poprzez zasądzenie roszczenia o zwrot świadczenia spełnionego przez powoda na podstawie art. 494 k.c. w miejsce zgłoszonego w pozwie roszczenia o odszkodowanie na podstawie art. 471 k.c.
w związku z art. 321 k.p.c. dotyczyła orzekania przez Sąd pierwszej instancji o roszczeniu nie objętym żądaniem pozwu. Skarżący upatruje naruszenie trzech przepisów zarzucając, że Sąd pierwszej instancji był związany żądaniem pozwu dotyczący – odpowiedzialności odszkodowawczej na podstawie art. 471 k.c. lub roszczenia o zwrot wynagrodzenia na skutek odstąpienia od umowy na podstawie art. 635 k.c. nie jak przyjął Sąd pierwszej instancji także na podstawie art. 636 § 1 k.p.c. Zgodnie z art.
obowiązującym w sprawie wytoczonej przed nowelizacją przepisów k.p.c. z dniem 3 maja 2012 r. powódki nie może występować z nowymi roszczeniami zamiast lub obok dotychczasowych a więc objętych żądaniem pozwu. 2. naruszenie tego przepisu oznacza, że Sąd z naruszeniem art. 324 k.p.c. orzeka o żądaniu, które nie było objęte powództwem. Należy jednak zwrócić uwagę, że Sąd nie jest związany podstawą prawną wskazaną w pozwie lecz określonym w pozwie stanem faktycznym. Oznacza to, że wskazanie błędnej podstawy prawnej nie wiąże Sądu i może on uwzględnić żądanie także na innej podstawie prawnej aniżeli wskazana przez powoda, jeżeli nie wykracza ona poza ramy faktycznie określone w pozwie. Nie budzi wątpliwości, iż zakreślony w pozwie stan faktyczny co do zasądzenia kwoty 120.000 zł związany jest z odstąpieniem przez powódkę od łączącej strony umowy z 17 czerwca 2007r., skoro kwota ta jest kwotę wynagrodzenia pozwanej. Skutki odstąpienia od umowy uregulowane są w art. 494 k.c., zgodnie z którym po odstąpieniu od umowy strony powinny zwrócić sobie wzajemne świadczenia a ponadto stronie przysługuje roszczenie odszkodowawcze za niewykonanie umowy. Wskazana w pozwie podstawa prawna roszczenia – art. 471 k.c. w odniesieniu do żądania zapłaty kwoty 120.000 zł była błędna i wiązała Sąd pierwszej instancji (mogła dotyczyć jedynie zapłaty kwoty 8.000 zł z tytułu nienależytego wykonania umowy). Sąd pierwszej instancji związany był zatem tylko podstawą faktyczną żądania pozwu tj. roszczeniem wynikającym z odstąpienia przez powódkę od łączącej strony umowy. Stan faktyczny w tym zakresie został w uzasadnieniu pozwu opisany nie do końca precyzyjnie. Powódka z jednej strony wskazywała na wadliwe wykonanie łączącej strony umowy przez pozwaną związaną z brakiem komunikacji pomiędzy poszczególnymi wdrażanymi przez pozwaną programami, co było najistotniejszym elementem systemu komputerowego i wad tych pomimo licznych monitów powódka nie naprawiła, co oznaczało jednocześnie, że nie była w stanie zakończyć wykonania przedmiotu umowy w terminie. Stało się to podstawą złożenia oświadczenia o odstąpieniu od łączącej strony umowy. Stan faktyczny żądania pozwu poza jego uzasadnieniem wyznaczają także dowody dołączone do pozwu. Skoro roszczenie powódki wywodzone jest z treści art. 494 k.c., to niezbędne jest ustalenie granic stanu faktycznego dotyczącego podstawy prawnej odstąpienia od umowy. Powódka dołączyła do pozwu pismo jej pełnomocnika procesowego z 13 września 2009 r. (k. 278 akt). W piśmie tym pełnomocnik procesowy powódki wskazał na wadliwość wykonywania przez pozwaną łączącej strony umowy, brak możliwości usunięcia tych wad i także opóźnienie w wykonywaniu przez pozwaną zobowiązania, że dalsza jego realizacja jest bezsensowna i wskazała jako podstawę odstąpienia od umowy art. 635 k.c. i art. 636 § 1 k.c. Stan faktyczny żądania pozwu o zapłatę kwoty 120.000 zł obejmuje zatem zwrot wynagrodzenia wynikający z odstąpienia od umowy zarówno z uwagi na wadliwe wykonywanie umowy przez pozwaną (art. 635 k.c.), jak i opóźnienie w wykończeniu dzieła tak dalekie, że nie jest prawdopodobne, aby dzieło mogło zostać ukończone w terminie umownym. Sąd pierwszej instancji w granicach tak wyznaczonego stanu faktycznego żądania pozwu był zatem uprawniony do oceny roszczenia na podstawie art. 494 k.c., a więc wynikającego z odstąpienia od umowy zarówno na podstawie art. 635 k.c., jak i art. 636 § 1 k.c., a sprecyzowanie przez powoda podstawy prawnej jako żądania zwrotu wynagrodzenia na obydwu powyższych podstawach prawnych nie było niedopuszczalne w świetle art. 494 4 § 2 k.p.c. w związku z art. 321 k.p.c. zmiany powództwa. Zarzut naruszenia tych przepisów jest zatem bezpodstawny. Ostatecznie jednak apelacja pozwanej jest uzasadniona z innych przyczyn niż to zarzuca skarżąca co oznacza, że pozostałe zarzuty jej apelacji są bezprzedmiotowe. Uznać bowiem należy, iż Sąd pierwszej instancji z naruszeniem art. 635 k.c. i art. 636 § 1 k.c. w związku z art. 98 k.c. i art. 91 k.p.c. uznał, iż pismo pełnomocnika procesowego powódki z 23 września 2009 r. stanowi skuteczne oświadczenie woli powódki o odstąpieniu od łączącej strony umowy. Nie budzi wątpliwości, iż oświadczenie woli o odstąpieniu od umowy jest jednostronną czynnością prawną, a zatem zastosowanie mają przepisy kodeksu cywilnego o czynnościach prawnych oraz o przedstawicielstwie, w tym art. 96 k.c. o czynnościach prawnych dokonanych przez pełnomocnika lub przez organ osoby prawnej (art. 38 k.c.). Skoro oświadczenie woli o odstąpieniu od umowy złożył pozwanej pełnomocnik powódki to oceny wymagało, czy był on umocowany do składania oświadczeń o charakterze materialnoprawnym i czy umocowanie to zostało wykazane zgodnie z regułami prekluzji dowodowej po myśli art. 479 12 § 1 k.p.c. Skuteczność oświadczenia woli o odstąpieniu od umowy wynikająca z ważonej czynności prawnej jest bowiem podstawą roszczenia o zwrot wynagrodzenia zgodnie z art. 494 k.c., który to przepis reguluje zobowiązania stron umowy po odstąpieniu od niej. Innymi słowy brak skutecznego odstąpienia od umowy o dzieło (poza spełnieniem wymogów określonych w art. 635 k.c. i art. 636 § 1 k.c.) oznacza, iż nie powstało roszczenie o zwrot wynagrodzenia na podstawie art. 494 k.c. Dochodząc takiego roszczenia powódka obowiązana była zgodnie z art. 479 12 § 1 k.p.c. już w pozwie wykazać, iż złożyła skuteczne i ważne oświadczenie o odstąpieniu od umowy, a więc oświadczenie woli złożone przez jej organ lub prawidłowo umocowanego pełnomocnika. Fakt, że Sąd pierwszej instancji nie ocenił ważności oświadczenia woli wyrażonego w piśmie pełnomocnika powódki z 13 września 2009 r., a tym samym nie dokonał oceny ważności jednostronnej czynności prawnej nie zwalnia od tego obowiązku Sądu drugiej instancji. Sąd Apelacyjny zgodnie z utrwalonym orzecznictwem z urzędu bada ważność czynności prawnej na podstawie materiału dowodowego sprawy zgromadzonego zgodnie z regułami prekluzji dowodowej, a zatem obowiązany był ustalić, czy do pozwu powódka dołączyła dowód, iż pełnomocnik, który złożył oświadczenie o odstąpieniu od umowy był umocowany do dokonania takiej czynności prawnej. Do pozwu dołączono ogólne pełnomocnictwo procesowe z 13 lutego 2009 r., na mocy którego pełnomocnik powódki umocowany był do jej reprezentowania przed sądami powszechnymi, organami administracyjnymi, urzędami i instytucjami. Jest to zatem pełnomocnictwo procesowe upoważniające pełnomocnika powódki do dokonywania czynności określonych w art. 91 k.p.c. Rzecz jednak w tym, że zakres pełnomocnictwa procesowego nie obejmuje swoim zakresem umocowania do dokonywania w imieniu powódki czynności o charakterze materialnoprawnym (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 26.10.2004 r., I CK 204/04, OSNC 2005/10/176, wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 29 listopada 2006 r., I ACa 1678/06, wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 18 lipca 2012 r., I ACa 153/12). Pełnomocnik procesowy powódki w sporządzonym przez siebie pozwie nie wykazał, aby zostało mu udzielone pełnomocnictwo do dokonania czynności materialnoprawnej jakim jest oświadczenie o odstąpieniu od łączącej strony umowy zgodnie z art. 96 k.c. Oznacza to, że zgodnie z art. 104 k.c. jednostronna czynność prawna dokonana w imieniu powódki bez umocowania jest nieważna, gdyż brak jakichkolwiek podstaw do uznania, że pozwana zgodziła się na działanie bez umocowania i zastosowanie ma przepis art. 103 k.c. pozwalający na potwierdzenie czynności przez uprawnionego – powódkę (por. wyrok Sądu Najwyższego z 17 listopada 2011 r., I CSK 75/10, niepubl.). Nieważność oświadczenia o odstąpieniu od umowy oznacza, że nie powstało zgodnie z art. 494 k.c. roszczenie powódki o zwrot wynagrodzenia za wykonane przez pozwaną dzieło, a zatem powództwo jest bezzasadne i podlegało oddaleniu. Apelacja pozwanej jest zatem uzasadniona co do jej wniosków co oznacza, że zgodnie z art. 386 § 1 k.p.c. zaskarżony wyrok należało zmienić i powództwo oddalić. O kosztach postępowania za obie instancje orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. zasądzając na rzecz pozwanej koszty zastępstwa procesowego według minimalnej stawki określonej w § 6, pkt 6 i § 12, ust. 1, pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). (...)
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.