1 rozporządzenia z 1983 r. w związku z postanowieniami działu V pkt
działu XIV pkt 24 wykazu A, stanowiącego załącznik do tego rozporządzenia, przez niedostrzeżenie, iż z uwagi na sposób stypizowania rodzaju pracy opisanej w pkt 24 działu XIV wykazu A, wykonywanie pewnych czynności, które co do zasady nie powodują styczności pracownika z warunkami szkodliwymi, nie pozbawia pracownika prawa do zaliczenia przedmiotowego okresu pracy do stażu uprawniającego do wcześniejszej emerytury. Skarżący zarzucił również naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na rozstrzygnięcie, tj. art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., przez niedostateczne uzasadnienie motywów rozstrzygnięcia o zmianie wyroku Sądu pierwszej instancji na tle wyników uzupełniającego postępowania dowodowego przeprowadzonego w instancji apelacyjnej i wykładni postanowień pkt 24 działu XIV wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia z 1983 r. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach Sądowi Apelacyjnemu, ewentualnie o zmianę tego wyroku, przez oddalenie apelacji strony pozwanej i zasądzenie od niej na rzecz ubezpieczonego kosztów procesu wedle norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi wskazano, że Sąd Apelacyjny nie dostrzegł, iż stosownie do § 2 ust. 1 rozporządzenia z 1983 r. w związku z pkt 24 działu XIV wykazu A załącznika do tego rozporządzenia, zamieszczenie w pisemnym zakresie obowiązków ubezpieczonego, między innymi, czynności niezaliczanych do żadnej poza pkt. 24 działu XIV pozycji wykazu A, nie wyklucza co do zasady uznania 5 przedmiotowego stażu pracy powoda za okres zaliczany w ramach uprawnień do wcześniejszej emerytury. O zaliczeniu bowiem do stażu pracy w warunkach szkodliwych w przypadku kontroli międzyoperacyjnej, kontroli jakości produkcji i usług oraz dozoru inżynieryjno-technicznego decyduje występująca w danej jednostce organizacyjnej proporcja prac szkodliwych i nieszkodliwych. Nie jest natomiast wykluczone wykonywanie przez osobę zatrudnioną na stanowisku kierowniczym w takiej jednostce jakichkolwiek czynności niezamieszczonych w wykazie prac szkodliwych, jeżeli takie niezamieszczone w wykazie czynności nie mają charakteru podstawowego w stosunku do czynności wykonywanych przez daną jednostkę organizacyjną. Niedostrzeżenie tego problemu spowodowało nieprawidłowe zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego wskazanych w podstawach skargi kasacyjnej, polegające na zaniechaniu analizy stanu faktycznego w zakresie rozróżnienia na podstawowe i uboczne zadań i czynności przedsiębranych w jednostce organizacyjnej, w której odwołujący się świadczył pracę, a następnie na zaniechaniu rozstrzygnięcia kwestii, czy zadania i czynności wymienione w pozostałych w stosunku do pkt 24 działu XIV pozycjach wykazu A były wykonywane w jednostce organizacyjnej odwołującego się jako podstawowe. Odnośnie do zarzutów naruszenia przepisów postępowania pełnomocnik ubezpieczonego stwierdził, że pomimo uzupełnienia materiału dowodowego w postępowaniu apelacyjnym, Sąd Apelacyjny nie wskazał w uzasadnieniu uzupełniających ustaleń faktycznych poczynionych w oparciu o przeprowadzone dowody, a zwłaszcza treści zakresu obowiązków Antoniego S. dotyczących według Sądu Apelacyjnego czynności niezaliczanych do szkodliwych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia i twierdzeń zawartych w skardze kasacyjnej, istotą sporu jest ustalenie, czy praca wykonywana przez ubezpieczonego w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Robót Komunalnych w K. w okresie od 1 października 1973 r. do 31 grudnia 1974 r. w charakterze majstra budowy, a następnie kierownika budowy oraz w Przedsiębiorstwie Budownictwa Inżynierii Miejskiej „I." w T. w okresie od 11 maja 1982 r. do 31 maja 1983 r. na 6 stanowisku kierownika budowy była pracą w warunkach szczególnych, określoną w pkt. 24 działu XIV wykazu A do rozporządzenia z 1983 r., jako „kontrola międzyoperacyjna, kontrola jakości produkcji i usług oraz dozór inżynieryjno- techniczny na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie”. Zgodnie z art. 32 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) w związku z § 2 ust.
1 rozporządzenia z 1983 r., zaliczenie wymienionej wyżej pracy do okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach od którego zależy przyznanie prawa do emerytury w niższym od powszechnego wieku emerytalnym, jest możliwe tylko wtedy, gdy jest (była) ona wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Łączne odczytanie § 2 ust.
pkt 24 działu XIV wykazu A rozporządzenia z 1983 r. prowadzi do wniosku, że praca polegająca na kontroli międzyoperacyjnej, kontroli jakości produkcji i usług oraz dozorze inżynieryjno-technicznym może być uznana za pracę w szczególnych warunkach, jeżeli pracownik stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy sprawował taką kontrolę lub dozór na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie A. Z dokładnego brzmienia pkt 24 działu XIV wykazu A do rozporządzenia z 1983 r. wynika, że warunkiem zakwalifikowania tego rodzaju kontroli i dozoru jako pracy wykonywanej w warunkach szczególnych jest to, aby na oddziałach i wydziałach, na których są one wykonywane, jako podstawowe wykonywane były prace wymienione w wykazie A. Oznacza to, że objęcie takim nadzorem lub kontrolą także innych niż wymienione w wykazie A prac nie wyłącza zakwalifikowania samego nadzoru lub kontroli jako pracy w szczególnych warunkach, jeżeli te inne (podlegające dozorowi lub kontroli) prace nie są na danym oddziale lub wydziale podstawowe. Motywując w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia odmowę zaliczenia spornego okresu pracy powoda do pracy w szczególnych warunkach Sąd Apelacyjny nie wskazał, jakiego rodzaju prace wymienione w załączniku A do rozporządzenia z 1983 r. były wykonywane jako podstawowe na wydziałach lub oddziałach, w których skarżący był w tym okresie zatrudniony. Sąd wymienił jedynie 7 wykonywanie „wszelkiego rodzaju rusztowań, oszalowań, nakryć wykopów i zabezpieczeń w sposób zapewniający bezpieczeństwo pracy i ochronę zdrowia i życia zatrudnionych”, jako prace podlegające dozorowi skarżącego i stwierdził, że dopilnowanie prawidłowego wykonania tych prac, a także „kontrolowanie, czy roboty prowadzone są prawidłowo oraz zgodnie z projektem, kosztorysem i harmonogramem” nie daje się zakwalifikować, jako prace wykonywane stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, gdyż „szereg innych obowiązków, szczegółowo wymienionych w zakresach czynności, należało do zakresu jego pracy.” Nie wiadomo przy tym, jakie inne obowiązki zostały uznane przez Sąd za wyłączające uznanie pracy ubezpieczonego za pracę w rozumieniu pkt. 24 działu XIV wykazu A do rozporządzenia z 1983 r. W szczególności nie można wykluczyć, że obowiązki te polegały na kontroli lub dozorze nad pracami niewymienionymi w załączniku A, i obowiązki te mogły być, zgodnie z przedstawioną powyżej wykładnią, przez skarżącego wykonywane bez pozbawienia jego pracy charakteru pracy w szczególnych warunkach. Z tego względu trafny okazał się zarzut naruszenia art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. może mieć wpływ na rozstrzygnięcie (a więc stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej) w tych wyjątkowych sytuacjach, w których treść uzasadnienia orzeczenia sądu drugiej instancji uniemożliwia dokonanie oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania orzeczenia (wyrok z dnia 20 lutego 2003 r., I CKN 65/01, LEX nr 78271; wyrok z dnia 18 marca 2003 r., IV CKN 1862/00, LEX nr 109420). Niezachowanie wymagań konstrukcyjnych uzasadnienia może też uzasadniać kasacyjny zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego zastosowanie do niedostatecznie jasno ustalonego stanu faktycznego (wyrok z dnia 5 września 2001 r., I PKN 615/00, OSNP 2003 nr 15, poz. 352). Dokonanie prawnej kwalifikacji stanu faktycznego jest bowiem niemożliwe, gdy nie zostały poczynione ustalenia faktyczne pozwalające na ocenę możliwości jego zastosowania (wyrok z dnia 29 listopada 2002 r., IV CKN 1532/00, LEX nr 78323), a o prawidłowym zastosowaniu prawa materialnego można mówić dopiero wówczas, gdy ustalenia stanowiące podstawę wydania zaskarżonego wyroku pozwalają na ocenę tego zastosowania; brak stosownych ustaleń 8 uzasadnia zatem zarzut kasacji naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie (postanowienie z dnia 11 marca 2003 r., V CKN 1825/00, Biuletyn SN-Izba Cywilna 2003 nr 12, s. 46). W związku z tym należy uznać, że także zarzuty naruszenia § 1 ust.
1 rozporządzenia z 1983 r. w związku z postanowieniami działu V pkt
działu XIV pkt 24 wykazu A do tego rozporządzenia są uzasadnionymi podstawami rozpoznawanej skargi kasacyjnej. Niepełne ustalenia, wskazane w uzasadnieniu jako podstawa faktyczna zaskarżonego wyroku, nie pozwalają bowiem na ocenę prawidłowości zastosowania tych przepisów. Na koniec należy również marginalnie zauważyć, że nieprawidłowe jest przekonanie Sądu Apelacyjnego, że w postępowaniu przed sądem w sprawach o świadczenia emerytalno-rentowe prowadzenie dowodu ze świadków podlega ograniczeniom, polegającym na tym, że „dowód z zeznań świadka jest dopuszczalny tylko wówczas, gdy zainteresowany wykaże, że nie może przedstawić zaświadczenia zakładu pracy z powodu likwidacji zakładu pracy lub zniszczenia dokumentów dotyczących takiego zatrudnienia”. Przeciwnie, według art. 473 k.p.c. w postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych przed sądem nie stosuje się żadnych ograniczeń dowodowych. Ten wyjątek od ogólnych zasad wynikających z art. 247 k.p.c. sprawia, że każdy fakt może być dowodzony wszelkimi środkami, które sąd uzna za pożądane i ich dopuszczenie za celowe (zob. np. wyrok SN z 8 kwietnia 1999 r, II UKN 619/98, OSNP 2000, nr 11, poz. 439). Podobne stanowisko, z odwołaniem się do ówcześnie obowiązujących przepisów postępowania w tych sprawach, zajął Sąd Najwyższy także w uchwale z 27 maja 1985 r. sygn. akt III UZP 5/85, LEX nr 14635), powołanej przez Sąd Apelacyjny. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd Najwyższy wskazał, że „ograniczenia dowodowego, określonego w przepisach o postępowaniu przed organem rentowym, a dotyczącego ustalania okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, nie stosuje się także w postępowaniu odwoławczym przed okręgowymi sądami pracy i ubezpieczeń społecznych. Ustawa z 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 231 ze zm.), nakazująca stosowanie w sprawach nieuregulowanych przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (art. 72 9 wym. ustawy), nie zawiera bowiem ograniczeń dowodowych również w sprawach emerytalno-rentowych (art. 75-82).” Natomiast dalsze stwierdzenie Sądu Najwyższego, że „w sytuacji, gdy zainteresowany wykaże, że nie może przedstawić na okoliczność zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze zaświadczenia zakładu pracy z powodu likwidacji zakładu pracy lub zniszczenia dokumentów dotyczących takiego zatrudnienia, sąd jest uprawniony do przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków na okoliczność takiego zatrudnienia - jeżeli się to okaże konieczne dla wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy” nie wskazywało warunku dopuszczenia dowodu ze świadków, lecz jedynie podkreślało prawo sądu do prowadzenia takiego dowodu, co było przedmiotem rozstrzyganego zagadnienia prawnego. Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego - na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. w związku z 39821 k.p.c.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.