może odmówić przyjęcia kasacji do rozpoznania, jeżeli w sprawie nie występuje istotne zagadnienie prawne, nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów albo gdy kasacja jest oczywiście bezzasadna, zaś stosownie 5 do przepisu art. 3933 § 1 k.p.c., kasacja - obok oznaczenia zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem zakresu zaskarżenia, przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia oraz wniosku o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakre- su uchylenia lub zmiany - powinna zawierać także przedstawienie okoliczności uza- sadniających jej rozpoznanie. Spełnienie tego wymagania, wynikającego z jedno- znacznej treści art. 3933 § 1 pkt 3 k.p.c., wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym między innymi na możliwości odmowy przyjęcia kasacji do rozpoznania (art. 393 k.p.c. w związku z art. 3937 § 1 k.p.c.). Oznacza to, że strona skarżąca nie może po- dać jakichkolwiek okoliczności, które jej zdaniem uzasadniają przyjęcie kasacji do rozpoznania, lecz powinna nawiązać do czterech przesłanek kasacji wymienionych w art. 393 § 1 pkt 1 i 2 oraz § 2 k.p.c. (por. uchwałę połączonych Izb Sądu Najwyższ- ego - Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oraz Izby Cywilnej z 17 grudnia 2002 r., III CZP 72/02, OSNC 2003 nr 7-8, poz. 92). W uchwale połączo- nych Izb Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2002 r. wyrażono pogląd, że art. 393 k.p.c. formułuje cztery przesłanki, uniemożliwiające odmowę przyjęcia kasacji do rozpo- znania: po pierwsze - gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, po dru- gie - gdy istnieje potrzeba dokonania wykładni przepisów budzących poważne wąt- pliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie, po trzecie - gdy zaskarżone orzeczenie oczywiście narusza prawo, i po czwarte - gdy zachodzi nieważność po- stępowania. W ujęciu pozytywnym oznacza to, że przesłanki te tworzą zespół przy- czyn usprawiedliwiających skierowanie kasacji do merytorycznego rozpoznania. Katalog ten ma charakter rozłączny w tym sensie, że zaistnienie którejkolwiek prze- słanki jest wystarczającą przyczyną przyjęcia kasacji do rozpatrzenia, wszystkie one stanowią zaś podstawę mechanizmu prawnego selekcjonowania kasacji pod kątem dopuszczenia tego środka odwoławczego do rozpoznania. Starając się spełnić wymóg wynikający z art. 3933 § 1 pkt 3 k.p.c., skarżący wskazał, że podstawowym i najważniejszym argumentem przemawiającym za po- trzebą rozpoznania kasacji przez Sąd Najwyższy jest „ewidentny fakt, że powód po- mimo upływu już ponad 3 lat od wejścia w życie nowych przepisów Karty Nauczy- ciela, wprowadzających stopnie zawodowe dla nauczycieli i posiadanego długiego stażu pracy, osiągnięć zawodowych oraz wszelkich wymaganych w jego zawodzie kwalifikacji, nadal jest utrzymywany na najniższym stopniu zawodowym stażysty tylko wskutek oczywistych niechęci i przeszkód ze strony pracodawcy, a obecnie również i z powodu błędnych ustaleń Sądów Pracy”. Takie sformułowanie nie nawiązuje do 6 żadnej z czterech przesłanek kasacji. Skarżący nie powołuje się bowiem ani na wy- stępowanie istotnego zagadnienia prawnego, ani na potrzebę wykładni przepisów, ani na oczywiste naruszenie prawa, lub nieważność postępowania. Sformułowanie okoliczności uzasadniających rozpoznanie kasacji nawiązuje do uzasadnienia pod- staw kasacyjnych, Tymczasem, w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że nie jest spełnieniem wymogu z art. 3933 § 1 pkt 3 k.p.c. odwołanie się przez skarżą- cego do uzasadnienia podstaw kasacyjnych, bez wyraźnego przedstawienia okolicz- ności wskazanych w art. 393 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00, OSNC 2001 nr 3, poz. 52). Nie są to bowiem obo- wiązki tożsame, co wynika z jednoznacznej treści ustawy (art. 3933 § 1 pkt 2 i 3 k.p.c.), wskazującej na odmienny przedmiot regulacji. Jakkolwiek argumentacja strony skarżącej może się w obu sytuacjach częściowo pokrywać, to przyjęcie kasa- cji do rozpoznania następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych, gdyż tylko one decy- dują o wyniku przedsądu. Kasacja wniesiona w rozpoznawanej sprawie nie zawiera przedstawienia oko- liczności uzasadniających jej rozpoznanie, a więc dotknięta jest istotnym brakiem konstrukcyjnym. Tego rodzaju brak - jak trafnie wskazał Sąd Najwyższy w postano- wieniu z dnia 9 listopada 2000 r., II CKN 1385/00 (OSNC 2001 nr 3, poz. 51) - powo- duje odrzucenie kasacji a limine. Również z tej przyczyny zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podsta- wie art. 39318 § 3 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 k.p.c. i art. 385 k.p.c. ========================================