k.p.k., przez przekazanie Adama G. 7 organom wymiaru sprawiedliwości Królestwa Belgii, mimo braku ustalenia, że następuje to w celu przeprowadzenia tam wobec niego postępowania karnego. Autor zażalenia domagał się zmiany zaskarżonego postanowienia przez odmowę wykonania europejskiego nakazu aresztowania w stosunku do Adama G. W zażaleniu sporządzonym przez adwokata Mikołaja P. podniesiono ponadto zarzut obrazy art. 607r § 1 pkt 6 w zw. z art. 6 k.p.k., przez niesko- rzystanie z możliwości odmowy przekazania osoby ściganej władzom Kró- lestwa Belgii, pomimo tego, że możliwe jest wymierzenie w Belgii kary do- żywotniego pozbawienia wolności oraz tego, że jedynie przeprowadzenie postępowania w Polsce umożliwi zapewnienie pełnej realizacji prawa do obrony. Podnosząc ten zarzut obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego po- stanowienia i odmowę przekazania Adama G. do Belgii, względnie o uchy- lenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w W. Rozpoznając zażalenia obrońców osoby ściganej, w dniu 20 czerwca 2006 r. Sąd Apelacyjny w W. uznał, że w sprawie zachodzi potrzeba doko- nania zasadniczej wykładni ustawy i odraczając posiedzenie przekazał Są- dowi Najwyższemu zagadnienia prawne przytoczone na wstępie, przedłu- żając jednocześnie okres tymczasowego aresztowania wobec Adama G. do dnia 27 lipca 2006 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Apelacyjny w W. wskazał, że do- strzega, iż postępowanie w trybie art. 38 belgijskiej ustawy z 8 kwietnia 1965 r. o ochronie nieletnich, które miałoby być przeprowadzone w Belgii po przekazaniu Adama G., zmierza wprawdzie do stworzenia warunków przeprowadzenia w sprawie postępowania karnego, samo jednak nie jest postępowaniem karnym sensu stricto. W związku z tym pojawia się kwe- stia, czy sformułowanie użyte przez ustawodawcę w art.
„w celu przeprowadzenia postępowania karnego” powinno być interpretowane 8 ściśle, czy też przyjmując jego rozszerzającą wykładnię można uznać, że także w okolicznościach faktycznych i prawnych występujących w rozpo- znawanej sprawie, celem przekazania jest przeprowadzenie postępowania karnego. Wskazując argumenty przemawiające za każdą z możliwych in- terpretacji Sąd Apelacyjny dostrzega jednak także zagadnienie, które w stosunku do wyżej omówionego ma w istocie charakter wyjściowy. Wiąże się ono mianowicie z wątpliwością, czy orzekając w przedmiocie wykonania europejskiego nakazu aresztowania sąd polski jest w ogóle uprawniony do badania przesłanek prawnych, które legły u podstaw jego wydania. Wątpli- wości Sądu Apelacyjnego budzi to, czy katalog negatywnych przesłanek wykonania europejskiego nakazu aresztowania przewidziany w art. 607p i art. 607r k.p.k. jest zamknięty, czy też przesłanki takie mogą wynikać także z innych przepisów, a w szczególności z art.
k.p.k., który pozwala na przekazanie osoby ściganej władzom sądowym innego państwa człon- kowskiego Unii Europejskiej jedynie wówczas, gdy następuje to w celu przeprowadzenia postępowania karnego. Prokurator Prokuratury Krajowej, zajmując w sprawie stanowisko wy- raził zapatrywanie, zgodnie z którym, orzekając w przedmiocie europej- skiego nakazu aresztowania (art. 607l k.p.k.), sąd w pierwszej kolejności bada, czy nakaz europejski odpowiada wymogom art.
SW) w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i proce- dury wydawania osób pomiędzy Państwami Członkowskimi, następnie zaś, czy nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 607p k.p.k., art. 607r k.p.k. oraz art. 607s k.p.k. II. Rozważając przedstawione przez Sąd Apelacyjny zagadnienia prawne Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, że spełniają one wymogi określone w art. 441 § 1 k.p.k., gdyż dotyczą kwestii o skomplikowanym 9 charakterze, dotąd nierozważanych w judykaturze, a od przyjętego sposo- bu interpretacji zależy rozstrzygnięcie sprawy. Przystępując do zasadniczych rozważań na temat zagadnień praw- nych przedstawionych przez Sąd Apelacyjny w W. trzeba dokonać kilku założeń wyjściowych. Po pierwsze, trzeba przyjąć, że postępowanie, które zostało obecnie wszczęte w sprawie Adama G. w Belgii w trybie art. 38 belgijskiej ustawy z dnia 8 kwietnia 1965 r. o ochronie nieletnich zmierza do podjęcia decyzji co do trybu, w jakim zostanie on pociągnięty do odpowiedzialności i w związku z tym samo w sobie nie jest postępowaniem karnym. Postępowanie to mo- że w efekcie doprowadzić albo do wszczęcia postępowania karnego (prze- kazanie sprawy prokuratorowi) albo postępowania przeciwko nieletnim. To ostatnie postępowanie, niezależnie od tego, jak klasyfikowane jest w sys- temie prawa państwa wydania i wykonania europejskiego nakazu areszto- wania, nie jest postępowaniem karnym w rozumieniu decyzji ramowej Rady Unii Europejskiej z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego naka- zu aresztowania i procedury przekazywania osób pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej (2002/548/WSiSW). Decyzja ta, tego ro- dzaju postępowania w ogóle nie dotyczy. Wprawdzie ani w żadnym z arty- kułów decyzji ramowej, ani też – w konsekwencji – w ustawach krajowych implementujących ową decyzję, wprost takiego stwierdzenia nie zawarto, tym niemniej, jak słusznie wskazano w uzasadnieniu postanowienia Sądu Apelacyjnego w W., w art. 5 preambuły decyzji ramowej mowa jest o prze- kazywaniu osób w celu wszczęcia postępowania prowadzącego do wyda- nia wyroku w sprawach karnych. Trzeba też zwrócić uwagę na treść opinii Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego w sprawie zapobiega- nia przestępczości nieletnich, sposobów postępowania w kwestii przestęp- czości nieletnich oraz roli wymiaru sprawiedliwości wobec nieletnich w Unii Europejskiej z dnia 9 maja 2006 r. (2006/C 110/13), w której podnosi się, 10 że w państwach Unii Europejskiej brak jest jakiejkolwiek wspólnej strategii zwalczania przestępczości nieletnich, natomiast dotąd przyjmowane in- strumenty prawne, takie jak właśnie europejski nakaz aresztowania, nie dotyczą tej kategorii sprawców. Niestety, sąd polski pozbawiony jest prawnej możliwości sformuło- wania pytania prejudycjalnego do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwo- ści na podstawie art. 35 Traktatu o Unii Europejskiej, gdyż Polska nie zło- żyła dotąd deklaracji o uznaniu jego kompetencji w zakresie instrumentów trzeciego filaru Unii Europejskiej na podstawie art. 35 ust. 2 Traktatu. Tym- czasem kwestia stosowania europejskiego nakazu aresztowania w spra- wach wobec nieletnich jest zagadnieniem zakresu obowiązywania i ważno- ści decyzji ramowej z dnia 13 czerwca 2002 r. Biorąc pod uwagę to uwa- runkowanie normatywne, Sąd Najwyższy musi zająć w przedmiotowej kwestii stanowisko samodzielnie. To wstępne założenie, według którego procedura przewidziana w de- cyzji ramowej nie dotyczy postępowań przeciwko nieletnim, otwiera dopiero zagadnienie sposobu rozumienia celu, w jakim następuje przekazanie oso- by ściganej w trybie europejskiego nakazu aresztowania. Druga kwestia wstępna wiąże się ze sposobem uszeregowania przedstawionych do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnień prawnych w postanowieniu Sądu Apelacyjnego w W. Otóż, nie może ule- gać wątpliwości, że zagadnienie przedstawione jako drugie ma charakter wyjściowy i tylko w zależności od tego, w jaki sposób zostanie rozstrzygnię- te, rysuje się potrzeba analizowania zagadnienia przedstawionego jako pierwsze. Nie może bowiem ulegać wątpliwości, że badanie celu jaki przy- świecał organowi sądowemu innego państwa członkowskiego Unii Euro- pejskiej, który wydał europejski nakaz aresztowania, jest niczym innym jak ponownym badaniem (swego rodzaju weryfikacją) przesłanek, od spełnie- nia których zależy dopuszczalność jego wydania. Zatem, dopiero pozytyw- 11 na odpowiedź na to pytanie otwiera potrzebę rozważenia sposobu rozu- mienia wymogu, aby nakaz wydany był „w celu przeprowadzenia (…) po- stępowania karnego”. To powoduje, że układ tez niniejszej uchwały Sądu Najwyższego nie odpowiada układowi zagadnień prawnych przedstawio- nych przez Sąd Apelacyjny w W. Ponadto Sąd Najwyższy uznał za sto- sowne przeanalizowanie przedstawionych zagadnień prawnych w nieco poszerzonym kontekście, biorąc pod uwagę to, że zarówno treść uzasad- nienia postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia 31 maja 2006 r., jak i uzasadnienia postanowienia Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 20 czerwca 2006 r. przekonują o potrzebie uporządkowania pojęć w obszarze stoso- wania przepisów o przekazywaniu osób w trybie europejskiego nakazu aresztowania między państwami członkowskimi Unii Europejskiej. III. Formułując zagadnienie prawne oznaczone jako drugie, Sąd Ape- lacyjny w W. dopuszcza możliwość potraktowania okoliczności, o których mowa w art.
k.p.k., jako dodatkowych przesłanek odmowy wyko- nania europejskiego nakazu aresztowania. W tym kierunku zmierza także stanowisko przedstawione w piśmie z dnia 30 czerwca 2006 r., przez pro- kuratora Prokuratury Krajowej. Założenie to Sąd Najwyższy uważa za błędne. Przesłanki wykonania europejskiego nakazu aresztowania sformu- łowane zostały wyłącznie w art. 607p i art. 607r k.p.k. (a w wypadku naka- zu europejskiego wydanego w celu wykonania kary pozbawienia wolności lub środka polegającego na pozbawieniu wolności wobec osoby ściganej - także w art. 607s k.p.k.). Przepisy te są wynikiem implementacji art. 3 i 4 decyzji ramowej z dnia 13 czerwca 2002 r. Cel europejskiego nakazu aresztowania (przeprowadzenie postępo- wania karnego) stanowi natomiast jedną z przesłanek jego wydania, a nie wykonania. To do organu sądowego państwa wydania europejskiego na- kazu aresztowania należy dokonanie oceny, czy celem, w jakim żąda on przekazania osoby ściganej, jest przeprowadzenie postępowania karnego. 12 Przesłanka ta (podobnie, jak na przykład istnienie podejrzenia popełnienia przestępstwa) nie może być zatem traktowana tak samo, jak przesłanki wykonania nakazu, a jeżeli – w bardzo ograniczonym zakresie – podlega kontroli przez organ sądowy państwa wykonania nakazu, to właśnie w kon- tekście dopuszczalności wydania nakazu a nie dopuszczalności przekaza- nia osoby ściganej do państwa, w którym wydano nakaz. W związku z powyższym, jako zasadnicze jawi się zagadnienie, czy organowi sądowemu państwa wykonania nakazu w ogóle wolno dokony- wać powtórnego ustalania (weryfikowania) przesłanek, które zdecydowały o wydaniu tego nakazu. W orzecznictwie zaprezentowano dotąd rozbieżne zapatrywania w tej kwestii. I tak na przykład irlandzki High Court w dwóch orzeczeniach z dnia 9 września 2005 r. i z dnia 14 października 2005 r. wydanych w sprawie Minister of Justice, Equality and Law Reform v. Mi- chael Falkon (2005 36Ext), cyt. za: M. Hudzik, Europejski nakaz areszto- wania a nieletni sprawcy czynów zabronionych – zagadnienia wybrane (ar- tykuł złożony do druku w Europejskim Przeglądzie Sądowym) uznał do- puszczalność takiej weryfikacji, zastrzegając jednak, że możliwe to jest je- dynie w wyjątkowych wypadkach (podobnie Sąd Apelacyjny w Krakowie w postanowieniu z dnia 15 lipca 2004 r., II AKz 257/04, Krak. Zesz. Sąd. 2004, nr 9, poz. 41). Odmienne stanowisko zajął belgijski Sąd Kasacyjny w orzeczeniu z dnia 25 stycznia 2005 r. wydanym w sekcji flamandzkiej, 2 Izba, P.05,0065,N (cyt. za M. Hudzik, j.w.), wywodząc, że sędzia decydują- cy w przedmiocie wykonania europejskiego nakazu aresztowania nie bada jego zgodności z prawem, gdyż jest to zastrzeżone wyłącznie dla organów państwa wydającego nakaz. W piśmiennictwie zagadnienie to nie było do- tąd szerzej analizowane, jednak należy odnotować jednostkowe wypowie- dzi, w świetle których badanie zgodności z prawem europejskiego nakazu aresztowania w państwie jego wykonania nie jest wykluczone (S. de Groot, Mutual Trust in (European) Extradition w: R. Blexton red.: Handbook on the 13 European Arrest Warrant, The Hague 2005, s. 91; F. Impalà, The Europe- an Arrest Warrant in the Italian legal system. Between mutual recognition and mutual fear within the European Area of Freedom, Security and Justi- ce, Utrecht Law Review, Volume 1, Issue 2 (December) 2005, s. 70; M. Hudzik: Dobre narzędzie, niedobra sprawa, Rzeczpospolita 2006, nr 132). Sąd Najwyższy prezentuje w tej kwestii stanowisko, że weryfikacja zgod- ności z prawem europejskiego nakazu aresztowania jest w państwie wyko- nania tego nakazu prawnie dopuszczalna, choć w bardzo ograniczonym zakresie i tylko w odniesieniu do niektórych przesłanek wydania nakazu. W szczególności należy podkreślić, że nie jest dopuszczalne weryfikowanie zasadności decyzji organu sądowego państwa wydania nakazu, które mają charakter ocenny. Do takich należy z pewnością ustalenie, że zachodzi uzasadnione przypuszczenie popełnienia przestępstwa przez osobę, której dotyczy nakaz (zob. powołane postanowienie Sądu Apelacyjnego w Kra- kowie z dnia 15 lipca 2004 r.). Odmienny charakter mają natomiast takie przesłanki, jak na przykład kompetencja konkretnego organu do wydania nakazu. Na marginesie rozważań dotyczących przedstawionych przez Sąd Apelacyjny zagadnień prawnych należy zaznaczyć, że właśnie kwestia kompetencji Prokuratora Prokuratury Prokuratora Królewskiego Brukseli do wydania europejskiego nakazu aresztowania w sprawie Adama G. może nasuwać poważne wątpliwości. Zgodnie bowiem z art. 32 § 2 belgijskiej ustawy z dnia 19 grudnia 2003 r., implementującej europejski nakaz aresz- towania, kompetencje prokuratora królewskiego do wydania europejskiego nakazu aresztowania ograniczone zostały do sytuacji, w której przekazanie nastąpić ma w celu wykonania orzeczonej kary, względnie innego środka polegającego na pozbawieniu wolności, o którym mowa w art. 2a decyzji ramowej z dnia 13 czerwca 2002 r. Europejski nakaz aresztowania wydany w celu przeprowadzenia przeciwko osobie ściganej postępowania karnego 14 (i oparty na postanowieniu o tymczasowym aresztowaniu lub innej decyzji spełniającej podobną funkcję) powinien natomiast być wydany, zgodnie z art. 32 ust. 1 belgijskiej ustawy z dnia 19 grudnia 2003 r., przez sędziego śledczego. To rozwiązanie ustawowe musi być wzięte pod uwagę w kon- tekście treści europejskiego nakazu aresztowania wystawionego w niniej- szej sprawie, gdzie pod pkt b) wskazującym decyzję, na podstawie której sporządzono nakaz, postanowienie Sądu Pierwszej Instancji – Sądu dla Nieletnich w Brukseli z 26 kwietnia 2006 r. wymienione zostało w pkt. 1 (nakaz aresztowania lub decyzja mająca ten sam skutek), a nie w pkt. 2 (podlegające wykonaniu orzeczenie). Spostrzeżenia te nie pozwalają jed- nak na jednoznaczne stwierdzenie, że w niniejszej sprawie europejski na- kaz aresztowania został wydany przez osobę nieuprawnioną, albowiem na uwadze trzeba mieć także i to, że w postępowaniu prowadzonym obecnie w Belgii sprawa nie została jeszcze przekazana prokuratorowi w trybie art. 38 belgijskiej ustawy z dnia 8 kwietnia 1965 r. o ochronie nieletnich, w związku z czym kompetencje sędziego śledczego do wydawania postano- wień mogą okazać się wątpliwe. Zagadnienie to leży poza zakresem roz- poznania sprawy przez Sąd Najwyższy, z uwagi na zakres przedstawio- nych w trybie art. 441 § 1 k.p.k. zagadnień prawnych. Przed wydaniem ostatecznego orzeczenia w przedmiocie wykonania europejskiego nakazu aresztowania w niniejszej sprawie konieczne będzie jednak rozważenie tej kwestii przy uwzględnieniu treści art. 2 § 3 belgijskiej ustawy z dnia 19 grudnia 2003 r., zgodnie z którym europejski nakaz aresztowania jest de- cyzją wydaną przez kompetentny organ sądowy państwa członkowskiego Unii Europejskiej. W ocenie Sądu Najwyższego przesłanką wymagającą weryfikacji jest także cel, w jakim europejski nakaz aresztowania został wydany. Jasne jest zatem, że stwierdzenie przez organ sądowy państwa wykonania nakazu, iż nakaz wydany został na przykład w celu przeprowadzenia postępowania 15 cywilnego, musi prowadzić w konsekwencji do odmowy wykonania nakazu. Nie może przy tym ulegać wątpliwości to, że w takich sytuacjach odmowa przekazania osoby ściganej następuje nie z powodu wystąpienia negatyw- nych przesłanek wykonania nakazu, ale z tego powodu, iż nakaz wydano pomimo braku spełnienia przesłanek jego wydania w państwie żądającym przekazania osoby ściganej (a zatem stwierdzenia, że decyzja przekazana organowi sądowemu państwa wykonania nakazu w istocie nie jest europej- skim nakazem aresztowania). Jest przy tym niewątpliwe, że kontrolne badanie przesłanek wydania europejskiego nakazu aresztowania musi poprzedzić ocenę, czy nie za- chodzą negatywne przesłanki jego wykonania (zarówno te, które przeka- zanie osoby ściganej na terytorium innego państwa członkowskiego Unii Europejskim czynią prawnie niedopuszczalnym, jak i te, które pozwalają jedynie na odmowę wykonania nakazu). Dopuszczalność negatywnej weryfikacji przesłanek wydania nakazu w państwie jego wykonania musi być, jak wcześniej podkreślono, ograni- czona do zupełnie wyjątkowych wypadków, o czym przesądza zasada wza- jemnego zaufania, stanowiąca fundament współpracy sądowej między państwami członkowskimi Unii Europejskiej. Zaprezentowane stanowisko wymaga uzupełniającego stwierdzenia, że ocena spełnienia lub niespełnienia przesłanek wydania europejskiego nakazu aresztowania musi być w każdym wypadku dokonywana przez pry- zmat prawa krajowego państwa, w którym nakaz ten wydano, jednak zaw- sze przy uwzględnieniu treści decyzji ramowej, którą interpretowane prze- pisy transponują do krajowego porządku prawnego. Dokonanie próby takiej weryfikacji przez organ sądowy państwa wykonania nakazu w aspekcie treści prawa tego właśnie państwa, a nie prawa państwa wydania nakazu, prowadzić mogłoby (aczkolwiek nie zawsze musiałoby, przy uwzględnieniu tego, że przepisy krajowe powinny stanowić precyzyjną transpozycję tej 16 samej decyzji ramowej Rady Unii Europejskiej) do chaosu i w sposób rażą- cy naruszałoby zasadę wzajemnego zaufania. Nie sposób przecież wyma- gać od organu sądowego państwa wydania nakazu, aby podejmując decy- zję o jego wydaniu, uwzględnił także przesłanki wydania nakazu przez pry- zmat przepisów państwa jego wykonania. IV. Uznanie, że cel, w jakim ma nastąpić przekazanie osoby ściganej na terytorium państwa wydania europejskiego nakazu aresztowania, nale- ży do tych jego przesłanek, które podlegają kontroli ze strony organu są- dowego państwa jego wykonania, przenosi rozważania na obszar, którego dotyczy pierwsze z zagadnień prawnych przedstawionych Sądowi Najwyż- szemu do rozstrzygnięcia przez Sąd Apelacyjny w W. Zajmując stanowisko w tej kwestii, trzeba uwzględnić przyjęte już założenia i uznać, że to nie przepisy prawa polskiego ani też same przepisy decyzji ramowej Rady Unii Europejskiej (które przecież zgodnie art. 34 ust. 2b Traktatu o Unii Euro- pejskiej nie podlegają bezpośredniemu stosowaniu), lecz przepisy prawa belgijskiego, wykładane przy uwzględnieniu treści decyzji ramowej, tworzą tu właściwy pryzmat oceny. Przyznać jednak trzeba, że wobec zasadniczej zbieżności unormowań prawnych odnoszących się do tej kwestii, ustalenia interpretacyjne mają walor uniwersalny. Przed przystąpieniem do dalszych rozważań zachodzi konieczność kolejnego wstępnego rozstrzygnięcia, czy Sąd Najwyższy uprawniony jest do dokonywania w trybie art. 441 k.p.k. interpretacji decyzji ramowych oraz prawa obcego. Przyznać należy, że gramatyczna wykładnia tego przepisu prowadzić powinna do wniosku, że aktem normatywnym, który może podlegać wy- kładni Sądu Najwyższego w trybie art. 441 k.p.k., jest jedynie akt norma- tywny noszący nazwę „ustawy”, a więc ten, który jest uchwalany przez pol- ski parlament w drodze określonej w art. 118-122 Konstytucji RP. Zdaniem Sądu Najwyższego, treść samego przepisu art. 441 § 1 k.p.k. powinna być 17 jednak interpretowana funkcjonalnie, co prowadzi do wniosku, że przed- miotem pytania prawnego może być nie tylko przepis ustawy, ale także przepis rozporządzenia, ratyfikowanej umowy międzynarodowej, aktu pra- wa miejscowego, a nawet przepis prawa obcego, jeśli tylko do zinterpreto- wania tego przepisu zobligowany jest – w związku z sytuacją procesową występującą w konkretnej sprawie – sąd odwoławczy przy rozpoznawaniu środka odwoławczego i wyłoni się zagadnienia prawne wymagające doko- nania zasadniczej wykładni przepisu (-ów) tego aktu normatywnego. Funkcją przepisu art. 441 § 1 k.p.k. jest zapewnienie jednolitości orzecznictwa w sprawach karnych w sferze, jaką stanowi interpretacja tre- ści prawa. Sądy odwoławcze przy rozpoznawaniu środków odwoławczych stają niejednokrotnie nie tylko przed koniecznością zinterpretowania treści przepisów ustawy, ale także i innych aktów normatywnych przewidzianych w polskim systemie konstytucyjnym, a w związku z rozwojem kontaktów międzynarodowych także ratyfikowanych przez Polskę traktatów oraz ak- tów normatywnych występujących w systemach konstytucyjnych innych państw. Zagadnienie prawne, budzące poważne wątpliwości i wymagające zasadniczej wykładni, może zatem powstać nie tylko przy interpretacji przepisu aktu normatywnego noszącego nazwę „ustawy”, ale także i innych aktów normatywnych. Rozporządzenia są zresztą stanowione na podsta- wie szczegółowych upoważnień zawartych w ustawie, zawierają normy powszechnie obowiązujące i służące prawidłowemu wykonaniu ustawy, uzupełniają treść regulacji ustawowej i konkretyzują powinność zachowania adresatów ustawy. Z kolei akty prawa miejscowego są źródłami powszech- nie obowiązującego prawa RP na obszarach działania organów, które je ustanowiły. Umowy międzynarodowe po ich ogłoszeniu stanowią część krajowego porządku prawnego i są bezpośrednio stosowane, jeżeli ich sto- sowanie nie jest uzależnione od wydania ustawy. 18 Zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. np. uzasadnienia uchwał : z dnia 30 listopada 1986 r., VI KZP 12/86, OSNKW 1986, z. 12, poz. 91, z dnia 30 maja 1989 r., VI KZP 4/89, OSNKW 1989, z. 5–6, poz. 37, z dnia 17 listopada 1997 r., I KZP 16/97, OSNKW 1997, z. 11–12, poz. 95, z dnia 19 lutego 2003 r., I KZP 47/02, OSNKW 2003, z. 3–4, poz. 23, z dnia 20 lipca 2005 r., I KZP 18/05, OSNKW 2005, z. 9, poz. 74), jak i w lite- raturze przedmiotu (zob. np. R. A. Stefański: Instytucja pytań prawnych do Sądu Najwyższego w sprawach karnych, Kraków 2001, s. 268-269 ; J. Bra- toszewski: Działalność uchwałodawcza Sądu Najwyższego. Wybrane pro- blemy w: T. Nowak red.: Nowe prawo karne procesowe. Zagadnienia wy- brane. Księga ku czci Profesora Wiesława Daszkiewicza, Poznań 1999, s. 187; S. Włodyka: Przesłanki dopuszczalności pytań prawnych do Sądu Najwyższego, NP 1971, nr 2, s. 176 ; P. Hofmański red.: E. Sadzik, K. Zgryzek: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, t. II, Warszawa 2004, s. 652, uwagi wyrażone przy akceptacji wskazanej uchwały I KZP 47/02 z dnia 19 lutego 2003 r.) ugruntowany jest pogląd o konieczności funkcjonal- nej interpretacji art. 441 § 1 k.p.k. i o dopuszczalności dokonywania przez Sąd Najwyższy w tym trybie wykładni przepisów prawa zawartych także w aktach normatywnych, niestanowiących „ustawy” w rozumieniu Konstytucji RP. Również zinterpretowanie prawa obcego może być konieczne dla ustalenia, czy ma zastosowanie przepis ustawy polskiej (np. przy dokony- waniu oceny działania zasady wzajemności) lub też ustalenia, czy do re- spektowania określonego przepisu ustawy obcej państwo polskie zobowią- zane jest z tytułu akcesji do Unii Europejskiej i zasad funkcjonowania in- strumentów należących do tzw. trzeciego filaru w zakresie ich prawidłowej implementacji. Trudności przy interpretacji przepisów prawa obcego, przed którymi stają sądy odwoławcze, mogą okazać się nieporównanie bardziej skomplikowane niż te związane z interpretacją prawa polskiego. Dostrze- 19 gając to ostatnie uwarunkowanie, w piśmiennictwie przyjmuje się nawet, że o ile interpretacja przepisów prawa polskiego wyłączona jest ze sfery za- gadnień poznawanych w drodze opinii rzeczoznawców, o tyle treści prawa obcego może dotyczyć opinia biegłych. W konsekwencji, nieracjonalne byłoby przyjmowanie założenia, że jedynym instrumentem zapewnienia jednolitości orzecznictwa w tej sferze, jaką stanowi wykładnia przepisów prawa obcego, stanowi skarga kasacyj- na. Po pierwsze, wiele orzeczeń wydawanych w związku z międzynarodo- wym obrotem prawnym przybiera postać postanowienia, a te podlegają za- skarżeniu jedynie w drodze kasacji wnoszonej przez podmioty określone w art. 521 k.p.k. Po drugie, ujednolicanie orzecznictwa na tej drugiej drodze może następować dopiero na etapie, który w sferze współpracy międzyna- rodowej może okazać się zdecydowanie spóźniony. W postępowaniu kar- nym kasacja nie jest przecież zwykłym środkiem odwoławczym, lecz nad- zwyczajnym środkiem zaskarżenia prawomocnych, a więc podlegających już wykonaniu, orzeczeń sądowych. To wykonanie niesie zaś za sobą nie- kiedy bardzo drastyczne, trudne do naprawienia skutki, szczególnie w dziedzinie międzynarodowego obrotu prawnego. Wobec tego, właśnie w tej sferze celowe jest unikanie ewentualnych błędów w orzecznictwie sądo- wym jeszcze przed uprawomocnieniem się orzeczeń i skierowaniem ich do wykonania. Taką funkcję może więc spełniać instytucja zagadnień praw- nych. Dostrzec należy także to, że rozwiązania wskazanych trudności nie można byłoby poszukiwać w częstszym stosowaniu przez Sąd Najwyższy w tego typu sprawach przepisu art. 441 § 5 k.p.k. Przejęcie sprawy do swego rozpoznania przez Sąd Najwyższy dopuszczalne jest bowiem jedy- nie w wypadku stwierdzenia, że sąd odwoławczy w sposób uprawniony przedstawił zagadnienie prawne w trybie art. 441 § 1 k.p.k. Jest natomiast rzeczą oczywistą, że nie jest możliwe odmienne rozumienie określenia „ustawa” w aspekcie uprawnień Sądu Najwyższego do dokonania zasadni- 20 czej wykładni w trybie art. 441 § 1 k.p.k. i w aspekcie uprawnień sądu od- woławczego do wystąpienia o dokonanie wykładni w tym trybie. Prerogaty- wa Sądu Najwyższego stanowi bowiem na gruncie tego przepisu jedynie pochodną uprawnień sądu odwoławczego. Trzeba też przypomnieć, że na gruncie polskiego prawa karnego odejście od gramatycznej wykładni określenia „ustawa” dotyczy nie tylko przepisu art. 441 § 1 k.p.k., ale także np. art. 4 k.k. Pomimo tego, że jest w nim mowa jedynie o „ustawie”, powszechnie i konsekwentnie przyjmuje się, że ilekroć przepis ustawy karnej odwołuje się do innych, choćby podusta- wowych, przepisów wyznaczających zakres bezprawności, to także i zmia- na tych ostatnich musi być oceniana jako zmiana „ustawy” (por. np. uchwa- łę SN z dnia 27 października 1988 r., VI KZP 11/88, OSNKW 1988, z. 11- 12, poz. 77 oraz wyroki SN: z dnia 21 lipca 1988 r., OSNKW 1988, z. 11- 12, poz. 79 oraz z dnia 11 października 2000 r., III KKN 356/99, OSNPiPr 2001, z. 2, poz. 1). Ustalenie to otwiera, w ocenie Sądu Najwyższego, drogę do dokona- nia interpretacji art. 32 § 1 belgijskiej ustawy z dnia 19 grudnia 2003 r., w kontekście celu towarzyszącego wydaniu europejskiego nakazu areszto- wania. Zgodnie z tym przepisem, europejski nakaz aresztowania może być wydany wówczas, gdy istnieją podstawy do przyjęcia, że osoba pożądana dla przeprowadzenia przeciwko niej postępowania karnego, znajduje się na terenie innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Jeżeli przyjąć założenie, że postępowanie w stosunku do nieletnich, uregulowane ustawą z dnia 8 kwietnia 1965 r. o ochronie nieletnich, nie jest postępowaniem karnym, przedmiotem ustaleń musi być to, czy wydanie europejskiego na- kazu aresztowania w sytuacji, w której możliwe jest postępowanie karne po przekazaniu sprawy prokuratorowi w trybie określonym w art. 38 tej ustawy, następuje w celu „przeprowadzenia przeciwko niej postępowania karnego” w rozumieniu art. 32 § 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2003 r. implementującej 21 europejski nakaz aresztowania. Skoro europejski nakaz aresztowania zo- stał wydany przez Prokuraturę Prokuratora Królewskiego w Brukseli, nale- ży przyjąć, że jego autor na postawione pytanie odpowiedział pozytywnie. W ocenie Sądu Najwyższego interpretacja ta jest trafna. Nie ulega bowiem wątpliwości, że postępowanie przed sądem dla nieletnich może doprowa- dzić do przekazania sprawy prokuraturze, co oznaczać będzie zrealizowa- nie celu, jaki przyświecał wydaniu nakazu. Ani z treści art. 32 § 1 belgijskiej ustawy z dnia 19 grudnia 2003 r., ani też z przepisów decyzji ramowej Ra- dy Unii Europejskiej z dnia 13 czerwca 2002 r. nie wynika, by w chwili wy- dania europejskiego nakazu aresztowania postępowanie karne musiało już się toczyć. Formułowanie takiego wymogu byłoby zresztą – wobec różno- rodności rozwiązań przyjętych w prawie krajowym państw członkowskich Unii Europejskiej – niecelowe. Warunkiem jest natomiast, aby uruchomiona w państwie wydania nakazu procedura, w ramach której doszło do wydania decyzji o pozbawieniu osoby ściganej wolności, mogła doprowadzić do po- stępowania karnego. Celem musi być przy tym zawsze postępowanie kar- ne, a nie jakiekolwiek inne postępowanie, choćby zawierało elementy re- presyjne. Ocena, w jakim celu zażądano przekazania osoby ściganej na teryto- rium państwa wydania europejskiego nakazu aresztowania, musi być przy tym dokonywana z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy, a nie in abstracto. Nieprzypadkowo zatem Prokuratura Prokuratora Królewskiego Brukseli podaje w korespondencji kierowanej do Sądu Okręgowego w W. konkretne okoliczności, w świetle których istnieje duże prawdopodobień- stwo, że po przekazaniu Adama G. na terytorium Królestwa Belgii jego sprawa zostanie skierowana do prokuratora, co w konsekwencji będzie oznaczać pociągnięcie go do odpowiedzialności karnej w postępowaniu wobec osób dorosłych. Do takich okoliczności należy z pewnością charak- ter czynu, o który jest podejrzany, a także fakt uprzedniej jego karalności. 22 Okoliczności te muszą być wzięte pod uwagę przez sąd polski dokonujący kontrolnej oceny przesłanek leżących u podstaw wydania europejskiego nakazu aresztowania przez Prokuraturę Prokuratora Królewskiego w Bruk- seli. Wskazanie na konieczność dokonywania oceny celu towarzyszącego wydaniu europejskiego nakazu aresztowania nie oznacza, aby ustosunko- wywanie się przez Sąd Najwyższy do tej kwestii stanowiło wyjście poza ramy prawne wyznaczone przez art. 441 § 1 k.p.k. Zapewne odmienny punkt widzenia powodował prokuratorem Prokuratury Krajowej, który pre- zentując pisemne stanowisko w sprawie postulował odmowę podjęcia przez Sąd Najwyższy uchwały w zakresie pierwszego z zagadnień przed- stawionych przez Sąd Apelacyjny w W. Czym innym jest jednak dokony- wanie oceny, czy in concreto spełnione są przesłanki warunkujące wydanie europejskiego nakazu aresztowania, a czym innym wskazanie, że przy ocenie tej, sąd właściwy do wykonania europejskiego nakazu aresztowania zobowiązany jest uwzględniać nie tylko uwarunkowania normatywne towa- rzyszące wydaniu europejskiego nakazu aresztowania, ale także faktyczne okoliczności sprawy, w jakich do wydania takiego nakazu doszło. V. Ocena przesłanek wydania europejskiego nakazu aresztowania musi następować z uwzględnieniem prawa obowiązującego w państwie wydania tego nakazu oraz treści przepisów decyzji ramowej Rady Unii Eu- ropejskiej z dnia 13 czerwca 2002 r. Pozostaje jednak pytanie, jaką funkcję pełni w systemie prawa polskiego art.
k.p.k., w którym wskazano na przeprowadzenie postępowania karnego wobec osoby ściganej jako na cel, w jakim może nastąpić jej przekazanie na terytorium innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Jest rzeczą oczywistą, że nie może być on uznany za przepis formułujący przesłankę wydania europejskiego naka- zu aresztowania przez polski organ sądowy, po pierwsze dlatego, że za- mieszczony został w rozdziale 65b k.p.k., dotyczącym wystąpienia państwa 23 członkowskiego Unii Europejskiej o przekazanie osoby ściganej na pod- stawie europejskiego nakazu aresztowania, a po wtóre dlatego, że funkcję tę pełni art. 607a k.p.k.. Przesłanki wydania europejskiego nakazu aresz- towania formułuje zawsze prawo państwa wydania nakazu i przez pryzmat tego prawa musi być oceniane ich spełnienie. Nie pozostaje zatem nic in- nego jak uznanie, że odwołanie się do celu przekazania w przepisie art.
oznacza, że ustawodawca dopuścił dokonanie przy przeka- zaniu osoby ściganej na terytorium innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej zastrzeżenia, iż przekazanie następuje w celu przeprowadze- nia przeciwko tej osobie postępowania karnego. Gdyby natomiast okazało się, że cel ten nie zostanie osiągnięty, osoba ta musi być zwolniona, względnie – jak w rozpoznawanej sprawie – przekazana z powrotem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Działać tu bowiem musi zasada aut dedere aut iudicare, co oznacza, że na organach polskiego wymiaru spra- wiedliwości ciąży obowiązek osądzenia osoby, która nie może być przeka- zana pod jurysdykcję państwa żądającego jej przekazania. Podsumowując: sformułowanie „w celu przeprowadzenia (…) postę- powania karnego” musi być interpretowane szeroko w tym sensie, że cel taki ma miejsce wówczas, gdy jedną z możliwych procedur, jakiej poddana być może osoba ścigana w państwie wydania nakazu, jest postępowanie karne. „Cel przeprowadzenia postępowania karnego” w rozumieniu art.
musi zaś być rozumiany ściśle w tym sensie, że przepis ten pozwala na sformułowanie zastrzeżenia, iż przekazanie osoby ściganej na- stępuje tylko i wyłącznie pod warunkiem, że postępowanie, jakie ostatecz- nie zostanie wszczęte wobec osoby przekazanej, będzie postępowaniem karnym. Twierdzenie, że przepis art.
zawiera przyzwolenie na przekazanie osoby ściganej pod warunkiem osiągnięcia wskazanego w nim celu, stawia na porządku dziennym pytanie o gwarancje, że osoba prze- 24 kazana rzeczywiście zostanie przekazana z powrotem na terytorium Rze- czypospolitej Polskiej w wypadku gdyby postępowanie karne nie zostało wszczęte. Takie gwarancje płyną w sposób jednoznaczny i zupełnie oczy- wisty z zasady wzajemnego zaufania między państwami członkowskim Unii Europejskiej, a także z reguł rządzących międzynarodową współpracą w sprawach karnych. Jest oczywiste, że jeżeli Sąd dla Nieletnich w Brukseli nie przekaże sprawy Adama G. prokuratorowi, a w konsekwencji sądowi dla dorosłych, w trybie art. 38 belgijskiej ustawy z dnia 8 kwietnia 1965 r., dotyczącej ochrony nieletnich, nie będzie mógł prowadzić wobec niego po- stępowania innego rodzaju, skoro osoba ścigana została przekazana na terytorium Belgii „w celu przeprowadzenia przeciwko niej postępowania karnego”. Konsekwencją musi być przekazanie osoby ściganej z powrotem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a wówczas tylko tu będzie ona mogła być pociągnięta do odpowiedzialności za zbrodnię, której się dopu- ściła.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.