II UZP 15/05

Uchwała z dnia 13 grudnia 2005 r. II UZP 15/05 Przewodniczący SSN Beata Gudowska (sprawozdawca), Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2005 r. sprawy z wniosku przedstawiciela ustawowego Artura S. działającego na rzecz ma- łoletniego Konrada S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w E. z udziałem zainteresowanych Romana K. i Danuty K. o wznowienie postępowania, na skutek zagadnienia prawnego przekazanego postanowieniem Sądu Okręgowego- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Elblągu z dnia 4 października 2005 r. [...] „Czy do wznowienia postępowania w trybie art. 83a ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) mają zastosowanie przepisy Działu VI, Tytułu VI, Księgi Pierwszej Ko- deksu postępowania cywilnego ?" p o d j ą ł uchwałę: Do wznowienia postępowania w trybie art. 83a ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) mają zastosowanie przepisy Działu VI, Tytułu VI, Księgi Pierw- szej Kodeksu postępowania cywilnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Elblągu wyrokiem z dnia 17 czerwca 2004 r. zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Od- działu w E. z dnia 20 listopada 2003 r. i przyznał ubezpieczonej Marzenie K. prawo do zasiłku chorobowego po dniu 10 listopada 2003 r., czyli po 6 miesiącach jego pobierania, wobec braku rokowań odzyskania zdolności do pracy. 2 W dniu 29 września 2004 r. organ ubezpieczeń społecznych, powołując się na art. 83a § 3 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), wniósł o wznowienie postępowania zakończonego tym wyrokiem, albowiem przed jego wydaniem ubezpieczona zmarła. Sąd Rejonowy w Elblągu wznowił postępowanie i wyrokiem z dnia 19 maja 2005 r. uchylił poprzedni wyrok, zmienił objętą nim decyzję i przyznał prawo do zasiłku cho- robowego następcy prawnemu zmarłej wnioskodawczyni, jej małoletniemu synowi Konradowi S. W dniu 9 sierpnia 2005 r. organ ubezpieczeń społecznych, obejmując wnio- skiem prawomocny wyrok z dnia 19 maja 2005 r., ponownie wniósł o wznowienie postępowania. Jako przesłankę wznowienia wskazał swą decyzję z dnia 8 marca 2004 r. o przyznaniu Marzenie K. prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy na okres od dnia 11 listopada 2003 r. do dnia 28 lutego 2005 r., które wyłą- czało przysługiwanie w tym okresie zasiłku chorobowego. W uzasadnieniu, mającym wykazać dopuszczalność skargi, organ ubezpieczeń społecznych podkreślił, że oparł ją na podstawie przewidzianej w art. 83a § 3 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, oraz poniósł, że przepis ten, jako szczególny, wyłącza stosowanie art. 399 - 416 k.p.c., tworząc odrębną i równoległą do regulowanego tymi przepisami podstawę do ponownego rozpoznania sprawy, cechującą się większym liberalizmem. Stwierdził, że przepisy z zakresu ubezpieczeń społecznych mają prymat i szczególny charakter względem przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, co powo- duje wyłączenie stosowania przepisów Kodeksu postępowania cywilnego odnośnie do terminu złożenia wniosku. Na poparcie swojego stanowiska powołał się na wyroki Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 2004 r., II UKN 228/03 (OSNP 2004 nr 19, poz. 341) oraz postanowienia z dnia 28 lutego 1997 r., II UKN 76/96 (OSNAPiUS 1997 nr 24, poz. 501) i z dnia 14 stycznia 1997 r., II UKN 50/96 (OSNAPiUS 1997 nr 17, poz. 328). Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił argumentów organu ubezpieczeń spo- łecznych i postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2005 r. odrzucił skargę o wznowienie postępowania. Stwierdził, że w sprawach rozstrzygniętych orzeczeniem właściwego sądu, gdy z przedłożonych dowodów lub ujawnionych okoliczności wynika, iż prawo nie istnieje lub zobowiązanie jest wyższe niż określone w decyzji, art. 83a ust. 3 pkt 2 - wprowadzony do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dniem 1 stycznia 2003 r. - nakazuje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych wystąpienie do właściwego 3 sądu z wnioskiem o wznowienie postępowania przed tym organem. Zajął stanowisko, że do postępowania w przedmiocie rozpoznania tego wniosku znajdują zastosowanie przepisy działu VI, tytułu VI, księgi pierwszej Kodeksu postępowania cywilnego, bez względu na nazwanie tego środka w ustawie systemowej „wnioskiem o wznowienie postępowania”, a w Kodeksie „skargą o wznowienie postępowania”. Stwierdził, że przed przystąpieniem do ponownej oceny prawa lub zobowiązania stwierdzonego prawomocnym wyrokiem, Sąd bada, czy wniosek jest wniesiony w terminie określo- nym w art. 410 § 1 k.p.c. oraz czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, z tym że w tym zakresie art. 83a ust. 1, stanowiący lex specialis w stosunku do art. 403 § 2 k.p.c., modyfikuje podstawy wznowienia postępowania przewidziane w Kodeksie postępowania cywilnego. Zauważył, że wskazane przez organ ubezpieczeń społecz- nych orzeczenia Sądu Najwyższego w kwestii pojmowania szczegółowych regulacji dotyczących wznowienia postępowania dotyczą wąskiego zakresu związanego z uprawnieniami emerytalno-rentowymi, wynikającymi poprzednio z art. 80 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich ro- dzin (Dz.U. Nr 40 poz. 267 ze zm.) oraz art. 114 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), które - ze względu na odmienność przepisów - nie znajdują odniesienia w interpretacji art. 83a ust. 3 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń spo- łecznych. Sąd Rejonowy stwierdził również, że o okolicznościach stanowiących pod- stawę wniosku w niniejszej sprawie organ rentowy dowiedział się w chwili wydania decyzji przyznającej ubezpieczonej prawo do renty jeszcze przed wydaniem pierw- szego wyroku w dniu 17 czerwca 2004 r., więc wniosek został złożony z przekrocze- niem terminu określonego w art. 407 § 1 k.p.c. Niezależnie od tego Sąd Rejonowy uznał wniosek obejmujący prawomocne orzeczenie wydane na skutek skargi o wznowienie za niedopuszczalny na podstawie art. 416 k.p.c. Przy rozpoznawaniu zażalenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w E., za- wierającego wniosek o uchylenie powyższego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do rozpoznania, z zarzutem naruszenia prawa przez za- stosowanie przepisów działu VI Kodeksu postępowania cywilnego w zakresie termi- nu do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania, przy pominięciu art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych w Elblągu powziął poważną wątpliwość zawartą w treści przed- stawionego pytania prawnego. 4 Wątpliwość Sądu Okręgowego sprowadzona została do kwestii określenia przepisów regulujących przesłanki dopuszczalności rozpoznania wniosku o wzno- wienie postępowania, prowadzącego - po ujawnieniu dowodów lub okoliczności wskazujących na to, że prawo nie istnieje lub zobowiązanie jest wyższe - do odmowy przyznania prawa lub określenia zobowiązania. Sąd Okręgowy postawił pytanie, czy - jak przyjął Sąd Rejonowy - środek ten musi spełniać wszystkie wymagania stawia- ne w Kodeksie postępowania cywilnego skardze o wznowienie postępowania, czy też może być wniesiony w każdym czasie oraz czy może obejmować orzeczenie za- padłe wskutek wznowienia postępowania. W polemice z rozważaniami Sądu Rejo- nowego, skłaniając się ku negatywnej odpowiedzi na to pytanie, dokonał rozróżnienia instytucji wznowienia postępowania uregulowanej w art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych („wniosku o wznowienie postępowania”) od skargi o wznowienie postępowania ujętej w art. 399 i nast. k.p.c., po czym doszedł do konklu- zji, że skoro wznowienie postępowania przyjęte w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych było wzorowane na instytucji istniejącej w ustawie o emeryturach i ren- tach z FUS oraz w ustawie ją poprzedzającej, a nie na przepisach Kodeksu postę- powania cywilnego, i brak odesłania w nieuregulowanym zakresie do jego przepisów, to ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych jako lex specialis ma pierwszeństwo przed regulacją kodeksową. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Przedstawione zagadnienie prawne wyłoniło się na tle stosowania art. 83a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr. 137, poz. 887 ze zm.), dodanego przez art. 1 pkt 41 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. (Dz.U. Nr 241, poz. 2074), z mocą od dnia 1 stycznia 2003 r. Stosownie do tego przepisu, prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie (ust. 1). W sprawach rozstrzygniętych orzeczeniem właściwego sądu Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie dowodów lub okoliczności, o któ- rych mowa w ust. 1, wydaje we własnym zakresie decyzję przyznającą prawo lub określającą zobowiązanie, jeśli jest to korzystne dla zainteresowanego, lub wystę- 5 puje do właściwego sądu z wnioskiem o wznowienie postępowania przed tym orga- nem, gdy z przedłożonych dowodów lub ujawnionych okoliczności wynika, że prawo nie istnieje lub zobowiązanie jest wyższe niż określone w decyzji (ust. 3). Przepisów ust. 1-3 nie stosuje się w postępowaniu o ustalenie uprawnień do emerytur i rent i ich wysokości (ust. 4). Założenie Sądu Okręgowego, że wniosek ujęty w art. 83a ust. 2 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie jest skargą o wznowienie postępowania sądowego, lecz innym środkiem regulowanym autonomicznie przez tę ustawę i w art. 114 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Fundu- szu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), wymagało wstępnego wyjaśnienia rozumienia terminu ustawowego „wniosek o wznowienie postępowania” i znalezienia racji jego użycia. Uznawszy za bezprzed- miotowe sięganie do wykładni systemowej, gdyż jest to termin używany jednolicie w ustawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, należało w pierwszej kolejności od- wołać się do argumentów historycznych, gdyż ustawodawca, wprowadzając art. 83a i regulowane w nim instytucje posłużył się brzmieniem zastanym, używanym już wcześniej w ustawach z zakresu ubezpieczenia społecznego. Przegląd przepisów poprzedzających omawianą regulację - począwszy od art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 3, poz. 6 ze zm.), przez art. 80 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), przewidu- jący wystąpienie organu rentowego „do organu odwoławczego z wnioskiem o wzno- wienie postępowania przed tym organem, gdy z przedłożonych dowodów lub ujaw- nionych okoliczności wynika, że prawo do świadczeń nie istnieje lub że świadczenia przysługują w niższej wysokości” - ujawnia odniesienie tej regulacji nie do sądu, lecz do ogólnie pojmowanego organu odwoławczego. Należy przypomnieć, że w dwu- stopniowym systemie odwoławczym od decyzji organów rentowych istniały odrębne, znacznie różniące się od siebie tryby wznowienia postępowania, stosowane zależnie od tego, który organ odwoławczy - rada nadzorcza, czy sąd - wydał orzeczenie stwierdzające prawo do świadczeń. Wznowienie postępowania przed organami od- woławczymi (innymi niż sądy) regulowane było między innymi przepisami rozporzą- dzenia z dnia 20 grudnia 1974 r. w sprawie organizacji i zakresu działania rad nad- zorczych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz trybu postępowania przed radami nadzorczymi (Dz.U. Nr 49, poz. 302). Zgodnie z § 38 i 39 tego rozporządzenia, w 6 sprawie zakończonej prawomocnym orzeczeniem rady nadzorczej o wznowieniu po- stępowania - w razie ujawnienia nowych dowodów lub okoliczności istniejących przed ustaleniem prawa do świadczeń, mających wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość - rozstrzygał zespół orzekający i rozpatrywał sprawę, stosując odpo- wiednio przepisy o postępowaniu przed zespołami orzekającymi. Z kolei o wznowie- niu postępowania sądowego orzekał sąd na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 lipca 1939 r. - Prawo o sądach ubezpieczeń społecznych (Dz.U. RP Nr 71, poz. 476 ze zm.), a następnie ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 39, poz. 231 ze zm.). Odrębności te przestały istnieć od dnia 1 lipca 1985 r. w związku ze zmianami organizacji, zasad i trybu działania rad nadzorczych Zakładu Ubezpieczeń Społecz- nych (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 sierpnia 1985 r. - Dz.U. Nr 43, poz. 203). Jedynym organem odwoławczym stał się - z mocy ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 20, poz. 85) - sąd pracy i ubezpieczeń społecznych, przed którym postępowanie toczyło się według przepisów Kodeksu postępowania cywilne- go o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Ustawodawca nie nawiązał jednak do tej zmiany, gdyż w art. 114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), ignorując skutki przeprowadzonej reformy ustrojowej, dokładnie powtórzył treść art. 80 ustawy z 14 grudnia 1982 r., wraz z użytym w nim określeniem „organ odwoławczy”. Dopiero for- mułując art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wskazał na sąd, który rozpoznawał sprawę in merito jako na organ właściwy do wznowienia postępowania. Jednocześnie prawodawca pozostał przy nieznanym w prawie postępowania cywil- nego określeniu „wniosek o wznowienie postępowania”, co jednak nie upoważnia do konkluzji, że organ ubezpieczeń społecznych działający w trybie art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych występuje do sądu z innym środkiem niż skarga o wznowienie postępowania. Oprócz tej niejasności terminologicznej, do powstania wątpliwości Sądu Okrę- gowego doprowadziło prezentowane w judykaturze stanowisko, że tryb wystąpienia organu ubezpieczeń społecznych do organu odwoławczego z wnioskiem o wznowie- nie postępowania przed tym organem jest trybem wyprzedzającym wznowienie po- stępowania regulowane przepisami Kodeksu postępowania cywilnego. Przyjmowano, 7 że przepisy z zakresu ubezpieczeń społecznych liberalizują podstawy wznowienia postępowania sądowego, gdyż nie wymagają, by organ rentowy wskazał tylko takie okoliczności faktyczne lub dowody podważające prawo do świadczeń lub ustaloną ich wysokość, z których nie mógł skorzystać w poprzednim postępowaniu, lub takie, o których nie wiedział, jeżeli niewiedza ta była następstwem błędu. Innymi słowy, przepisy te - według oceny Sądu Najwyższego wyrażonej w orzecznictwie - mają służyć korygowaniu ewentualnych błędów tego organu. W konsekwencji Sąd Naj- wyższy przyjmował także niezwiązanie organu rentowego terminem do złożenia wniosku o wznowienie postępowania (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2004 r., III UK 16/04, niepublikowany i z dnia 10 września 1999 r., II UKN 103/99, OSNAPiUS 2001 nr 2, poz. 52 oraz postanowienia z dnia 25 lutego 2004 r., III UK 14/04, niepublikowane i z dnia 9 grudnia 1999 r., II UKN 694/99, OSNAPiUS 2001 nr 11, poz. 401). Sąd Najwyższy w składzie rozstrzygającym niniejsze zagadnienie prawne przedstawionego stanowiska nie podziela. W sprawach z zakresu ubezpieczeń spo- łecznych orzeczenie sądu ustala treść stosunku prawnego lub prawa rebus sic stan- tibus z chwili wyrokowania, w związku z czym nowe zdarzenia, zachodzące już po uprawomocnieniu się orzeczenia, prowadzące do przekształcenia treści praw i obo- wiązków stron stosunku ubezpieczenia społecznego przez spełnienie lub upadek przesłanek materialnoprawnych prawa do świadczeń, powodują ustalenie praw i obowiązków na nowo bez konieczności wzruszenia ustaleń prawomocnych orze- czeń. Co więcej, organ ubezpieczeń społecznych może samodzielnie - w trybie mniej rygorystycznym niż przewidziany w Kodeksie postępowania administracyjnego - przy niezmienionej podstawie sporu dokonać ponownego rozpatrzenia praw lub zobowią- zań z zakresu ubezpieczeń społecznych w wypadku przedłożenia nowych dowodów lub ujawnienia okoliczności istniejących przed wydaniem ostatecznej decyzji lub wy- roku sądowego, z których wynika, że zainteresowanemu przysługuje prawo lub że nie ciąży na nim zobowiązanie. Organ ubezpieczeń społecznych ponownie rozpa- truje uprawnienia, niezależnie do tego, czy ujawnione okoliczności lub przedstawione dowody prowadzą do odmowy, czy do przyznania prawa lub odpowiednio ustalenia albo uchylenia zobowiązania. W każdym wypadku organ wydaje nową decyzję, tak jakby jeszcze ostatecznie w tym zakresie nie rozstrzygał. Identycznie - tak jakby prawo lub zobowiązanie nie zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądowym oddalającym odwołanie od decyzji odmawiającej prawa lub stwierdzającej zobowią- 8 zanie, na podstawie dowodów lub okoliczności, o których wyżej mowa - organ po- nownie rozpoznaje uprawnienia, jeśli jest to korzystne dla zainteresowanego. Obra- zuje to art. 83a ust. 3 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym prawa lub zobowiązania ustalone prawomocnym wyrokiem mogą być zweryfi- kowane przez organ ubezpieczeń społecznych na korzyść zainteresowanego po po- nownym rozpoznaniu sprawy na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu. Traktowanie tego uproszczenia jako regulacji ustanawiającej „bardziej względne” warunki wznowienia postępowania sądowego jest jednak nietrafne, gdyż do uruchomienia tej instytucji procesowej w ogóle wówczas nie dochodzi. Następuje ponowne rozpoznanie sprawy przez organ ubezpieczeń społecznych w ramach swoistej instytucji stworzonej i rozwiniętej w systemie prawa ubezpieczeń społecz- nych, przypisanej wyłącznie organom ubezpieczeń społecznych i praktykowanej w tych sytuacjach, w których przesłanki prawa istniejące w chwili wyrokowania są oce- niane przez organ ubezpieczeń społecznych korzystnie dla zainteresowanego w świetle nowych dowodów lub ujawnionych okoliczności. Jest tak tylko wtedy, gdy wy- rok staje się bezprzedmiotowy, gdyż organ jako strona stosunku ubezpieczeń spo- łecznych uznaje względem zainteresowanego swoje zobowiązanie lub zwalnia go z obowiązku. Inaczej jest w wypadku potrzeby orzeczenia na niekorzyść zainteresowanego, w świetle bowiem art. 83a ust. 2 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, prawo ustalone lub zobowiązanie ograniczone prawomocnie orzeczeniem sądowym nie może być zmienione na niekorzyść zainteresowanego w drodze ponownego roz- poznania sprawy przez organ ubezpieczeń społecznych. Orzeczenie sądu stwarzają- ce domniemanie istnienia prawa lub nieistnienia zobowiązania - jeżeli zmienią się okoliczności stanowiące jego przesłankę (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 1950 r., Wa.C. 339/49, OSN 1951 nr III, poz. 65 oraz postanowienie z dnia 9 czerwca 1971 r., II CZ 59/71, OSNCP 1971 nr 12, poz. 226) - może być wzruszone wyłącznie w ramach postępowania regulowanego przepisami odnoszącymi się do sądu, a więc w ramach wznowienia postępowania, stosownie do przepisów Kodeksu postępowania cywilnego (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 2002 r., II UKN 250/01, Monitor Prawniczy 2002 nr 17, s. 774 i z dnia 18 lutego 2003 r., II UK 139/02, OSNP 2004 nr 7, poz. 128). To unormowanie ma głębokie uzasadnienie historyczne. Tryb postępowania organów rentowych zmierzających do uzyskania zmiany wyroków sądowych na nie- 9 korzyść ubezpieczonych opierał się pierwotnie na art. 290 ustawy z dnia 28 marca 1933 r. o ubezpieczeniu społecznym (Dz.U. RP Nr 51, poz. 396 ze zm.), ogólnie ry- sującym powinność poddania ponownemu rozpatrzeniu na wniosek strony lub z urzędu roszczeń, co do których zapadło prawomocne orzeczenie i odsyłającym w tym zakresie do trybu „wznowienia postępowania na wypadek zajścia warunków przewidzianych w postanowieniach ustawy o orzekających organach ubezpieczeń społecznych i postępowania przed nimi”, czyli do ustawy z dnia 28 lipca 1939 r. - Prawo o sądach ubezpieczeń społecznych. Były to przepisy tytułu IV tej ustawy, re- gulujące rozpoznanie skargi o wznowienie postępowania. Ponowne ustalenie upraw- nień do emerytur i rent i ich wysokości po prawomocnym orzeczeniu sądowym na- stępowało na zasadach wynikających z art. 379-393 tej ustawy, między innymi z po- wodu późniejszego wykrycia takich nowych okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu, a które mogą mieć wpływ istotny na wynik sprawy. Skarga była objęta dwumiesięcz- nym terminem a tempore scienciae, nie wcześniejszym niż uprawomocnienie się wy- roku i nie późniejszym niż 5 lat. W związku z tymi przepisami Trybunał Ubezpieczeń Społecznych wyraził pogląd, że wtedy, gdy prawo do świadczeń zostało ustalone wyrokiem, właściwy sąd, który wydał prawomocny wyrok działa na podstawie przepi- sów dotyczących wznowienia postępowania (wyrok Trybunału Ubezpieczeń Spo- łecznych z dnia 18 sierpnia 1970 r., I TR 1184/70, OSPiKA 1972 nr 4, poz. 64 z glosą M. Ponarskiego). Od dnia 1 stycznia 1975 r., na podstawie art. 72 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych, przepisy art. 399 i nast. k.p.c. regulujące wznowienie postępowania stosowane były odpowiednio, a od chwili wejścia w życie ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rozpoznawaniu spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 20, poz. 85) - wprost. Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego nie dopuszczają regulacji szcze- gólnej w zakresie wznowienia postępowania; nie obowiązuje już art. 342