II UA 1/06

Wyrok z dnia 9 maja 2006 r. II UA 1/06 Do ustalenia, czy zaistniały okoliczności uzasadniające zmniejszenie lub zawieszenie świadczenia przedemerytalnego, bierze się pod uwagę jedynie łączną kwotę tego świadczenia wypłaconą w roku rozliczeniowym (art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych, jednolity tekst: Dz.U. Nr 120, poz. 1252). Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie: SN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec, SA Romualda Spyt (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2006 r. sprawy z wniosku Urszuli K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w W. o zwrot nienależnie pobranego świadczenia, na skutek apelacji wnioskodawczyni Urszuli K. od wyroku Sądu Okręgowego Warszawy-Pragi w Warszawie z dnia 28 października 2005 r. [...] o d d a l i ł apelację. U z a s a d n i e n i e Ubezpieczona Urszula K. odwołała się od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Spo- łecznych- Oddziału w W. z dnia 15 czerwca 2005 r. zobowiązującej ją do zwrotu nie- należnie pobranego świadczenia przedemerytalnego w kwocie 465,80 zł, podnosząc, iż pozwany dokonując rozliczenia świadczenia przedemerytalnego bezzasadnie przyjął do łącznej kwoty świadczenia przedemerytalnego i przychodu w okresie od 1 sierpnia 2004 r. do 28 lutego 2005 r. kwoty zawieszonego od 1 listopada 2004 r. świadczenia przedemerytalnego. W odpowiedzi na odwołanie pozwany wniósł o jego oddalenie wskazując, że prawidłowo rozliczył świadczenie przedemerytalne pobrane przez ubezpieczoną w spornym okresie a kwota do zwrotu wynika z przekroczenia dopuszczalnej kwoty przychodu w okresie rozliczeniowym. 2 Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Warszawa-Praga wyro- kiem z dnia 28 października 2004 r. oddalił odwołanie. W uzasadnieniu wyroku Sąd Okręgowy stwierdził, że Urszula K. miała ustalone prawo do świadczenia przedeme- rytalnego od lipca 2004 r. i pobierała je początkowo od Urzędu Pracy, potem od Za- kładu Ubezpieczeń Społecznych. Od 1 listopada 2004 r. ubezpieczona podjęła za- trudnienie, o czym powiadomiła organ rentowy w dniu 4 listopada 2004 r. W dniu 8 listopada 2004 r. wydana została decyzja wstrzymująca wypłatę świadczenia, na mocy art. 5 ust. 5 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych, gdyż miesięczny przy- chód z tytułu umowy zatrudnienia wynosił 1.883 zł i przekroczył graniczną kwotę przychodu. Z tytułu zatrudnienia ubezpieczona w okresie od 1 listopada 2004 r. do 28 lutego 2005 r. osiągnęła przychód w wysokości 6.305,10 zł. Natomiast suma kwot świadczeń przedemerytalnych wyniosła za powyższy okres 6.643,70 zł. Łączna kwota świadczenia przedemerytalnego i przychodu wynosiła 12.948,80 zł. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych rozliczenie przychodu następuje w formie rozliczenia rocznego, po zakończeniu roku rozlicze- niowego trwającego od 1 marca każdego roku do ostatniego dnia lutego roku na- stępnego. Natomiast w myśl art. 28 ust. 1 tej ustawy rok rozliczeniowy ubezpieczonej rozpoczynał się od dnia przejęcia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyzna- wania i wpłaty świadczeń, tj. od dnia 1 sierpnia 2004 r. i kończył się 28 lutego 2005 r. W powyższym okresie rozliczeniowym dopuszczalna kwota przychodu wyniosła 1.100,80 zł miesięcznie, za cały okres - 7.705,60 zł, a graniczna kwota przychodu 1.541,10 zł miesięcznie, za cały okres - 10.787,70 zł. Ubezpieczona przekroczyła dopuszczalną kwotę przychodu ponieważ suma kwot świadczeń przedemerytalnych i przychodu wyniosła 12.948,80 zł, natomiast nie przekroczyła granicznej kwoty przy- chodu. Z tych względów pozwany na mocy art. 5 ust. 2 ustawy zmniejszył świadcze- nie przedemerytalne o kwotę 465,80 zł. Kwota ta została wyliczona w następujący sposób: łączna kwota świadczenia i przychodu to 12.948,80 zł, a dopuszczalna kwota przychodu to 7.705,60 zł, różnica wynosi 5.243,20 zł, po odjęciu składek na ubezpieczenie społeczne 4.262,20 zł i jest to kwota, o którą należy zmniejszyć świadczenie przedemerytalne (art. 5 ust. 3 ustawy). Ponieważ wcześniej decyzją z 8 listopada 2004 r. od 1 listopada zawieszono świadczenie przedemerytalne, to kwota zawieszonego świadczenia w okresie rozliczeniowym wyniosła 3.976,40 zł. Zatem odejmując tę kwotę od kwoty przekroczenia dopuszczalnej kwoty przychodu, tj. od 3 kwoty 4.262,20 uzyskuje się kwotę 465,80, której to kwoty domaga się pozwany jako nienależnego świadczenia. Dalej Sąd Okręgowy powołał się na art. 11 pkt 1 ustawy w związku z art. 138 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, stwierdzając, że ubezpieczona zo- stała pouczona o przesłankach powodujących zmniejszenie i zawieszenie świadcze- nia przedemerytalnego, zatem jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w powyższej kwocie i dlatego oddalił odwołanie. Apelację od powyższego wyroku wywiodła ubezpieczona. W jej uzasadnieniu ponownie stwierdziła, że nie zgadza się ze sposobem rozliczenia świadczenia przedemerytalnego dokonanym przez pozwanego. Jej zdaniem nie ma podstaw, aby do łącznej kwoty świadczenia przedemerytalnego i przychodu we wskazanym wyżej okresie rozliczeniowym wliczać kwoty zawieszonego (niewypłaconego) świadczenia przedemerytalnego, a jedynie kwoty świadczenia za trzy miesiące tego okresu, kiedy to świadczenie zostało wypłacone. Sposób wyliczenia przedstawiony przez ubezpie- czoną powoduje, wedle jej przekonania, że nie nastąpiła nadpłata świadczenia przedemerytalnego, gdyż łączna kwota świadczenia przedemerytalnego i przychodu nie przekroczyła granicznej kwoty przychodu. Rozpoznając powyższą apelację Sąd Apelacyjny w Warszawie-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych uznał, że w przedmiotowej sprawie istnieje zagadnienie prawne, budzące poważne wątpliwości i postanowieniem z dnia 8 lutego 2006 r. przedstawił je Sądowi Najwyższemu, formułując pytanie następującej treści: „czy kwota wynikająca z rocznego rozliczenia świadczenia przedemerytalnego, dokona- nego w trybie art. 5 i 6 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedeme- rytalnych (Dz.U. Nr 120, poz. 1252) może być tylko świadczeniem nienależnym, czy też w każdym przypadku będzie to świadczenie nienależnie pobrane (art. 11 pkt 1 powołanej ustawy w związku z art. 138 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm. ) ?”. Uzasadniając postanowienie Sąd Apela- cyjny powołał się na ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego i stwierdził, że powziął wątpliwość wyrażoną w przytoczonym wyżej pytaniu. Uzasadniając tę wątpliwość Sąd Apelacyjny stwierdził, że istotnie ubezpieczona uzyskała od organu rentowego informację o aktualnej dopuszczalnej kwocie przychodu w stosunku miesięcznym i granicznej kwocie przychodu oraz o obowiązku powiadamiania o osiąganiu przycho- dów. Jednocześnie wywiódł, że ubezpieczona nie uchybiła swoim obowiązkom, bo 4 niezwłocznie powiadomiła organ rentowy o podjęciu zatrudnienia i świadczenie zo- stało zawieszone od 1 listopada 2004 r. Wcześniej ubezpieczona nie osiągała przy- chodu. Dopiero roczne rozliczenie wykazało nadpłatę. Sąd Apelacyjny uznał, że przedmiotowe rozliczenie jest skomplikowane i nie zostało nawet sygnalnie przed- stawione ubezpieczonej, a ona sama ma wątpliwości do sposobu zastosowanej przez organ rentowy kalkulacji. Pouczenie przedstawione ubezpieczonej nie wspo- mina, że podjęcie zatrudnienia i osiąganie z jego tytułu zarobków zbliżonych do średniego wynagrodzenia w trakcie okresu rozliczeniowego może mieć wpływ na wynik tego rozliczenia i obowiązek zwrotu świadczenia nadpłaconego - mimo zawie- szenia świadczenia przez większą część tego okresu. Zwrócił także uwagę, że in- formacja o dopuszczalnej miesięcznej kwocie przychodu mogłaby sugerować, że skoro możliwe jest pobieranie świadczenia przedemerytalnego przy jednoczesnym osiąganiu przychodu z innego tytułu, to wysokość świadczenia pobranego przed po- nownym podjęciem zatrudnienia jest ostateczna. Zdaniem Sądu Apelacyjnego po- wyższe okoliczności sprawy sprawiły, że możliwe jest zakwalifikowanie wyliczonej przez pozwanego kwoty jako świadczenie nienależnego ale nie jako świadczenia nienależnie pobranego w rozumieniu art. 138 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS z uwagi na brak właściwego pouczenia dotyczącego sposobu roczne- go rozliczania świadczenia przedemerytalnego. Na mocy art. 390 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przejął niniejszą sprawę do rozpo- znania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Apelacja ubezpieczonej nie zasługuje na uwzględnienie. Nie jest trafny zarzut skarżącej odnośnie błędnego sposobu rozliczenia świadczenia przedemerytalnego w okresie od 1 sierpnia 2004 r. do 28 lutego 2005 r. W zakresie tego sposobu zakwe- stionowane zostało to, iż pozwany do łącznej kwoty świadczenia przedemerytalnego i przychodu, wynikającej z przepisu art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych, wliczył kwoty zawieszonych świadczeń przedemerytalnych, tj. świadczeń za okres od 1 listopada 2004r. do 28 lutego 2006r. Zdaniem skarżącej niewliczenie powyższych kwot powodowałoby, że nie przekroczyłaby ona granicznej kwoty przychodu. W tym miejscu wyjaśnić należy, iż czym innym jest graniczna kwota przychodu a czym innym dopuszczalna kwota przychodu - obie wynikające z 5 przepisu art. 5 ust. 2 ustawy. Graniczna kwota przychodu to przychód w rozumieniu art. 104 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jed- nolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), czyli przychód z tytułu działalno- ści podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego - wynoszący 70% prze- ciętnego miesięcznego wynagrodzenia w roku kalendarzowym poprzedzającym termin waloryzacji, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego dla celów emerytalnych. Natomiast dopuszczalna kwota przychodu to łączna kwota świadczenia przedemerytalnego i przychodu wynosząca 50% przeciętnego mie- sięcznego wynagrodzenia w roku kalendarzowym poprzedzającym termin waloryza- cji, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego dla celów emery- talnych. W granicznej kwocie przychodu uwzględnia się wyłącznie przychód, nato- miast w dopuszczalnej kwocie przychodu - przychód i świadczenie przedemerytalne łącznie. Różny jest także skutek przekroczenia granicznej kwoty przychodu i dopusz- czalnej kwoty przychodu. W sytuacji, kiedy łączna kwota świadczenia przedemery- talnego i przychodu przekracza dopuszczalną kwotę przychodu, świadczenie ulega zmniejszeniu ( art. 5 ust. 3 ustawy ), natomiast jeśli kwota przychodu przekracza graniczną kwotę przychodu świadczenie przedemerytalne podlega zawieszeniu (art. 5 ust. 5 ustawy). Mylnie zatem skarżąca porównuje swoją łączną kwotę świadczenia przedemerytalnego (z uwzględnieniem wyłącznie kwot tego świadczenia za okres od 1 sierpnia 2004 r. do 31 października 2004 r. w wysokości 9.152,40 zł ) i kwotę przy- chodu do granicznej kwoty przychodu. W celu ustalenia, czy zaistniały okoliczności powodujące zmniejszenie lub zawieszenie świadczenia porównuje się roczną kwotę świadczenia przedemerytalnego i przychodu uzyskaną w roku rozliczeniowym z roczną dopuszczalna kwotą przychodu ( art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy ) oraz porównuje się kwotę przychodu uzyskanego w roku rozliczeniowym z graniczną kwotą przycho- du ( art. 6 ust.2 pkt 2 ustawy ). Zatem kwotę 9.152,40 zł porównać należy z dopusz- czalną kwotą dochodu wynoszącą za cały okres rozliczeniowy 7.705,60 zł, natomiast kwotę przychodu wynoszącą 6.305 zł z graniczną kwotą przychodu wynoszącą 10.787,70 zł. Z porównania tego wynika, że ubezpieczona nie przekroczyła granicz- nej kwoty przychodu lecz przekroczyła dopuszczalną kwotę przychodu o 1.446,80 zł. Istotne znaczenie w przepisie art. 6 ust. 2 pkt 1 ma sformułowanie „kwota (...) uzy- skana”. Oznacza ono świadczenie uzyskane, a zatem wypłacone. Stąd do samego ustalenia, czy zaistniały okoliczności uzasadniające zmniejszenie świadczenia bierze się pod uwagę jedynie kwoty wypłaconego świadczenia przedemerytalnego. Inna 6 sytuacja jest przy ustalaniu już samej kwoty wynikającej z przepisu art. 6 ust. 3 ustawy, określonej jako łączna kwota zmniejszenia w roku rozliczeniowym, zgodnie z art. 5 ust. 3. W przepisie art. 5 ust. 3 operuje się pojęciem łącznej kwoty świadczenia przedemerytalnego i przychodu, nie wymagając, aby ta kwota była kwotą uzyskaną (wypłaconą). Stąd sposób rozliczenia prezentowany przez pozwanego nie narusza wyżej wskazanych przepisów a wliczenie do łącznej kwoty świadczenia przedeme- rytalnego i przychodu kwoty świadczeń zawieszonych (niewypłaconych) - przy usta- laniu łącznej kwoty zmniejszenia - jest zgodne z art. 5 ust. 3 ustawy. Ostatecznie organ rentowy uwzględnił fakt zawieszenia świadczenia, ponieważ od łącznej kwoty przekroczenia wynoszącej 5.243.20 zł, a po odliczeniu obowiązkowych składek na ubezpieczenie społeczne - 4.262,20 zł, odjął kwoty zawieszonego świadczenia przedemerytalnego w wysokości 3.796,40 zł, dochodząc do kwoty 465,80 - żądanej od ubezpieczonej. Wbrew pozorom powyższy wariant obliczania łącznej kwoty prze- kroczenia wynikającej z art. 5 ust. 3 ustawy jest bardziej korzystny dla ubezpieczonej niż sposób, z którego wynikałoby, że do ustalenia łącznej kwoty przekroczenia z tego przepisu nie uwzględnia się kwot zawieszonych. Konstatacja ta wynika z następują- cej symulacji. Świadczenie przedemerytalne za okres od 1 sierpnia 2004r. do 31 paź- dziernika 2004r. to 2847,30 zł + przychód w wysokości 6.305,10 zł = 9.152,40 zł. Kwota ta jest wyższa od dopuszczalnej kwoty przychodu o 1446,80 zł (9152,40 - 7.705,60). Nawet pomniejszenie kwoty 1446,80 zł o należne składki na ubezpiecze- nie społeczne nie spowoduje, że tak obliczona łączna kwota zmniejszenia będzie niższa niż ta, która została obliczona według pierwszego wariantu (465,80 zł ). Jeśli zaś chodzi o pytanie sformułowane przez Sąd Apelacyjny, to w istocie zmierzało ono do rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, bowiem - jak wynika z przedstawionego uzasadnienia - chodzi w nim nie tyle o rozstrzygnięcie co do wy- kładni przepisu art. 5 i 6 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych, lecz o stwier- dzenie, czy w tym konkretnym stanie faktycznym ubezpieczona prawidłowo została pouczona o skutkach wynikających z rozliczenia świadczenia przedemerytalnego w sposób wynikający z tych przepisów. Przytoczone wyżej pytanie Sądu Apelacyjnego wskazuje, że w istocie nie ma on wątpliwości co do tego, że do nienależnie pobra- nych świadczeń przedemerytalnych (określonych przepisem art. 6 ust. 5 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych) ma zastosowanie przepis art. 138 ustawy o eme- ryturach i rentach z FUS, lecz jaki jest zakres zastosowania tej normy. Wątpliwość dotyczyć może tego, czy użyte w przepisie art. 6 ust. 5 pojęcie „ nienależnie pobrane 7 świadczenie” jest tożsame z pojęciem „nienależnie pobranego świadczenia” użytym w przepisie art. 138 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a zatem, czy do świadczeń przedemerytalnych ma zastosowanie właśnie ust. 1 i 2 pkt 1 art. 138 w takim zakresie, w jakim uzależnia on nadanie świadczeniu przymiotu niena- leżnie pobranego od pouczenia osoby pobierającej świadczenie o braku prawa do świadczenia. Zgodnie z brzmieniem art. 6 ust. 5 ustawy o świadczeniach przedeme- rytalnych, jeżeli w roku rozliczeniowym suma kwot świadczenia przedemerytalnego, o które świadczenie zostało zmniejszone, lub kwot zawieszonych, była niższa niż suma kwot wynikających z art. 5 ust. 3-5, organ rentowy ustala kwotę nienależnie pobranych świadczeń i dochodzi ich zwrotu na zasadach przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS. Użycie w tym przepisie sformułowania „ustala kwotę nienależnie pobranego świadczenia” sugerowałoby, że każde świadczenie pobrane w warunkach tego przepisu jest świadczeniem nienależnie pobranym, a zatem, że zawiera on własną, samodzielną definicję świadczenia nienależnego i nie odsyła do definicji ustawowej zawartej w przepisach ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przyjęcie takiego rozumowania oznaczałoby, że zasady, do których odsyła przepis art. 6 ust. 5, to tylko te, które są objęte dyspozycją ust. 3-6 art. 138 ustawy o emery- turach i rentach z FUS. Następnie zaś konsekwentnie uznać by należało, że art. 11 ust.1 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych, odsyłając w sprawach nieuregu- lowanych do odpowiedniego stosowania art. 138 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie zawiera odesłania do ust.1 i 2 tego artykułu, bowiem ustawa o świadcze- niach przedemerytalnych samodzielnie reguluje pojęcie nienależnego świadczenia i nie wymaga ona, aby przymiot nienależnego świadczenia uzależniony był od po- uczenia świadczeniobiorcy o braku prawa do świadczenia. Istnieje również możli- wość odmiennej interpretacji gramatycznej przywołanego wyżej przepisu, a mianowi- cie, iż sformułowanie „na zasadach przewidzianych w ustawie o emeryturach i ren- tach z FUS” odnosi się do obu zdań współrzędnie złożonych i stanowiących koniunk- cję: „ustala kwotę nienależnych świadczeń i dochodzi ich zwrotu” Wątpliwości interpretacyjne wynikające z wykładni gramatycznej usunąć można odwołując się do wykładni systemowej. Świadczenie przedemerytalne, jak wynika z art. 2 ust. 1 ustawy przysługuje osobom dotkniętym likwidacją lub upadło- ścią zakładu pracy, likwidacją stanowiska pracy lub niewypłacalnością pracodawcy, tracącym prawo do świadczeń z ubezpieczenia społecznego o najdłuższym stażu i w wieku zbliżonym do emerytalnego. Świadczenia te związane są zatem nie tylko z 8 zaistnieniem okoliczności łączących się z utratą źródła utrzymania ale uzależnione są również od posiadania określonego okresu składkowego i nieskładkowego. Ich źródłem finansowania jest budżet państwa (art. 12 ustawy). Zatem świadczenia te nie są świadczeniami z ubezpieczenia społecznego lecz mają charakter zbliżony do świadczeń przyznawanych na podstawie ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz.U. Nr 135, poz. 1268 ze zm.), ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o pro- mocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99, poz. 1001 ze zm.), ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). We wszystkich tych ustawach pojawia się pojęcie świadczenia nienależnie po- branego. Ustawa o rencie socjalnej, nie zawierając odrębnego uregulowania w tej kwestii, w art. 15 odsyła w sprawach nieuregulowanych tą ustawą do odpowiedniego stosowania art. 138 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Ustawa o promocji za- trudnienia i instytucjach rynku pracy zawiera własną definicję świadczenia nienależ- nie pobranego w art. 76 ust. 2, zbliżoną w swej treści do art. 138 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Podobną treść ma także art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zawierający definicję świadczenia nienależnie pobranego. Zatem ogólnie rzecz ujmując w ustawach tych za nienależnie pobrane świad- czenia uważa się: 1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodu- jących ustanie prawa do świadczeń, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była po- uczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadcze- nia. Natomiast ustawa o pomocy społecznej za nienależnie pobrane świadczenie uważa świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdzi- wych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej ( art. 6 pkt 16 ). Z przepisów tych można zatem wywieść, iż ustawodawca odrębnie traktuje świadczenia pobrane na skutek okoliczności niezawinionych przez świadczeniobior- ców, ustanawiając w tym przypadku dodatkowy warunek w postaci pouczenia o braku prawa do świadczenia, od świadczeń pobranych na skutek okoliczności zawi- nionych przez świadczeniobiorców. Przyjęcie koncepcji, że świadczenie przedeme- rytalne pobrane w warunkach art. 6 ust. 5 ustawy o świadczeniach przedemerytal- nych jest zawsze świadczeniem nienależnym i podlegającym zwrotowi, niezależnie od stosownego pouczenia, stanowiłoby wyłom w przedstawionych wyżej zasadach, 9 ponieważ świadczenie to - w części przekraczającej świadczenie należne - może być świadczeniem pobranym na skutek okoliczności niezawinionych przez świadczenio- biorcę, jak ma to miejsce chociażby w niniejszej sprawie. Pojęcie nienależnego świadczenia występuje nie tylko w powyżej przywoła- nych ustawach. W identyczny sposób jak art. 138 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o emerytu- rach i rentach z FUS posługuje się tym pojęciem również ustawa z dnia 17 paździer- nika 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). W myśl art. 84 ust. 2 pkt 1 tej ustawy dla bytu nienależnie pobranego świadczenia niezbędnym jest, aby świadczeniobiorca był pouczony o braku prawa do świadcze- nia. Natomiast ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolni- ków (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) w art. 52 ust. 2 odsyła do przepisów o ubezpieczeniu społecznym określających zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Tak więc również w systemie ubezpieczeń społecznych poję- cie nienależnie pobranego świadczenia oznacza (poza sytuacjami umyślnego wpro- wadzenia w błąd organu rentowego bądź ewidentnego nadużycia prawa do świad- czenia) wypłacenie takiego świadczenia, do którego osoba je pobierająca nie miała prawa i była o tym pouczona. Wykazana wyżej jednolitość zasad w ustawach dotyczących świadczeń o cha- rakterze socjalnym oraz świadczeń funkcjonujących w prawie ubezpieczeń społecz- nych przemawia za tym, aby również świadczenie przedemerytalne, wypłacone w warunkach wskazanych w art. 6 ust. 5 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych, uznane mogło być za nienależnie pobrane tylko w takiej sytuacji, kiedy osoba pobie- rająca to świadczenie była pouczona o zasadach rozliczania tego świadczenia i moż- liwości powstania nadpłaty podlegającej zwrotowi. Stąd też uprawniony jest wniosek, że art. 6 ust. 5 oraz art. 11 pkt 1 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych odsyła do art. 138 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w pełnym jego brzmieniu, a zatem odsyła do objętych ust. 1 i 2 pkt 1 tego przepisu zasad dotyczących ustalania i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Przechodząc do wątpliwości Sądu Apelacyjnego co do kompletności i prawi- dłowości pouczenia ubezpieczonej o sposobie rozliczenia świadczenia przedemery- talnego, Sąd Najwyższy stwierdził, że w powiadomieniu [...] przytoczono treść prze- pisu art. 5 ustawy - w tym także zasadę, że rozliczenie ma charakter rozliczenia rocznego, natomiast w zawiadomieniu [...] wskazano dopuszczalną kwotę przychodu za okres od 1 sierpnia 2004 r. do 28 lutego 2005 r. oraz to, że ostateczne rozliczenie 10 świadczeń nastąpi po zakończeniu roku (okresu) rozliczeniowego. Z pouczenia tego zatem wynika, że rozliczenie to nie jest wyłącznie rozliczeniem miesięcznym lecz rozliczeniem globalnym po zamknięciu okresu rozliczeniowego. Fakt, iż pouczenie dotyczy skomplikowanej materii i co za tym idzie, odczytywanie jego znaczenia nie jest łatwe, nie jest tożsame z brakiem pouczenia. Na pewno pouczenie przekazane ubezpieczonej odpowiada obowiązującym przepisom. Trudno natomiast wymagać jego konkretyzacji w zależności od indywidualnych okoliczności faktycznych i takiego doprecyzowania, które uwzględniałoby wszystkie możliwe hipotetycznie stany fak- tyczne, które mogą ale nie muszą wystąpić. Natomiast nic nie stoi na przeszkodzie, aby strona, która ma wątpliwości co do tego, jak rozumieć pouczenie, zwróciła się do organu rentowego o ich wyjaśnienie, usuwając stan niepewności co do swojej sytu- acji prawnej. Dodatkowo wskazać należy, że ubezpieczona ani w odwołaniu ani w apelacji nie powołuje się na nieprecyzyjność pouczenia i związany z nią stan nie- świadomości co do tego, że rozliczenie roczne świadczenia przedemerytalnego może doprowadzić do powstania kwoty przekroczenia podlegającej zwrotowi. W świetle powyższych uwag kwotę nadpłaconego świadczenia przedemerytalnego w wysokości 465,80 zł uznać należy za świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 6 ust. 5 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych w związku z art. 138 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i podlegające zwrotowi. Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 385 k.p.c. w związku z art. 390 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji. ========================================