w sprawie wysoko- ści i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpie- czenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecz- nego (Dz.U. Nr 7, poz. 41 ze zm.) na równych i identycznych zasadach od całości wynagrodzenia i następnie wypłacanie świadczeń według zróżnicowanych zasad, bez zachowania należytej korelacji pomiędzy wpłacaną składką i długością okresu ubezpieczenia a należnym świadczeniem”, art. 26 Międzynarodowego Paktu Praw Oby- watelskich i Politycznych otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz.U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167.), poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, „że art. 15 ust. 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest zgodny z tym przepisem w zakresie w jakim odnosi się do osób objętych obowiązkiem uiszczania składek na ubezpie- czenia społeczne bez ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składki, w zakresie, w jakim przewyższa ona 30-krotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, a którym następnie wypłacane są świadczenia w sposób dyskryminujący, a mianowicie nie, jak ma to miejsce w przypadku uiszczających składki od podstawy wymiaru nie- przekraczającej 30-krotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia - z uwzględnieniem pełnej wysokości wpłaconych składek, lecz w sposób obejmujący jedynie część wysokości dokonanych wpłat”, art. 14 Konwencji o Ochronie Praw Czło- wieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) w związku z art. 1 Protokołu nr 1 z dnia 20 marca 1952 r. do tej Konwencji sporządzonym w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. (Dz.U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175 ze zm.), poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, „że ustano- 4 wione w art. 15 ust. 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ograniczenie wskaźnika wysokości podstawy wymiaru świadczenia nie jest sprzeczne z zakazem dyskrymi- nacji odnoszącym się do prawa ochrony własności gwarantowanego konwencją”, art. 15 ust. 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i przyjęcie, „że przepis ten ma zasto- sowanie do osób, które prawo do emerytury nabyły pod rządami tej ustawy, a od któ- rych pobierano składki na ubezpieczenia społeczne na podstawie przepisów art. 33 ust. 1 i 2 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych oraz §
i 14 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne (...), bez zastosowania ograniczenia wprowadzonego w 1999 r. przepisem art. 19 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.)” oraz naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wy- nik sprawy - art. 378 § 1 k.p.c., poprzez jego niezastosowanie i nierozważnie zarzu- tów wnioskodawcy „dotyczących niezgodności z prawem rozstrzygnięcia w zakresie wznowienia wypłaty świadczenia, braku stosownego pouczenia i wadliwości postę- powania przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych w tym zakresie oraz niezbada- nia przez Sąd Apelacyjny zarzutu nierozpoznania sprawy przez Sąd pierwszej in- stancji m.in. w zakresie prawidłowości i skuteczności postępowania przed ZUS w kontekście związania go na mocy art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przepisami art. 7, 8 i 9 k.p.a., które to przepisy zostały w trakcie postępowania rażą- co naruszone przez organ”, wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, zwrócenie się przez Sąd Naj- wyższy z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego odnośnie zgodności art. 15 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z przepisami Konstytucji i umów międzynarodowych, oraz orzeczenie o kosztach postępowania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 39813 § 1 i 2 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (jej pod- staw) i jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, jeżeli skarga nie zawiera zarzutu naruszenia przepisów postępowania, bądź jeżeli taki zarzut okaże się niezasadny. W skardze nie został uzasadniony za- 5 rzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. który stanowi, że sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Powód podnosząc w skardze kasacyjnej zarzut nierozpoznania sprawy przez Sąd pierwszej instancji w zakresie prawidłowości i skuteczności postępowania przed ZUS w kontekście związania go na mocy art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przepisami art. 7, 8 i 9 k.p.a., nie przedstawił w jaki sposób ewentualne naruszenie wskazanych przepisów miało wpłynąć na wy- nik sprawy. W tym stanie rzeczy, ustalony stan faktyczny nie budzi wątpliwości, sporna pozostaje jedynie jego ocena w świetle przepisów prawa materialnego. Przechodząc do zawartych w skardze zarzutów naruszenia art. 2 oraz 32 ust. 1 Konstytucji w związku z ograniczeniem na podstawie art. 15 ust. 5 ustawy o eme- ryturach i rentach z FUS wskaźnika wysokości podstawy wymiaru emerytury do 250%, w przypadku osób, od których pobierane były po 1991 r. składki na ubezpie- czenia społeczne od całości podstawy wymiaru, bez jakichkolwiek ograniczeń kwo- towych, pobieraniem od wszystkich ubezpieczonych składek na ubezpieczenia spo- łeczne na mocy art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych oraz §
w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne na równych i identycznych zasadach od całości wynagrodzenia i następnie wypłacanie świadczeń według zróżnicowanych zasad, bez zachowania należytej korelacji pomiędzy wpłacaną składką i długością okresu ubezpieczenia a należnym świadczeniem, należy wskazać że zgodność regulacji zawartej w art. 15 ust. 5 ustawy o FUS z zapisami Konstytucji była już przedmiotem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2005 r., P 13/04, (OTK-A 2005 nr 9, poz. 102). Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art.15 ust. 5 ustawy jest zgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie Trybunału, rozważana regulacja spełniała i spełnia konstytucyjne wymagania co do swojej nie- zbędności i zapewnienia bezpieczeństwa prawnego bezpośrednio zainteresowanym oraz znajduje swoje oparcie w art. 2 Konstytucji. Wskazany przepis Konstytucji, statuujący Rzeczpospolitą jako państwo prawne urzeczywistniające zasady sprawiedliwości spo- łecznej, powinien być odczytywany także na płaszczyźnie dobra wspólnego (art. 1 Kon- stytucji) oraz wskazanej w preambule Konstytucji zasady solidarności, które nakazują pa- trzeć na system prawny nie tylko w świetle interesów jednostkowych, ale i ogółu. Realizując ideę solidarności zbiorowej, dotyczącej ogółu objętych ubezpieczeniem oraz wszystkich 6 korzystających z systemu finansowanego przez FUS, ustawodawca miał prawo kierować się przy uchwalaniu art. 15 ust. 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS także prze- słankami wpływającymi na wydolność systemu finansowanego ze składek na ubezpie- czenie społeczne oraz z dotacji państwa. Obecnie konstrukcja ubezpieczenia (także związana z zasadą solidarności) powoduje przekazywanie pobieranych z tytułu ubezpie- czenia składek zarówno na rzecz funduszy przyszłych emerytur osób objętych bieżącym obowiązkiem ubezpieczeniowym jak i aktualnych beneficjentów systemu. Trybunał powołał się także na stanowisko wyrażone w wyroku z dnia 22 czerwca 1999 r., K. 5/99, (OTK 1999 nr 5, poz. 100), według którego celem uchwalenia ustawy o emeryturach i ren- tach z FUS było utworzenie stabilnego systemu emerytalno - rentowego w warunkach niekorzystnych trendów demograficznych, prowadzących do wzrostu liczby świadcze- niobiorców przy jednoczesnym spadku liczby płatników składek, a sama reforma znajduje oparcie w wartościach i normach konstytucyjnych. Ma ona na celu urzeczywistnienie prawa do zabezpieczenia społecznego w obecnych warunkach demograficznych i gospo- darczych. Realizacja wartości znajdujących się u podstaw tego prawa może usprawie- dliwiać poświecenie ich części znajdujących się u podstaw ochrony praw nabytych dla stworzenia efektywnego systemu emerytalne - rentowego, opartego - w założeniu - na jednolitych zasadach dla wszystkich ubezpieczonych, co nie byłoby możliwe bez ograniczenia niektórych uprawnień gwarantowanych w poprzednio obowiązującym systemie emerytalne - rentowym. Tym samym jest zgodna z art. 2 Konstytucji. W świe- tle ustabilizowanego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, z zasady równości wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji wynika nakaz jednakowego traktowania podmio- tów prawa w obrębie określonej klasy (kategorii), wszystkie podmioty prawa charakte- ryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną) powinny być traktowa- ne równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminują- cych jak i faworyzujących. Stąd ustawodawca przyznając jednostkom określone uprawnienia, nie może określać kręgu osób uprawnionych w sposób dowolny. Musi on przyznać dane uprawnienie wszystkim podmiotom charakteryzującym się daną cechą istotną. Ustawą z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o za- sadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) wprowadzono jednolite zasady ustalania i waloryzacji emerytur i rent dla wszystkich uprawnionych do tych świadczeń, bez względu na datę ich przyznania, podwyższając ogólny poziom świadczeń emerytalno-rentowych i wielkość nakładów publicznych na ten cel, z równoczesnym ograniczeniem wskaźnika wysokości podsta- 7 wy wymiaru emerytury do 250%. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS - wprowadzająca zasadniczą reformę systemu - utrzymała w mocy i powtórzyła ograniczenie wskaźnika wysokości podstawy wymiaru emerytury do 250% w art.15 ust. 5. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że wprowadzone ustawą w rozpa- trywanym zakresie jednolite regulacje prawne w stosunku do wszystkich uprawnio- nych i jednakowe mechanizmy traktowania wszystkich świadczeniobiorców pod rzą- dami nowej ustawy, bez względu na czas powstania ich prawa do świadczeń i z likwida- cją skutków „starego portfela" i bieżącą waloryzacją świadczeń, są zgodne z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W świetle ustalonego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, każdy podmiot, a więc i ubezpieczony musi liczyć się z tym, że zmiana warunków społecz- nych lub gospodarczych może wymagać zmiany obowiązującego prawa, w szczególności obejmuje to również ryzyko niekorzystnych zmian systemu prawnego na przyszłość (np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 lutego 2004 r., K 54/02, OTK A 2004 r. nr 2, poz. 10), zwłaszcza gdy istnieje obiektywna konieczność dania pierwszeństwa in- nym wartościom chronionym bądź znajdującym swoje oparcie w Konstytucji. Orzecznictwo to zachowuje aktualność także w przypadku osób, od których pobierane były po 1991 r. składki na ubezpieczenia społeczne od całości podstawy wymiaru, na mocy art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych oraz §
w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego, co trafnie przyjął Sąd Apelacyjny. Tym sa- mym ograniczenie na podstawie art. 15 ust. 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wskaźnika wysokości podstawy wymiaru emerytury do 250 % nie narusza konstytu- cyjnych zasad wyrażonych w art. 2 oraz 32 ust. 1 Konstytucji. Wobec powyższego nie można się także zgodzić z prezentowanym w skardze kasacyjnej zarzutem naru- szenia art. 26 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r., poprzez jego niezastosowanie. Prze- pis ten stanowi, że wszyscy są równi wobec prawa i są uprawnieni bez żadnej dys- kryminacji do jednakowej ochrony prawnej. Wskazana w jego postanowieniach ochrona przed jakąkolwiek dyskryminacją w sferze prawnej z takich względów, jak: rasa, kolor skóry, płeć, język, religia, poglądy polityczne lub inne, pochodzenie naro- dowe lub społeczne, sytuacja majątkowa, urodzenie lub jakiekolwiek inne okoliczno- ści, w pełni uznawana przez Sądy, nie odnosi się jednak do rozpatrywanej sprawy i 8 nie znajduje uzasadnienia w stanie faktycznym, gdyż zawarte w art. 15 ust. 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS zasady i ograniczenia nie łamią żadnej z powyższych wartości. Podobnie nie znajduje uzasadnienia w rozpatrywanej sprawie wskazane w skardze kasacyjnej naruszenie art. 14 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podsta- wowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. w związku z art. 1 Protokołu nr 1 z dnia 20 marca 1952 r. do tej Konwencji sporządzonym w Paryżu dnia 20 marca 1952 r., poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że ustanowione w art. 15 ust. 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ograniczenie wskaźnika wysoko- ści podstawy wymiaru świadczenia nie jest sprzeczne z zakazem dyskryminacji od- noszącym się do prawa ochrony własności gwarantowanego konwencją. Należy wskazać, iż art. 14 Konwencji, określając zakaz dyskryminacji, wskazuje, że korzy- stanie z praw i wolności wymienionych w Konwencji powinno być zapewnione bez dyskryminacji wynikającej z takich powodów jak płeć, rasa, kolor skóry, język, religia, przekonania polityczne i inne, pochodzenie narodowe lub społeczne, przynależność do mniejszości narodowej, majątek, urodzenie bądź z jakichkolwiek innych przyczyn. Z kolei przywołany art. 1 Protokołu nr 1 z dnia 20 marca 1952 r. do tej Konwencji od- nosi się do ochrony własności wskazując, iż każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia, nikt nie może być pozbawiony swojej wła- sności, chyba że w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z ogólnymi zasadami prawa międzynarodowego, a powyższe postanowienia nie będą w żaden sposób naruszać prawa państwa do stosowania takich ustaw, jakie uzna za konieczne do uregulowania sposobu korzystania z wła- sności zgodnie z interesem powszechnym lub w celu zabezpieczenia uiszczania podatków bądź innych należności lub kar pieniężnych. Powyższe rozważania prowadzą do konkluzji, według której ograniczenie wy- sokości wskaźnika podstawy wymiaru świadczenia, także w odniesieniu do osób, które nabyły prawo do emerytury na podstawie przepisów obowiązujących po dniu 1 stycznia 1999 r., a od których pobierano składki na ubezpieczenie społeczne na pod- stawie poprzednio obowiązujących przepisów, a więc bez ograniczenia wprowadzo- nego w art. 19 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpie- czeń społecznych, nie narusza prawa. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji. ========================================
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.