(w brzmieniu przez nowelizacją z dnia 13 lutego 2003 r., Dz. U. z 2003 r. Nr 49, poz. 408). Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie – o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Jak już ustalono, strony wyraziły zgodę na przeprowadzenie dowodu z zeznań stron na fakt zawarcia umowy pożyczki [s. (…) uzasadnienia zaskarżonego wyroku]. Ograniczając postępowanie dowodowe do dowodu z przesłuchania stron i dokumentów (obrazujących przede wszystkim sytuację majątkową i finansową stron), Sąd Apelacyjny doszedł do wniosku, że nie znajduje w nim potwierdzenia fakt zawarcia ustnej umowy pożyczki pomiędzy stronami. W skardze kasacyjnej strona powodowa, eksponując zasadność żądania, stara się bronić stanowiska, że bezpodstawnie w postępowaniu dowodowym przed Sądem Apelacyjnym pominięto dowód z zeznań sześciu świadków, chociaż zeznania te – według skarżącego – „nie dotyczyły (...) bezpośrednio okoliczności związanych z zawarciem umowy pożyczki”. Dotyczyły one natomiast innych faktów m.in. wręczenia pieniędzy pozwanemu, oględzin działki, charakteru znajomości stron, częstotliwości wizyt pozwanego na plebanii, charakteru kontaktów zawodowych pozwanego z parafią, 4 żądania zwrotu pożyczki, a więc – faktów nie objętych w istocie zakazami przewidzianymi w art. 74 k.c. i art. 246 k.p.c. (art. 74 k.c. w wersji sprzed nowelizacji k.c. z dnia 14 lutego 2003 r., Dz. U. Nr 49, poz. 408). Skarżący wyjaśnił, że „inicjatywa dowodowa powoda w sytuacji, w której nie dysponował on pisemną umową pożyczki, zmierzała do uprawdopodobnienia faktu jej zawarcia przez wskazanie okoliczności, które nie miały charakteru czynności prawnej, ale z umową się wiązały” [s. (…) skargi kasacyjnej]. Taka argumentacja posłużyła skarżącemu do sformułowania zasadniczego zarzutu kasacyjnego, tj. zarzutu naruszenia art. 74 §
(w wersji sprzed nowelizacji) i art. 246 k.p.c. – jak wywodzono - w wyniku błędnego zastosowania tych przepisów poprzez szerokie ujęcie przewidzianego w nim zakazu (zakaz przeprowadzenia dowodu także „na okoliczności faktyczne związane z zawarciem umowy pożyczki”). Takiego stanowiska skarżącego nie sposób zaakceptować z następujących względów. Skarżący podtrzymuje zasadność zgłoszonego roszczenia o zwrot pożyczki i przyjmuje, że sprostał obciążającemu go ciężarowi dowodu przez to, że uprawdopodobnił przy pomocy zeznań świadków fakt powstania pewnej sekwencji zdarzeń, które określił ogólnie jako zdarzenia „niedotyczące bezpośrednio okoliczności związanych z zawarciem umowy”. Tymczasem użytą w art. 74 § 1 k.c. formułę ustawową – „na fakt dokonania czynności prawnej” należy rozumieć w tym sensie, że chodzi w niej o wykazanie przez dowodzącego faktu złożenia m.in. zgodnych oświadczeń woli obu stron umowy, pozwalających na przyjęcie dojścia do skutku umowy o określonej kwalifikacji prawnej. O takim oświadczeniu woli stron świadczyć może wiele elementów ustalonego stanu faktycznego, przy czym oświadczenie takie może przybrać różną postać (np. także oświadczenia dorozumianego, art. 65 k.c.). Przyjmując taki punkt widzenia nie można zasadnie twierdzić, że eksponowanie istnienia w postępowaniu dowodowym określonej sekwencji zdarzeń „związanych tylko z zawarciem umowy” nie jest jednak w ogóle działaniem zmierzającym w istocie do wykazania faktu złożenia zgodnego oświadczenia obu stron, a więc w istocie – faktu dokonania określonej czynności prawnej (zawarcia umowy). Niezależnie od tego, powołując się na zamiar „uprawdopodobnienia faktu zawarcia umowy pożyczki” (przy honorowaniu zakazu wynikającego z art. 74 § 1 k.c.), skarżący nie stwierdza tego, że z określonymi zdarzeniami (zaliczonymi do kategorii zdarzeń niedotyczących bezpośrednio okoliczności związanych z zawarciem pożyczki) wiąże możliwość 5 skonstruowania stosownego domniemania faktycznego (art. 231 k.c.) i nie daje takiemu, ewentualnemu zarzutowi stosownego wyrazu prawnego w podniesionych podstawach kasacyjnych. Należałoby jednak i w tym wypadku zaznaczyć, że fakt dokonania określonej czynności prawnej (zawarcia umowy) mógłby być wykazywany bezpośrednio środkami dowodowymi i pośrednio, przy wykorzystaniu konstrukcji domniemania faktycznego (art. 231 k.c.). W konsekwencji należałoby przyjąć, że sformułowany w art. 74 § 1 k.c. zakaz prowadzenia dowodu ze środków na fakt dokonania czynności prawnej (zawarcia umowy) obejmuje nie tylko dowodzenie bezpośrednie, ale także możliwość posługiwania się w tej mierze domniemaniami faktycznymi (art. 231 k.p.c.). Istotny jest bowiem jurydyczny cel takiego zakazu w postaci preferowania dowodu z dokumentu dla niektórych kategorii czynności prawnych, w tym także – dla umowy pożyczki (art. 720 § 2 k c). W tej sytuacji nie można uznać za trafny zarzut naruszenia art. 74 §
(w wersji sprzed nowelizacji k.c. z dnia 14 lutego 2003 r.) i art. 246 k.p.c. przy motywacji prawnej tych zarzutów eksponowanych w skardze. Zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. z motywacją podaną w skardze kasacyjnej nie mogą być brane pod uwagę w postępowaniu kasacyjnym. Nie może być też brany pod uwagę zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., ponieważ dotyczy on kwestii formalnej poprawności uzasadnienia zaskarżonego wyroku, a nie wiarygodności i mocy dowodowej dowodów przeprowadzonych w postępowaniu rozpoznawczym. Pominięcie dowodu z zeznań sześciu świadków było, jak stwierdzono, usprawiedliwione przyjętą przez Sąd Apelacyjny interpretacją art. 74 §
oraz art. 246 k.p.c. co do zakresu zastosowania zakazu wskazanego w tych przepisach. Nietrafny okazał się zatem zarzut naruszenia art. 382 k.p.c. w postaci „nieuwzględnienia w całości materiału dowodowego”. Chybiony pozostaje także zarzut naruszenia art. 162 k.p.c., skoro pełnomocnik pozwanego na pierwszej rozprawie oponował przeciwko dopuszczaniu przez Sąd dowodów ze świadków na fakt zawarcia umowy pożyczki [k. (…) akt sprawy] i następnie fakt takiego dopuszczenia eksponował w apelacji, formułując stosowne zarzuty apelacyjne. Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną jako nieuzasadnioną (art. 39814 k.p.c.).
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.