V KK 61/06

POSTANOWIENIE Z DNIA 7 LUTEGO 2007 R. V KK 61/06 Na podstawie art. 552 § 4 k.p.k. rekompensowane mogą być jedynie szkoda i krzywda, będące bezpośrednim następstwem niesłuszności za- stosowanego środka przymusu. Jeżeli natomiast w wyniku sposobu wyko- nania środka przymusu doszło do dalszych szkód, w szczególności takich, które powodują, że aresztowany czy zatrzymany utracił całkowicie lub czę- ściowo zdolność do pracy zarobkowej, albo jeżeli zwiększyły się jego po- trzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, nic nie stoi na przeszkodzie dochodzeniu od Skarbu Państwa renty (art. 444 § 2 k.c.), także w postaci skapitalizowanej (art. 447 k.c.), na drodze procesu cywil- nego. Przewodniczący: sędzia SN P. Hofmański (sprawozdawca). Sędziowie SN: R. Malarski, E. Matwijów. Prokurator Prokuratury Krajowej: B. Mik. Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Ryszarda P. o zadośćuczynie- nie za niesłuszne zatrzymanie, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 7 lutego 2007 r., kasacji, wniesionej przez pełnomocnika wniosko- dawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 24 sierpnia 2005 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w L. z dnia 11 lutego 2005 r., o d d a l i ł kasację (...). 2 U Z A S A D N I E N I E Wyrokiem z dnia 24 sierpnia 2005 r., Sąd Apelacyjny w W. utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego w L. z dnia 11 lutego 2005 r., którym za- sądzono na rzecz Ryszarda P. kwotę 12 000 zł tytułem zadośćuczynienia za oczywiście niesłuszne zatrzymanie w dniu 13 grudnia 1996 r., wraz z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku. Wyrok Sądu Apelacyjnego w W. zaskarżony został kasacją, wniesio- ną przez pełnomocnika wnioskodawcy Ryszarda P., w której podniesiono zarzuty rażącej obrazy prawa materialnego, w postaci:  art. 445 § 1 k.c., polegającej na zasądzeniu na rzecz wnioskodawcy kwoty 12 000 zł. z tytułu zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne za- trzymanie bez właściwego uwzględnienia jej odpowiedniości w odniesieniu do charakteru i skali doznanych przez Ryszarda P. krzywd moralnych oraz uszkodzeń ciała i rozstroju zdrowia, które to okoliczności znalazły wyraźne odzwierciedlenie w opinii biegłych lekarzy i zeznaniach wnioskodawcy,  art. 552 § 4 k.p.k. w zw. z art. 444 i 447 k.c., polegającej na błęd- nym uznaniu, że przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące renty nie znajdują zastosowania w ramach postępowania karnego o odszkodowanie i za- dośćuczynienie za niesłuszne zatrzymanie. Opierając się na tych zarzutach pełnomocnik wnioskodawcy wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Okręgowego w L. i przekazanie sprawy temu sądowi do po- nownego rozpoznania. Formułując pisemną odpowiedź na kasację Prokurator Apelacyjny w W. wniósł o jej oddalenie, jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył. Kasacja jest oczywiście bezzasadna z następujących powodów. 3 Po pierwsze, zarzuty kasacyjne stanowią niemal dosłowne odzwier- ciedlenie zarzutów apelacyjnych, z którymi Sąd Apelacyjny w W. rozprawił się w sposób zgodny z prawem procesowym, a swoje stanowisko w tym przedmiocie należycie uzasadnił. Z tego powodu zarzuty kasacyjne, kiero- wane przeciwko orzeczeniu Sądu drugiej instancji mogą być odczytane tyl- ko w kontekście ewentualnego nieprawidłowego rozpoznania zwyczajnego środka odwoławczego. Po drugie, kontrola kasacyjna nie potwierdza tezy autora kasacji, ja- koby Sąd Apelacyjny dopuścił się rażącego naruszenia prawa procesowe- go, akceptując wysokość kwoty zasądzonej na rzecz wnioskodawcy tytu- łem zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie. O zasądze- niu na rzecz wnioskodawcy nieodpowiedniej kwoty zadośćuczynienia w ro- zumieniu art. 445 § 1 k.c. można byłoby mówić jedynie wówczas, gdyby kwota ta była rażąco niewspółmierna do krzywdy, jaka stała się udziałem osoby niesłusznie zatrzymanej. O takiej sytuacji, w sprawie, w której zasą- dzono z tytułu niewątpliwie niesłusznego zatrzymania kwotę 12 000 zł, nie może być mowy. Nadto, zakwestionowanie sposobu miarkowania za- dośćuczynienia w postępowaniu kasacyjnym może mieć miejsce tylko w bardzo wyjątkowych wypadkach, skoro podstawą uwzględnienia kasacji może być jedynie stwierdzenie rażącego naruszenia prawa, które mogło mieć istotny wpływ na treść orzeczenia (art. 523 § 1 k.p.k.). Po trzecie, Sąd Apelacyjny całkowicie zasadnie podzielił zapatrywa- nie prawne Sądu Okręgowego, według którego przepisy o rencie, a w kon- sekwencji także przepisy dotyczące jej kapitalizacji (art. 444 § 2 k.c. i art. 447 k.c.), nie mają zastosowania w przypadku dochodzenia odszkodowa- nia i zadośćuczynienia na podstawie art. 552 § 4 k.p.k. W tym trybie re- kompensowane być mogą jedynie szkody i krzywdy będące bezpośrednim następstwem niesłuszności zastosowanego środka przymusu. Może być zatem zasądzone jedynie odszkodowanie i zadośćuczynienie, w ramach 4 których zrekompensowane być mogą wspomniane szkody i krzywdy. Jeżeli zaś, w wyniku sposobu wykonania środka przymusu doszło do dalszych szkód, w szczególności takich, które powodują, że aresztowany czy za- trzymany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, nic nie stoi na przeszkodzie dochodzeniu od Skarbu Pań- stwa renty (art. 444 § 2 k.c.), także w postaci skapitalizowanej (art. 447 k.c.), na drodze procesu cywilnego. Lex specialis, jakim jest bez wątpienia art. 552 k.p.k., wyłącza bowiem stosowanie przepisów ogólnych prawa cy- wilnego jedynie w takim zakresie, w jakim sam kształtuje podstawy odpo- wiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa. Dochodzenie tych rosz- czeń nie jest wcale związane z kwestią niewątpliwej niesłuszności stoso- wanych środków przymusu, o której to niesłuszności mowa w art. 552 § 4 k.p.k., i w związku z tym dochodzenie ich od Skarbu Państwa możliwe jest zarówno wtedy, gdy roszczenie wynika z wykonania słusznych, jak i nie- słusznych środków przymusu. W tej sytuacji argument obrony, jakoby z „odszkodowaniem”, o którym mowa w art. 552 § 4 k.p.k., należy kojarzyć także jednorazowe „odszkodowanie” odpowiadające skapitalizowanej ren- cie (art. 447 k.c.), traci na znaczeniu. Zajęcie stanowiska odbiegającego od zapatrywania Sądu Najwyższego prowadziłoby zresztą do niedającego się zaakceptować wniosku, że w trybie określonym w rozdziale 58 Kodeksu postępowania karnego wolno dochodzić renty skapitalizowanej na podsta- wie art. 447 k.c., zaś niedopuszczalne byłoby dochodzenie renty w jej kla- sycznej postaci, o której mowa w art. 444 § 2 k.c. Biorąc pod uwagę powyższe, orzeczono jak w postanowieniu.