II UK 208/06

Wyrok z dnia 8 maja 2007 r. II UK 208/06 Zwaloryzowana podstawa wymiaru renty nie jest obliczana na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) przez porównanie wskaźnika wysokości podstawy wymiaru do kwoty bazowej obowiązującej w dacie zgłoszenia wniosku o emeryturę, lecz jest ustalana przez waloryzowanie podstawy wymiaru renty ustawowej przy jej przyznaniu na zasadach określonych w przepisach obowiązujących kolejno do daty zgłoszenia wniosku o emeryturę. Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Sędziowie SN: Zbigniew Korzeniowski, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 maja 2007 r. sprawy z wniosku Wojciecha P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecz- nych-Oddziałowi w P. o wysokość świadczenia, na skutek skargi kasacyjnej wnio- skodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 17 maja 2006 r. [...] o d d a l i ł skargę kasacyjną. U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 31 grudnia 2004 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w P. dokonał przeliczenia podstawy wymiaru emerytury wnioskodawcy Wojciecha P. ustalając wskaźnik jej wysokości na 237% w oparciu podstawę wymiaru składek z lat 1980 - 1982 jako korzystniejszy od dotychczasowego, obliczonego od podstawy wy- miaru składek z lat 1981 - 1983 wynoszącego 233,02% i przemnażając przez ten wskaźnik kwotę bazową obowiązującą w dniu 31 sierpnia 1996 r. (666 zł), a następ- nie przez kolejne wskaźniki waloryzacyjne. 2 Od tej decyzji wniósł odwołanie wnioskodawca żądając obliczenia świadczenia przy zastosowaniu kwoty bazowej obowiązującej w dacie złożenia wniosku o emery- turę. Wyrokiem z dnia 20 lipca 2005 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu oddalił odwołanie. Sąd ustalił, że wnioskodawca nabył prawo do emerytury z dniem 1 września 2001 r., a poprzednio miał ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, którą pobierał od 1991 r. W decyzji z dnia 28 września 2001 r., przyznającej prawo do emerytury, za podstawę wymiaru emerytury przyjęto podstawę wymiaru renty ustaloną na podstawie dochodów z trzech wybra- nych lat kalendarzowych. Przy przeliczeniu emerytury do ustalenia podstawy wymia- ru przyjęto dochody z trzech innych lat kalendarzowych. Składnik socjalny wynoszą- cy 24% kwoty bazowej obliczono od kwoty bazowej obowiązującej w dacie zgłosze- nia wniosku o emeryturę zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 29 paździer- nika 2002 r., III UZP 7/02 (OSNAPiUS 2003 nr 2, poz. 42). Natomiast kwota bazowa z daty zgłoszenia wniosku o emeryturę nie ma zastosowania przy ustalaniu podstawy wymiaru emerytury, jeżeli na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) zgłoszono żądanie przyjęcia - jako tej podstawy - podstawy wymiaru renty. Organ rentowy wyliczył emeryturę wnioskodaw- cy zgodnie z art. 53 ust. 1 tej ustawy przyjmując prawidłowo za podstawę wymiaru tego świadczenia zwaloryzowaną podstawę wymiaru renty. Apelacja wnioskodawcy od tego wyroku została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 17 maja 2006 r.[...]. Sąd Apelacyjny uznał za prawidłowe ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji i podzielił jego pogląd prawny. Od tego wyroku wnioskodawca wniósł skargę kasacyjną i opierając ją na pod- stawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do po- nownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu, ewentualnie o uchylenie także wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpo- znania Sądowi Okręgowemu w Poznaniu. W uzasadnieniu skargi podniósł, że pod- stawa wymiaru emerytury jest jednym, obok długości okresów składkowych i nie- składkowych oraz części socjalnej (24% kwoty bazowej), z elementów wpływających 3 na ostateczną wysokość świadczenia emerytalnego. Do obliczenia tych elementów emerytury trzeba zastosować prawidłową wartość kwoty bazowej, która w myśl art. 19 powołanej ustawy wynosi 100% przeciętnego wynagrodzenia pomniejszonego o potrącone od ubezpieczonych składki na ubezpieczenie społeczne. Definicja kwoty bazowej zawarta w tym przepisie ma charakter uniwersalny w zakresie obliczania wysokości świadczeń z wykorzystaniem pojęcia kwoty bazowej i tym samym nad- rzędny wobec norm prawnych zawartych w powołanej ustawie, nawet - jak się wy- daje - wobec art.

1. Jak trafnie wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 29 października 2002 r., III UZP 7/02, definicja kwoty bazowej ma zastosowanie zarówno do obliczania podstawy wymiaru świadczeń na zasadach określonych w art. 15 powołanej ustawy, jak i przy ustalaniu jednego ze składników emerytury oblicza- nej na podstawie art. 53 ust.
2. Zdaniem skarżącego Sąd Apelacyjny winien zweryfi- kować obliczenia przyjęte przez organ rentowy i zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji poprzez uwzględnienie postulatu wnioskodawcy, aby kwota bazowa z daty zgłoszenia wniosku o emeryturę stanowiła podstawę nie tylko składnika socjalnego emerytury, ale także przy obliczaniu podstawy wymiaru emerytury na zasadach okre- ślonych w art. 21 ust 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach. Sąd Najwyższy zważył, co następuje; Definicja kwoty bazowej zawarta jest w art. 19 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który stanowi, że kwota bazowa wynosi 100% przeciętnego wynagrodzenia pomniejszonego o potrą- cone od ubezpieczonych składki na ubezpieczenie społeczne, określone w przepi- sach o systemie ubezpieczeń społecznych w roku kalendarzowym poprzedzającym termin waloryzacji. Ilekroć poszczególne przepisy ustawy operują pojęciem „kwota bazowa”, do jej ustalenia stosuje się powyższą definicję. W określającym zasady ustalania wysokości emerytury przepisie art. 53 ust. 1 pojęcie kwoty bazowej użyte jest tylko w odniesieniu do jednego ze składników emerytury - części wynoszącej 24 % kwoty bazowej, jednakowej dla wszystkich świadczeniobiorców (pkt 1). Pozostałe składniki emerytury to po 1/3% podstawy jej wymiaru za każdy rok okresów składko- wych (pkt 2) i po 0,7% za każdy rok okresów nieskładkowych (pkt 3). W zakresie ustalenia dwóch ostatnich elementów nie ma odniesienia do pojęcia „kwota bazowa”, jest natomiast odesłanie do zasad ustalania podstawy wymiaru zawartych w art. 15 4 oraz zasad ustalania okresów składkowych i nieskładkowych zawartych w art. 6 i
3. Sposób obliczania podstawy wymiaru emerytury i renty określony jest w art. 15 ust. 4, zgodnie z którym wskaźnik wysokości podstawy wymiaru, stanowiący stosunek indywidualnej podstawy wymiaru składek z wybranego przez zainteresowanego okresu do przeciętnego rocznego wynagrodzenia z tego samego okresu, mnoży się przez kwotę bazową. W tym przypadku przez kwotę bazową rozumie się zgodnie z art. 19 przeciętne wynagrodzenie z okresu poprzedzającego ostatnią waloryzację przed nabyciem prawa do emerytury lub renty. W przypadku wnioskodawcy kwota bazowa obowiązująca w dacie zgłoszenia wniosku o emeryturę miałaby zastosowa- nie, gdyby podstawa wymiaru jego emerytury była ustalana na zasadach określonych w art.
4. Zgodnie z art. 21 ust. 1 osoba, która przed uzyskaniem prawa do emerytury miała ustalone prawo do renty, ma prawo wyboru zasad, na jakich ma być ustalona podstawa wymiaru emerytury. Może to być podstawa wymiaru renty - w wysokości uwzględniającej rewaloryzację oraz wszystkie kolejne waloryzacje przypadające w okresie następującym po ustaleniu prawa do renty (pkt 1) albo podstawa wymiaru ustalona na nowo w myśl art. 15 (pkt 2). W przypadku wybrania tej drugiej możliwo- ści wskaźnik wysokości podstawy wymiaru z wybranego okresu byłby porównywany do kwoty bazowej obowiązującej w dacie zgłoszenia wniosku o emeryturę. Jednak w takim przypadku wskaźnik wysokości podstawy wymiaru byłby ustalany na zasadach określonych w art. 15 ust. 1, czyli na podstawie przeciętnej podstawy wymiaru skła- dek z okresu kolejnych 10 lat kalendarzowych wybranych z ostatnich 20 lat poprze- dzających rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę. Ten sposób obliczania podstawy wymiaru byłby niekorzystny dla osób, które mając ustalone prawo do renty przez znaczną część dwudziestoletniego okresu nie osiągały dochodów stanowią- cych podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne. W przypadających w wybranych kolejnych dziesięciu latach okresach bez dochodów stosunek podstawy wymiaru składek do przeciętnego wynagrodzenia wynosiłby 0%, co obniżałoby znacznie wskaźnik wysokości podstawy wymiaru w stosunku do wskaźnika ustalone- go przy obliczaniu podstawy wymiaru renty na zasadach obowiązujących przed wej- ściem w życie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecz- nych. Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewalory- zacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) podstawę wymiaru emerytury lub renty dla 5 osoby, która wniosek o to świadczenie złożyła przed dniem 31 grudnia 1992 r. sta- nowiła przeciętna zwaloryzowana kwota wynagrodzenia lub dochodu z kolejnych 3 lat kalendarzowych wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 12 lat przed zgłoszeniem wniosku. Osoba, która przed uzyskaniem prawa do emerytury miała ustalone prawo do renty, może pod rządem ustawy o emeryturach i rentach zacho- wać dotychczasowe zasady ustalania podstawy wymiaru świadczeń, jeżeli nie żąda obliczenia podstawy wymiaru na nowo w myśl art. 15 tej ostatniej ustawy lecz za podstawę wymiaru emerytury wybiera podstawę wymiaru renty. W przypadku wnioskodawcy żądanie dotyczyło przyjęcia za podstawę wymia- ru emerytury podstawy wymiaru renty. Ma więc zastosowanie przepis art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach, na podstawie którego nominalne wynagrodze- nie lub dochód z okresu wybranego przez zainteresowanego jest waloryzowane na zasadach określonych w przepisach regulujących waloryzację świadczeń w okresach przypadających od daty przyznania prawa do renty do daty zgłoszenia wniosku o emeryturę. Podstawa wymiaru renty przyznanej pod rządem ustawy z dnia 17 paź- dziernika 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent (a także przed jej wejściem w życie) była początkowo waloryzowana na zasadach określonych w art. 17 tej ustawy. Walo- ryzacja polegała na porównaniu ustalonego początkowo wskaźnika wysokości pod- stawy wymiaru (stosunku nominalnego dochodu lub wynagrodzenia do przeciętnego wynagrodzenia z tego samego okresu) do kwoty bazowej z roku poprzedzającego rok waloryzacji. Do czasu zmiany zasad waloryzacji dokonanych ustawą z dnia 29 września 1995 r. o zmianie ustawy o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach usta- lania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 138, poz. 681), a na- stępnie ustawą z dnia 25 października 1996 r. o waloryzacji emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 136, poz. 636) podstawą wymiaru emerytury i renty w każdym dniu, w którym była dokonywana waloryzacja, był stosunek wskaź- nika podstawy wymiaru do kwoty bazowej. Przykładowo, jeżeli wynagrodzenie osoby ubiegającej się o prawo do emerytury lub renty było równe przeciętnemu wynagro- dzeniu (100%), podstawa wymiaru świadczenia w każdym terminie waloryzacji była równa kwocie bazowej. W dacie zmiany zasad waloryzacji kwota bazowa wynosiła 666 zł. Gdyby przy waloryzowaniu podstawy wymiaru do tej daty każdorazowo prze- liczano pierwotną kwotę na zasadach określonych w art. 17 ustawy rewaloryzacyjnej, na dzień 1 września 1996 r. wynik byłby taki sam, jaki byłby osiągnięty po pomnoże- niu wskaźnika wysokości podstawy wymiaru przez kwotę bazową obowiązującą w tej 6 dacie. Stąd przy waloryzowaniu podstawy wymiaru od dnia 1 września 1996 r. zasto- sowano uproszczenie matematyczne przyjmując kwotę bazową 666 zł. Wprowadzo- ne powołanymi ustawami zasady waloryzacji polegały ogólnie rzecz biorąc na prze- mnożeniu kwoty świadczenia (ustalonej dotychczasowo kwoty emerytury lub renty) przez wskaźnik waloryzacyjny ustalany corocznie w ustawie budżetowej na podsta- wie prognozowanego wskaźnika wzrostu cen towarów i usług. W oparciu o ustaloną w ten sposób kwotę świadczenia odtwarzano następnie podstawę jego wymiaru. Odtworzona podstawa wymiaru nie była już równa stosunkowi indywidualnej podsta- wy wymiaru do kwoty przeciętnego wynagrodzenia w sytuacji, gdy wzrost przecięt- nych wynagrodzeń był wyższy niż wzrost cen towarów i usług. W ustawie o emerytu- rach i rentach wprowadzono podobne zasady waloryzacji przy pomocy wskaźnika ustalanego corocznie na podstawie wzrostu cen towarów i usług (art. 89). Przy po- mocy tego wskaźnika waloryzowane jest zarówno świadczenie jak i podstawa jego wymiaru (art. 88). Opisane tu zasady stosuje się do ustalenie podstawy wymiaru emerytury osoby, która miała uprzednio ustalone prawo do renty i żąda ustalenia tej podstawy w oparciu o przepis art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach. Zwaloryzowana podstawa wymiaru renty, która na podstawie tego przepisu stanowi podstawę wymiaru emerytury, nie jest obliczana przez porównanie wskaźni- ka wysokości podstawy wymiaru renty do kwoty bazowej obowiązującej w dacie zgłoszenia wniosku o emeryturę, jak tego żąda wnioskodawca, lecz ustalana przez waloryzowanie podstawy wymiaru renty ustalonej przy jej przyznaniu na zasadach określonych w przepisach obowiązujących kolejno do daty zgłoszenia wniosku o emeryturę. W tym zakresie treść przepisu jest jednoznaczna i nie było wątpliwości co do jego wykładni. Wątpliwości co do sposobu obliczania wysokości emerytury osoby, która uprzednio miała ustalone prawo do renty, dotyczyły składnika, o którym mowa w art. 53 ust. 1 pkt 1 - części socjalnej wynoszącej 24% kwoty bazowej. Do czasu zmiany wprowadzonej ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emery- turach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 121, poz. 1264), polegającej na dodaniu art. 53 ust. 3 określającego w sto- sunku do osób żądających ustalenia podstawy wymiaru emerytury w oparciu o prze- pis art. 21 ust. 1 pkt 1 odmienne od ogólnych zasady obliczania części socjalnej (od kwoty bazowej, którą ostatnio przyjęto do ustalenia podstawy wymiaru), było wątpli- we, czy w stosunku do tych osób część socjalną oblicza się na zasadach określo- nych w art. 21 ust.1 pkt 1 czy też przy zastosowaniu kwoty bazowej zdefiniowanej w 7 art.
5. Te wątpliwości rozstrzygała podjęta w poprzednim stanie prawnym uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2002 r., III UZP 7/02, w której stwierdza się, że zasady określone w art. 21 ust. 1 pkt 1 mają zastosowanie tylko do podstawy wymiaru emerytury, co wynika jednoznacznie z treści tego przepisu. Inne elementy przyjmowane do obliczenia wysokości emerytury były ustalane na zasadach ogól- nych, takich samych jak w stosunku do osób ubiegających się o emeryturę, które uprzednio nie miały ustalonego prawa do innego świadczenia. Nie można natomiast zasad ustalenia składnika emerytury stanowiącego 24% kwoty bazowej, obowiązują- cych w dacie złożenia przez wnioskodawcę wniosku o emeryturę, stosować do usta- lenia podstawy wymiaru emerytury, jeżeli tą podstawą ma być podstawa wymiaru renty. W tym zakresie należy stosować zasady określone w art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach. Sąd Apelacyjny dokonał prawidłowej wykładni tego przepisu, a podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut jego naruszenia okazał się nie- uzasadniony. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. oddalił skargę kasacyjną. ========================================