I PK 208/07

Wyrok z dnia 22 lutego 2008 r. I PK 208/07 Podróż służbowa charakteryzuje się tym, że jest odbywana: 1) poza miej- scowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy lub poza stałym miej- scem pracy, 2) na polecenie pracodawcy, 3) w celu wykonania określonego przez pracodawcę zadania. Wszystkie te cechy muszą wystąpić łącznie. Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Zbigniew Korzeniowski, Romualda Spyt (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 lutego 2008 r. sprawy z powództwa Adama S. przeciwko „D.” Spółce z o.o. w C. o diety, na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z dnia 28 lutego 2007 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu-Są- dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie wyro- kiem z dnia 25 maja 2006 r. zasądził od pozwanego „D.” Spółki z o.o. w C. na rzecz powoda Adama S. kwotę 16.977 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 21 czerwca 2005 r. do dnia zapłaty. W uzasadnieniu wyroku Sąd ustalił, że pozwany umieścił w lutym 2004 r. w Gazecie Wyborczej ogłoszenie, z którego wynikało, że poszukuje pracownika na stanowisku kontrolera jakości. W ogłoszeniu nie zaznaczono, że praca będzie wykonywana poza granicami kraju. Na to ogłoszenie odpowiedział po- wód, składając wymagane dokumenty. W marcu 2004 r. doszło do rozmowy między powodem a pozwanym, reprezentowanym przez kierownika produkcji Rafała P., i w efekcie powód podjął zatrudnienie w dziale produkcji. W obowiązki pracownicze wprowadzał go asystent kierownika, który szykował się do wyjazdu do Kaliningradu. 2 Do podpisania umowy o pracę, datowanej na dzień 31 marca 2004 r., doszło w dniu 6 kwietnia 2004 r. Wynikało z niej, że powód zatrudniony został na czas określony do 31 marca 2014 r. na stanowisku pracownika administracyjno - biurowego, z wyna- grodzeniem 1.431,02 zł. Miejscem wykonywania pracy miała być C. ul. L. Po krótkim czasie od podpisania umowy o pracę powód, po rozmowie z prezesem pozwanej, wyraził zgodę na oddelegowanie go do pracy w Kaliningradzie, w miejsce pracowni- ka, który się nie sprawdził. Powód uznał to za awans i przejaw zaufania pracodawcy. W dniu 11 maja 2004 r. powód wraz z Rafałem P. samochodem służbowym wyjechał do Kaliningradu. W dniu 2 maja 2004 r. rozpoczął pracę, która polegała na kontroli jakości produkcji i zdawaniu produkcji do magazynu. Powód mieszkał w wynajętym przez pozwanego mieszkaniu. Pozwany opłacał koszty związane z wynajmem mieszkania, koszty energii elektrycznej, gazu i telefonu, jak również koszty dojazdu do zakładu pracy oraz koszty podróży do kraju i z kraju. Pierwotnie wyjazd powoda do Kaliningradu zaplanowany był na okres jednego miesiąca, na próbę. W dniu 11 czerwca 2004 r. powód otrzymał wypowiedzenie zmieniające, na które wyraził zgodę, zgodnie z którym od 1 lipca 2004 r. obniżono mu wynagrodzenie za pracę do kwoty 850 zł miesięcznie, pozostałe warunki umowy o pracę pozostały bez zmian. Powód wrócił do kraju 23 czerwca 2004 r. w związku zaplanowanym urlopem wypoczynko- wym. Po jego zakończeniu polecono powodowi ponowny wyjazd do Kaliningradu, nie określając czasu trwania jego pobytu za granicą. Powód wyjechał do Kaliningradu w dniu 5 lipca 2004 r. W związku z poleceniem kierownika produkcji, powód w dniu 2 września 2004 r. stawił się w siedzibie pozwanego w C. i rozmawiał z prezesem po- zwanego, który skierował go na urlop wypoczynkowy. Po zakończeniu urlopu wrę- czono powodowi wypowiedzenie umowy o pracę ze skutkiem na dzień 16 paździer- nika 2004 r. Mając tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy doszedł do wniosku, że powód w Kaliningradzie przebywał w podróży służbowej 102 dni i w związku z tym na podstawie art. 775 k.p. oraz przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Spo- łecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania na- leżności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorzą- dowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (Dz.U. Nr 236, poz. 1991 ze zm.) przysługiwała mu dieta za każdy dzień w wysokości 50 USD, której nie otrzymał. Sąd stwierdził, że z okoliczności faktycznych sprawy wynika, iż powód, nawet w sposób dorozumiany, nie wyraził zgody na zmianę miej- sca świadczenia pracy i traktował swoją pracę w Kalinigradzie jako podróż służbową. 3 Ponadto Sąd wskazał, że zgodnie z treścią art. 29 § 4 k.p. każda zmiana warunków umowy o pracę wymaga formy pisemnej - albo w ramach zgodnego oświadczenia woli stron, albo w drodze wypowiedzenia zmieniającego, a przepisy Kodeksu pracy nie przewidują dorozumianej zmiany treści umowy o pracę. Zdaniem Sądu Rejono- wego, postępowanie dowodowe nie potwierdziło również twierdzeń pozwanego, iż powód otrzymywał 50 zł za każdy dzień pobytu w Kaliningradzie, ponieważ pieniądze te pobierał z kasy pozwanego kierownik produkcji Rafał P., co wynika z zeznań świadka Sylwii E., zatrudnionej na stanowisku kasjera. Z tych też względów Sąd Re- jonowy zasądził kwotę wynikającą z wyroku. Pozwany powyższy wyrok zaskarżył apelacją, która została oddalona wyro- kiem Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z dnia 28 lutego 2007 r. W pisemnych motywach rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy stwierdził, że zarzuty apelującego, oparte na naruszeniu art. 29 § 4 k.p. w związku z art. 246 k.p.c. oraz art. 72 § 2 k.c., poprzez uznanie, że nieważna jest zmiana umowy o pracę bez zachowania formy pisemnej oraz na naruszeniu art. 227 k.p.c. w związku z art. 241 k.p.c. w związku z art. 233 k.p.c., poprzez pominięcie dowodu z ponownego przesłuchania świadka Rafała P. co do nowych okoliczności faktycznych sprawy, nie są uzasadnione. Zdaniem Sądu Okręgowego Sąd Rejonowy dokonał prawidłowej oceny dowodów. Natomiast oddalenie wniosku o ponowne przesłucha- nie świadka Rafała P. było uzasadnione tym, że jego zeznania co do kwestii związa- nej z przekazywaniem kwot 50 zł za każdy dzień pobytu w Kalingradzie były jedno- znaczne, a próba ich korekty po zeznaniach świadka Sylwii E. „może być odczytana jako próba stworzenia dowodów korzystnych dla pozwanego”. Sąd Okręgowy zgodził się ze stanowiskiem pozwanego, że forma pisemna, wskazana w art. 29 § 4 k.p., zastrzeżona została dla celów dowodowych, jednakże nie zmienia to jego stanowi- ska, gdyż podzielił ocenę dowodów przeprowadzoną przez Sąd Rejonowy. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł pozwany zarzucając naru- szenie prawa materialnego - art. 775 k.p., przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wykonywanie stosunku pracy w miejscu innym, niż wskazane w umowie o pracę, stanowi automatycznie podróż służbową oraz naruszenie przepisów postę- powania, w tym naruszenie zasad kontradyktoryjności procesu, naruszenie art. 227 k.p.c. w związku z art. 241 k.p.c., poprzez oddalenie wniosku dowodowego pozwa- nego, na skutek czego nie wyjaśniono istotnych okoliczności mogących mieć wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie art. 233 k.p.c., poprzez sprzeczność istotnych 4 ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego co do kwestii związanej z pobieraniem przez powoda kwoty 50 zł. Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne polegające na wyja- śnieniu, czy możliwa jest zmiana umowy o pracę bez zachowania formy pisemnej oraz czy „kilkumiesięczny pobyt w oddziale zagranicznym pracodawcy na stanowisku odpowiedzialnym za jakość produkcji w tym oddziale, przerwany wyjazdem urlopo- wym i powrotem do pracy na wskazanym powyżej stanowisku, można uznać za po- dróż służbową w rozumieniu art. 775 k.p. oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samo- rządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju. Ponadto skarżący wskazał, że skarga jest oczywiście uzasadniona wobec nie- uwzględnienia przez Sąd Okręgowy zarzutu pozwanego, opartego na art. 227 k.p.c. w związku z art. 241 k.p.c. w związku z art. 233 k.p.c., dotyczącego bezpodstawnego oddalenia wniosku dowodowego o przesłuchanie uzupełniające świadka Rafała P., co do okoliczności, które pojawiły się po przesłuchaniu świadka Sylwii E., co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a także z tego względu, iż Sąd Okręgowy orzekł nie biorąc pod uwagę, że błędna interpretacja Sądu Rejonowego w zakresie art. 29 § 4 k.p. w związku z art. 246 k.p.c. oraz art. 72 § 2 k.c. doprowadziła do bezpodstawne- go ograniczenia postępowania dowodowego, a konsekwencji niezgodnych ze sta- nem faktycznym ustaleń Sądu Rejonowego. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego i o przekazanie sprawy do po- nownego rozpoznania temu ostatniemu Sądowi, ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania oraz o „zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania za wszystkie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego w każdej instancji we- dług norm przepisanych.” W uzasadnieniu skargi podniesiono, że Sąd Rejonowy zajął stanowisko, iż zmiana umowy o pracę wymaga formy pisemnej, a zatem nie ma możliwości doro- zumianej zmiany warunków pracy. W konsekwencji przyjął, że jeśli pracodawca nie doprowadził do uzewnętrznienia oświadczenia woli powoda na piśmie, nie może być mowy o zmianie umowy o pracę. Sąd Okręgowy przyznał co prawda, ze istnieje 5 możliwość prowadzenia dowodów przeciwko umowie o pracę, to jednak nie zweryfi- kował błędnych wniosków Sądu Rejonowego, iż taka zmiana jest niemożliwa i tym samym nie miała miejsca. Skarżący wskazał, że forma pisemna, wynikająca z prze- pisu art. 29 § 4 k.p. zastrzeżona została dla celów dowodowych a nie pod rygorem nieważności, a zatem dopuszczalny jest dowód z przesłuchania świadków lub stron. Stąd też w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne polegające na wyjaśnie- niu, czy możliwa jest zmiana umowy o pracę bez zachowania formy pisemnej. Zdaniem pozwanego, podróżą służbową jest wykonywanie zadania określo- nego przez pracodawcę poza miejscowością, w której znajduje się stałe miejsce pracy pracownika, w terminie i miejscu określonych w poleceniu wyjazdu służbowe- go. Wykonanie zadania nie jest tym samym co wykonywanie pracy. Nadto podróż służbowa przedsiębrana w celu wykonywania zadania poza miejscem świadczenia pracy ma charakter incydentalny. Uzasadniając podstawę kasacyjną dotyczącą na- ruszenia art. 775 k.p. skarżący stwierdził, że pobyt powoda w Kaliningradzie nie miał charakteru incydentalnego, ponieważ praca w oddziale zagranicznym miała charak- ter permanentny, przerwana była urlopem wypoczynkowym. Uzasadniając zarzut naruszenia prawa procesowego skarżący wskazał, że zeznania świadków Sylwii E. i Rafała P. wskazują jedynie na rozbieżność co do spo- sobu przekazywania powodowi pieniędzy z tytułu dziennej diety wyżywieniowej, nie dowodzą zaś - jak przyjęły to Sądy obu instancji - niewypłacania powodowi powyż- szych kwot. Wniosek pozwanego o uzupełniające przesłuchanie świadka Rafała P. miał na względzie potwierdzenie, iż wpłaty z tytułu tych należności były faktycznie dokonywane. W związku z powyższym dochodzona przez powoda kwota powinna stanowić wyrównanie otrzymywanego ekwiwalentu pieniężnego na wyżywienie do wysokości wynikającej z przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecz- nej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należno- ści przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, ponieważ przede wszystkim uzasadniony jest zarzut naruszenia przepisu art. 775 k.p. Zgodnie z § 1 tego przepisu pracownikowi wykonującemu na polecenie pracodawcy zadanie służbowe poza miej- 6 scowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy, lub poza stałym miejscem pracy przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową. Podróż służbowa charakteryzuje się tym, że jest odbywana