III SK 15/04

Wyrok z dnia 9 marca 2004 r. III SK 15/04 Decyzja ustalająca kwalifikowaną pozycję rynkową dominującego opera- tora telekomunikacyjnego ma charakter deklaratoryjny, polegający na potwier- dzeniu z mocą wsteczną jego znaczącej pozycji rynkowej na krajowym rynku świadczenia powszechnych usług telekomunikacyjnych w rozumieniu art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 21 lipca 2000 r. - Prawo telekomunikacyjne (Dz.U. Nr 73, poz. 852 ze zm.). Przewodniczący SSN Andrzej Wasilewski, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Barbara Wagner. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2004 r. sprawy z odwołania Telekomunikacji Polskiej Spółki Akcyjnej w Warszawie przeciwko Preze- sowi Urzędu Regulacji Telekomunikacji i Poczty z udziałem zainteresowanej Polskiej Telefonii Cyfrowej Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Warszawie o ustalenie treści umowy, na skutek kasacji strony powodowej od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie-Sądu Antymonopolowego z dnia 23 października 2002 r. [...] o d d a l i ł kasację i zasądził od strony powodowej na rzecz pozwanego oraz zainteresowanej po 120 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy w Warszawie-Sąd Antymonopolowy wyrokiem z dnia 23 paź- dziernika 2002 r. oddalił odwołanie Telekomunikacji Polskiej SA z siedzibą w War- szawie od decyzji Prezesa z dnia 28 maja 2001 r. i zasądził od strony powodowej na rzecz pozwanego Prezesa i zainteresowanej Polskiej Telefonii Cyfrowej Spółki z o.o. w Warszawie po 900 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. W sprawie tej ustalono, że zaskarżoną przez TP SA decyzją Prezes Urzędu Regulacji Teleko- munikacji (Prezes URTiP) ustalił zasady rozliczeń pomiędzy Polską Telefonią Cy- frową Spółką z o.o. w Warszawie (PTC) a TP SA za połączenia międzynarodowe 2 polegające na tym, że za połączenia realizowane w ruchu międzynarodowym, przy- chodzące z sieci TP SA do sieci PTC Spółki z o.o., TP SA będzie ponosiła opłaty na rzecz PTC Spółki z o.o. na takich samych warunkach, jak za zakończanie w sieci PTC Spółki z o.o. połączeń realizowanych w ruchu krajowym przychodzących z sieci TP SA (pkt 1 decyzji), a ponadto taka zmiana warunków i zasad rozliczeń za ruch międzynarodowy przychodzący z sieci PTC do sieci TP SA prowadzi do odpowied- niej zmiany warunków i zasad rozliczeń za ruch międzynarodowy przychodzący do sieci PTC Spółki z o.o. z sieci TP SA. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że obu operatorów łączy umowa o warunkach współpracy i wzajemnych rozliczeniach z dnia 9 grudnia 1998 r., zmieniona następnie aneksem Nr 1 z dnia 9 grudnia 1999 r. W dniu 22 grudnia 2000 r. PTC Spółka z o.o. wystąpiła do Ministra Łączności o zmianę w trybie administracyjnym postanowień tej umowy w zakresie dotyczącym rozliczeń za zakończanie połączeń międzynarodowych w sieci tego operatora. Wniosek o zmianę mogła złożyć każda ze stron, jeżeli warunki współpracy i rozliczeń nie były zmieniane w okresie trzech miesięcy od daty żądania ich zmiany. Termin ten został zachowany, gdyż PTC Spółka z o.o. wystąpiła do TP SA z propozycją negocjacji w dniu 5 września 2000 r. Wobec braku uzgodnień PTC Spółka z o.o. wystąpiła po upływie trzech miesięcy, tj. 22 grudnia 2000 r., do Ministra Łączności z wnioskiem o administracyjne rozstrzygnięcie zmian zasad rozliczania łączności za kończące połą- czenia międzynarodowe w jej sieci. Następnie wobec kompetencyjnych zmian legi- slacyjnych rozstrzygnięcie wniosku przejął Prezes URTiP, który wezwał wnioskodaw- cę do przedłożenia projektowanej zmiany. Następnie, wydając decyzję Prezes URTiP stwierdził, iż dotychczasowe zasady rozliczeń pomiędzy obu operatorami po- wodowały uzyskiwanie przez TP SA znacznych korzyści, co narażało PTC Spółkę z o.o. na straty sprzeczne z poprawnymi zasadami współpracy międzyoperatorskiej, a także z zasadami uczciwej konkurencji, co pogłębiało przewagę rynkową TP SA po- siadającej wyłączność na świadczenie międzynarodowych usług telefonicznych. Wy- sokość opłat za zakończane połączenia międzynarodowe w krajowej sieci komór- kowej to dla TP SA koszt prosty, który powinien być przez tego operatora podno- szony w negocjacjach z operatorami zagranicznymi, a uzależnianie opłat na rzecz PTC Spółki z o.o. od przychodów uzyskiwanych przez TP SA od operatorów zagra- nicznych i przenoszenie ryzyka na PTC nie znajduje uzasadnienia, skoro na europej- skim telekomunikacyjnym rynku stawki operatorów sieci komórkowych za zakończa- nie połączeń międzynarodowych przychodzących do operatorów narodowych, tran- 3 zytujących do ich sieci ruch międzynarodowy, są porównywalne ze stawkami za za- kończanie połączeń krajowych. W odwołaniu od tej decyzji TP SA zarzuciła Prezesowi URTiP rażące naru- szenia art. 84 i 86 Prawa telekomunikacyjnego poprzez wszczęcie postępowania i wydanie decyzji bez formalnego ustalenia jej rynkowej pozycji jako znaczącej lub dominującej. Podnosiła, iż w wyniku stawek określonych w decyzji będzie „genero- wała straty” w wysokości około 2.500.000 zł kwartalnie w sytuacji odnotowywanego spadku przychodów z tytułu połączeń międzynarodowych i łamania jej monopolu na realizowanie tych połączeń. Oddalając odwołanie Sąd Antymonopolowy stwierdził, iż w dacie zamknięcia rozprawy i wydania wyroku znana mu była z urzędu pozycja TP SA, która zajmuje pozycję dominującą na krajowym rynku świadczenia powszechnych usług telekomu- nikacyjnych. Ponadto Prezes URTiP w ogóle nie był zobowiązany do ustalenia tej pozycji, gdyż wydawał decyzję zmieniającą warunki obowiązującej umowy dotyczą- cej rozliczeń telekomunikacyjnych pomiędzy operatorami, jeżeli minęło 90 dni od daty złożenia przez jedną ze stron wniosku o zmianę umowy, co nie wymaga ustale- nia dominującej pozycji któregokolwiek z nich. Wydając zaskarżoną decyzję Prezes URTiP ukształtował nową treść stosunku prawnego pomiędzy operatorami krajowymi w zakresie dotyczącym rozliczeń telekomunikacyjnego ruchu zagranicznego, utrzy- mując, iż nie ma przeszkód, aby skutki tej decyzji TP SA przeniosła na kontrakty z operatorami zagranicznymi w taki sposób, że aby stały się one elementem uzyskania możliwych lub założonych celów ekonomicznych. Nie ma bowiem jakiegokolwiek uzasadnienia dążenie do realizowania tych celów wyłącznie kosztem podwykonaw- ców TP SA będących operatorami krajowymi. Trudno doszukać się konstytucyjnej i konkurencyjnej równości w dotychczasowych zasadach rozliczeń (66% do 33%), zwłaszcza że strona powodowa nie wskazywała ani nie zgłaszała żadnych wniosków dowodowych co do właściwego i prawidłowego określenia zasad tych rozliczeń. W kasacji TP SA zarzuciła błędną wykładnię art. 86 w związku z art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 21 lipca 2000 r. - Prawo telekomunikacyjne (Dz.U. Nr 73, poz. 852 ze zm.), polegającą na przyjęciu, że „przepis ten nie wymaga aby jedną ze stron umowy o połączeniu do sieci był podmiot o znaczącej pozycji rynkowej w rozumieniu art. 57 ust. 1 ustawy”. Strona skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Ochrony Konkurencji i Kon- sumentów, utrzymując, że w sprawie występuje potrzeba wykładni tych przepisów 4 wynikająca z dwóch możliwych interpretacji zawartych w nich uregulowań, których niejednoznaczne rozumienie może prowadzić do różnych rozstrzygnięć. Zdaniem skarżącej znajdują one zastosowanie tylko w przypadku ustalenia, że jedna ze stron „umowy o przyłączenie do sieci jest podmiotem o znaczącej pozycji rynkowej”, pod- czas gdy w dacie wydania decyzji strona powodowa nie miała takiej pozycji wobec braku stosownej decyzji wydawanej przez Prezesa URTiP w porozumieniu z Preze- sem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (art. 57 Prawa telekomunikacyjne- go). Przeciwne stanowisko w sposób niebezpieczny rozszerzałoby możliwość usta- lania praw i obowiązków stron umów telekomunikacyjnych w drodze administracyj- nej, co naruszałoby zasady swobody gospodarczej i ograniczałoby mechanizmy wol- nego rynku, którego najwartościowszym elementem jest konkurencja pomiędzy uczestnikami rynku. W odpowiedzi na kasację zainteresowana PTC Spółka z o.o. wniosła o wyda- nie postanowienia o odmowie przyjęcia kasacji do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie i zasądzenie od powoda na rzecz zainteresowanej kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, podkreślając powszechnie znany fakt, że strona powodowa jest największym krajowym operatorem świadczącym usługi tele- foniczne w stacjonarnych publicznych sieciach telefonicznych, a jej kwalifikowana pozycja rynkowa była formalnie ustalona przed datą zamknięcia rozprawy (art. 316 k.p.c.). Ponadto możliwość wystąpienia z wnioskiem o wydanie decyzji zmieniającej warunki obowiązującej umowy o świadczenie tego rodzaju usług stron, które przystą- piły do negocjacji i w ciągu 90 dni nie osiągnęły porozumienia zmieniającego (art. 83 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego), nie jest uwarunkowana posiadaniem przez któ- rąkolwiek ze stron znaczącej lub dominującej pozycji rynkowej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja jest nieuzasadniona przede wszystkim dlatego, że w dacie wydania zaskarżonego wyroku z dnia 23 października 2002 r. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów znał decyzję Prezesa Urzędu Regulacji Telekomunikacji i Poczty, wy- daną w dniu 3 września 2001 r. w porozumieniu z Prezesem Urzędu Ochrony Konku- rencji i Konsumentów, ustalającą zajmowanie przez TP SA pozycji dominującej na krajowym rynku świadczenia powszechnych usług telekomunikacyjnych. Zgodnie z art. 316 k.p.c., sąd wydaje wyrok biorąc pod uwagę stan rzeczy istniejący w chwili 5 zamknięcia rozprawy, co oznaczało, iż Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów prawidłowo uwzględnił tę decyzję ustalającą kwalifikowaną pozycję rynkową strony powodowej przed zamknięciem rozprawy. Twierdzenie strony skarżącej, że nie była ona podmiotem o znaczącej pozycji na krajowym rynku świadczenia powszechnych usług telekomunikacyjnych tylko z tej przyczyny, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji TP SA nie miała takiego statusu prawnego ustalonego decyzją regulatorów rynku telekomunikacyjnego, stanowi przykład powołania się na niedopuszczalną wy- kładnię prawa prowadzącą ad absurdum, zważywszy że uregulowania ustawy z dnia 23 listopada 1990 r. o łączności (Dz.U. Nr 86, poz. 504 ze zm.) zobowiązywały TP SA z uwagi na jej dominującą pozycję rynkową do zawierania umów telekomunika- cyjnych, a Ministra Łączności do rozstrzygania wszelkich sporów międzyoperator- skich (art. 38 tej ustawy). Należy przeto wykluczyć stanowisko skarżącej, jakoby w okresie przejściowym wprowadzania zmian legislacyjnych dotyczących telekomuni- kacji - TP SA, będąca operatorem publicznej stacjonarnej sieci telefonicznej o naj- większym udziale w rynku świadczenia usług powszechnych na obszarze Rzeczypo- spolitej Polskiej, nie podlegała żadnym procedurom regulacyjnym w zakresie połą- czeń jej sieci z sieciami innych operatorów aż do czasu formalnego potwierdzenia jej oczywiście znaczącej pozycji na rynku świadczenia powszechnych usług telekomu- nikacyjnych. Warto zasygnalizować, że ustalenie decyzją regulatora rynku telekomu- nikacyjnego znaczącej pozycji rynkowej w zakresie świadczenia określonej usługi telekomunikacyjnej następuje, jeżeli udział operatora w rynku świadczenia danej usługi jest równy lub większy niż 25% (art. 57 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego). Wszystko to oznacza, że decyzja ustalająca kwalifikowaną pozycję rynkową domi- nującego operatora telekomunikacyjnego (TP SA) miała charakter deklaratywny, polegający na formalnym ustaleniu (potwierdzeniu) z mocą wsteczną (ex tunc) jej znaczącej pozycji rynkowej na krajowym rynku świadczenia powszechnych usług telekomunikacyjnych w rozumieniu art. 57 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego. Usta- lenie takiej pozycji TP SA, która ma oczywiście przeważający (dominujący) udział w rynku świadczenia stacjonarnych usług telekomunikacyjnych, nie budziło żadnych wątpliwości i było faktem powszechnie znanym. Ponadto istotne jest także to, że w rozpoznawanej sprawie strony łączyła za- warta w dniu 9 grudnia 1998 r. umowa o połączeniu sieci, o której zmianę w zakresie dotyczącym rozliczania opłat za połączenia międzynarodowe wystąpiła PTC w dniu 5 września 2000 r. Podjęte i prowadzone przez strony negocjacje nie doprowadziły do 6 osiągnięcia porozumienia zmieniającego umowę o połączeniu sieci, przeto konieczna okazała się interwencja regulatora rynku telekomunikacyjnego i wydanie decyzji o zmianie tej umowy w trybie art. 86 ust. 1 w związku z odpowiednim zastosowaniem art. 82-84 Prawa telekomunikacyjnego. Zgodnie z nakazem odpowiedniego stoso- wania w szczególności art. 83 ust. 2 in fine tego Prawa, po upływie 90 dni od dnia wystąpienia o zmianę obowiązującej umowy o połączeniu sieci każda ze stron może zwrócić się do Prezesa URTiP z wnioskiem o wydanie decyzji zmieniającej warunki realizowania tej umowy, w tym wyroku w zakresie dotyczącym rozliczeń z tytułu wzajemnego korzystania z połączonych sieci telekomunikacyjnych. Wniosek taki po- winien zawierać projekt zmian obowiązującej umowy o połączeniu sieci, określający stanowiska stron w zakresie ustalonym ustawą, z zaznaczeniem zmian, względem których strony nie doszły do porozumienia (art. 83 ust. 3). Jeżeli zatem strony umowy o połączeniu sieci telekomunikacyjnych podjęły negocjacje o zmianie warunków tej umowy i poddały się procedurze wprowadzenia takich zmian mocą decyzji publicz- nego regulatora rynku telekomunikacyjnego, to wydana przez Prezesa Urzędu Re- gulacji Telekomunikacji i Poczty, po przeprowadzeniu rozprawy administracyjnej, decyzja zmieniająca warunki umowy o połączeniu sieci wiąże jej strony bez potrzeby odnoszenia się do kwalifikowanej pozycji co najmniej jednej ze stron umowy na rynku świadczenia usług telekomunikacyjnych. Potwierdza to brzmienie art. 86 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego, dotyczącego zmian umów o połączenie sieci, który nie odsyła do stosowania art. 57 ust. 1 tego Prawa w zakresie ewentualnego spełniania warunków zaliczania określonych podmiotów do kategorii operatorów o znaczącej pozycji rynkowej. Wydając taką decyzję Prezes URTiP bierze bowiem pod uwagę między innymi pozycje rynkowe operatorów łączonych sieci na rynku świadczenia usług telekomunikacyjnych (art. 84 ust. 1 pkt 7 ustawy), co przemawia przeciwko próbie zawężenia tej prawem przewidzianej ingerencji publicznego regulatora rynku telekomunikacyjnego wyłącznie w odniesieniu do operatorów, z których co najmniej jeden powinien legitymować się administracyjnie ustaloną kwalifikowaną pozycją rynkową w rozumieniu art. 57 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego. Równocześnie, z uwagi na stwierdzoną znaczącą pozycję rynkową TP SA na rynku świadczenia usług telekomunikacyjnych, w rozpoznawanej sprawie nie było potrzeby przesądzania o innej istotnej kwestii prawnej, czy publiczny regulator tego rodzaju rynku może zaw- sze wiążąco zmieniać stosunki prawne wynikające z umowy o połączeniu sieci ope- ratorów, z których żaden nie ma znaczącej pozycji rynkowej, co dotyczy zwłaszcza 7 sytuacji, gdy jeden z takich kontrahentów w ogóle nie podejmuje oferty zmiany tej umowy (art. 66 i n. k.c.) ani nie wdaje się w postępowanie zmierzające do wprowa- dzenia takich zmian na podstawie decyzji administracyjnej Prezesa URTiP. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy w rozpoznawanej sprawie uznał przede wszystkim, iż Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów prawidłowo wskazał na ustaloną znaczącą pozycję rynkową TP SA na dzień zamknięcia rozprawy, co dyskwalifikowało zarzuty kasacji i prowadziło do jej oddalenia na podstawie art. 39312 k.p.c. oraz orzeczenia o kosztach postępowania w zgodzie z art. 98 k.p.c. ========================================