I KZP 1/04

UCHWAŁA Z DNIA 25 MARCA 2004 R. I KZP 1/04 Poza wyjątkową sytuacją wskazaną w art. 469 zd. 2 k.p.k., nie jest dopuszczalne postępowanie uproszczone w sprawie, w której postępowa- nie przygotowawcze ukończono w formie śledztwa. Przewodniczący: Prezes SN L. Paprzycki. Sędziowie SN: P. Hofmański (sprawozdawca), S. Zabłocki. Zastępca Prokuratora Generalnego: R.A. Stefański. Sąd Najwyższy w sprawie Romana S., po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia 5 grudnia 2003 r., zagadnienia prawnego wymagającego zasadni- czej wykładni ustawy: „Czy dopuszczalna jest zmiana trybu postępowania ze zwyczajnego na uproszczony, gdy oskarżony był poddany badaniom przez biegłych psy- chiatrów i już w toku postępowania przygotowawczego biegli nie stwierdzili ograniczeń jego poczytalności?” u c h w a l i ł udzielić odpowiedzi j a k w y ż e j. 2 UZASADNIENIE Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wymagające zasadniczej wykładni ustawy wyłoniło się na tle na- stępującej konfiguracji procesowej. Przeciwko Romanowi S. wszczęto dochodzenie w sprawie o prze- stępstwo określone w art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 279 § 1 k.k. Ponieważ w toku tego dochodzenia wyłoniła się wątpliwość co do poczytalności oskar- żonego, dopuszczono dowód z opinii biegłych psychiatrów, którzy nie stwierdzili ograniczenia zdolności rozpoznania znaczenia czynu przez oskarżonego i kierowania przezeń postępowaniem, a ponadto, że może brać on udział w postępowaniu karnym. Postępowanie przygotowawcze zamknięte zostało jako śledztwo w dniu 14 lipca 2003 r., a we wniesionym do sądu akcie oskarżenia wskazano, że sprawa podlega rozpoznaniu w trybie zwyczajnym. Sąd Rejonowy w K. zmienił jednak, postanowieniem z dnia 30 lipca 2003 r., tryb na uproszczony i przekazał sprawę zgodnie z właściwością Wydziałowi Grodzkiemu Sądu Rejonowego w K. Wydany w tym trybie wyrok został zaskarżony apelacją obrońcy oskarżonego, zaś Sąd Okręgowy rozpoznając tę apelację powziął wymagającą zasadniczej wykładni ustawy wątpliwość, sformułowaną w przekazanym Sądowi Naj- wyższemu zagadnieniu prawnym. Rozpoznając to zagadnienie Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 469 k.p.k. sąd rozpoznaje sprawę w trybie uproszczo- nym jedynie wtedy, gdy postępowanie przygotowawcze prowadzone było w formie dochodzenia. Od tej reguły przewidziano tylko jeden wyjątek doty- czący ukończenia postępowania przygotowawczego w formie śledztwa z przyczyn określonych w art. 325i § 1 k.p.k. Brak jest normatywnych pod- staw rozszerzającej wykładni tego przepisu, w szczególności przy uwzględnieniu tego, iż prowadziłaby ona do zastąpienia bardziej gwaran- 3 cyjnego trybu postępowania, trybem mniej gwarancyjnym w sytuacji w przepisie tym nieprzewidzianej. W uchwale z dnia 25 marca 2004 r., I KZP 43/03* przyjęto, iż jedynie legalnie prowadzone dochodzenie prowadzi do uruchomienia na etapie ju- rysdykcyjnym postępowania w trybie uproszczonym. Stwierdzenie to nie daje jednak podstaw do przyjęcia, że zachodzi także sytuacja odwrotna, a w konsekwencji jedynie „legalnie” prowadzone śledztwo prowadzi do po- stępowania zwyczajnego. Tego rodzaju możliwość interpretacyjną zdaje się sugerować Sąd Okręgowy w K., skoro zakłada, że sama możliwość przej- ścia w postępowaniu przygotowawczym na formę dochodzenia otwiera w postępowaniu sądowym drogę do procedowania w trybie uproszczonym. Rozumowanie to opiera się na wadliwych przesłankach. Rzecz bowiem w tym, że śledztwo zawsze jest legalne, skoro zgodnie z art. 309 pkt 5 k.p.k. prokurator może postanowić o prowadzeniu śledztwa w sprawach, w któ- rych – co do zasady – prowadzi się dochodzenie, jeśli przemawia za tym waga lub zawiłość sprawy. Jest zatem oczywiste, że śledztwo dopuszczal- ne jest prawnie także wtedy, gdy sprawa mieści się w katalogu zamiesz- czonym w art. 325b k.p.k., a nie zachodzą przesłanki wymienione w art. 325c k.p.k. Powyższe przesądza o tym, że całkowicie bezprzedmiotowe są roz- ważania zawarte w uzasadnieniu postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 5 grudnia 2003 r., a także we wniosku Prokuratury Krajowej, dotyczą- ce tego, czy w wypadku gdy w toku śledztwa biegli lekarze psychiatrzy stwierdzą, iż poczytalność oskarżonego zarówno w chwili czynu, jak i w chwili postępowania nie budzi wątpliwości, dopuszczalna jest zmiana formy postępowania przygotowawczego na dochodzenie. Rozstrzyganie tego spornego w literaturze zagadnienia prawnego byłoby w przedmiotowej sprawie zupełnie bezprzedmiotowe, skoro de facto nie doszło w niej do ta- * opublikowanej w niniejszym zeszycie pod poz. 36 4 kiej zmiany; sprawę dokończono w formie śledztwa i wniesiono do sądu akt oskarżenia ze wskazaniem, iż podlega ona rozpoznaniu w trybie zwyczaj- nym. Zarysowany problem wymagałby zatem analizy przez Sąd Najwyższy jedynie wówczas, gdyby sprawę dokończono w formie dochodzenia; za- chodziłaby bowiem wówczas konieczność rozważenia, czy do zmiany for- my postępowania przygotowawczego doszło w sposób zgodny z przepisa- mi prawa procesowego. Biorąc pod uwagę powyższe, należało dojść do przekonania, iż – z pominięciem wyjątkowej sytuacji wskazanej w art. 469 zd. 2 k.p.k. – ukoń- czenie postępowania przygotowawczego w formie śledztwa przesądza o potrzebie rozpoznania sprawy w trybie zwyczajnym.