Wyrok z dnia 15 grudnia 2008 r. II UK 115/08 Umorzenie postępowania egzekucyjnego nie zawsze jest równoznaczne ze spełnieniem przesłanki bezskuteczności egzekucji warunkującej odpowie- dzialność za składki na podstawie art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) w związku z art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Przewodniczący SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec, Sędziowie SN: Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca), Jerzy Kwaśniewski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 grudnia 2008 r. sprawy z wniosku Jana A. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych- Oddziałowi w K. z udziałem zainteresowanej „F.B.-J.” Spółki z o.o. w S. o ustalenie nieistnienia odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzial- nością za zobowiązania spółki z tytułu składek, na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 4 października 2007 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w K. decyzją z 11 kwietnia 2006 r., na mocy art. 116 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa w związku z art. 31 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, obciążył odpowiedzialnością Jana A. za składki należne od spółki z o.o. F.B. J. w S. za okres od marca 2002 r. do sierpnia 2003 r. wraz z odsetkami, łącznie w kwocie 106.207,45 zł. 2 W odwołaniu Jan A. zarzucił brak bezskuteczności egzekucji wobec spółki, gdyż nie wskazano mienia, z którego egzekucja była bezskuteczna, a przede wszyst- kim wobec nieskierowania jej do nieruchomości spółki, obciążonej hipoteką przymu- sową w kwocie 87.290,87 zł na rzecz pozwanego dla zabezpieczenia wierzytelności z tytułu składek. Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem z 4 października 2007 r. oddalił apela- cję pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Koszalinie z 14 lutego 2007 r., który zmienił jego decyzję i ustalił, że Jan A. nie ponosi odpowiedzialności za składki na- leżne od spółki. Kwota długu składkowego nie była sporna, tak samo jak pełnienie przez Jana A. funkcji prezesa zarządu spółki w okresie, w których powstał dług składkowy. Spółka jest właścicielem nieruchomości zabudowanej, położonej w S. o powierzchni 0,1929 ha, obciążonej hipoteką przymusową w kwocie 87.290,87 zł dla zabezpieczenia zaległości składkowych nieuiszczonych pozwanemu. Do tej nieru- chomości była prowadzona egzekucja z wniosku innych wierzycieli, jednak ze względu na brak licytantów nie została sprzedana. Obecnie prowadzone jest kolejne postępowanie egzekucyjne z tej samej nieruchomości, przy czym pozwany również nie wystąpił z wnioskiem o egzekucję składek z tej nieruchomości. Sąd Okręgowy przyjął, że odwołujący się zasadnie zakwestionował przesłankę bezskuteczności egzekucji z art. 116 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż wskazał nieruchomość spółki, do której pozwany nie skierował egzekucji. Biorąc po uwagę aktualne ceny nieruchomości stwierdził, że egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości składkowych w znacznej części. Decyzja o odpowiedzialności odwołującego się za składki należne od spółki była przedwcze- sna, skoro prowadzona jest kolejna egzekucja z nieruchomości, choć pozwany z ta- kim wnioskiem nie wystąpił. Odpowiedzialność odwołującego się nie ma uzasadnie- nia, gdy pozwany nie wykorzystuje możliwości wyegzekwowania zaległych składek z nieruchomości spółki. Sąd Apelacyjny rozstrzygnął na podstawie ustaleń Sądu Okręgowego. Po- dzielił również wykładnię art. 116 Ordynacji podatkowej, że odpowiedzialność członka zarządu aktualizuje bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce, choćby częściowa. Nie jest przy tym wymagane, aby wierzyciel wykorzystał wszystkie praw- nie dopuszczalne sposoby egzekucji. Nie zawsze też konieczne jest uprzednie pro- wadzenie egzekucji i jej prawomocne umorzenie wskutek bezskuteczności. Bezsku- teczność może być stwierdzona także wtedy, gdy z okoliczności sprawy wynika nie- 3 zbicie, że spółka nie ma majątku, z którego wierzyciel mógłby uzyskać zaspokojenie swoich należności. Jednak bezskuteczność egzekucji prowadzonej z wniosku innego wierzyciela, bez szerszego obrazu tamtej sprawy, nie jest okolicznością przesądza- jącą o bezskuteczności egzekucji w innej sprawie. Skuteczność egzekucji zależy od właściwej postawy wierzyciela. Winien on wskazać organowi egzekucyjnemu mają- tek oraz sposoby egzekucji. W toku egzekucji winien podejmować czynności mające na celu wykonanie tytułu wykonawczego, w tym ustalenie majątku dłużnika. Nie za- sługuje na uwzględnienie sytuacja, gdy z okoliczności sprawy nie wynika rzeczywisty zamiar wyegzekwowania należności. Pozwany nie przedsiębrał żadnych czynności zmierzających do ustalenia majątku spółki, prócz wezwania do wskazania mienia spółki i uzyskania informacji o braku środków pieniężnych na rachunku bankowym spółki. Organy egzekucyjne nie były zobligowane do ustalania majątku spółki i po- zwany nie wyraził zainteresowania toczącym się postępowaniem egzekucyjnym. W szczególności nie podjął czynności do znanej mu nieruchomości, na której ustano- wiono trzy hipoteki na zabezpieczenie należności z tytułu składek. Sąd Apelacyjny nie zgodził się ze stanowiskiem pozwanego, iż bezskuteczność egzekucji z wniosku innego wierzyciela skierowanej do nieruchomości z braku licytantów w drugiej licyta- cji oznacza bezskuteczność egzekucji również dla pozwanego. Nie podał żadnych przyczyn z jakimi wiąże się fakt braku potencjalnych nabywców nieruchomości spółki, co mogło przesądzić o rzeczywistej bezskuteczności egzekucji z tego składni- ka majątku spółki. Brak zaś danych do jakich pozostałych składników majątku dłuż- nej spółki skierowano egzekucję nie pozwala na przesądzenie okoliczności, iż egze- kucja przeciwko spółce winna być uznana za bezskuteczną. Przedwczesnym oka- zało się wydanie decyzji przez pozwanego o odpowiedzialności Jana A. za składki należne od Spółki. Wskazał on nieruchomość spółki, z której pozwany mógł w znacznej części zaspokoić zaległość składkową. Pozwany nie zaprzeczył prawdzi- wości tego oświadczenia, a fakt ustanowienia hipoteki może potwierdzać tę okolicz- ność. Niezależnie od tego pozwany winien wszcząć postępowanie administracyjne i zwrócić się do członka zarządu o wyjawienie majątku. Postępowanie wyjaśniające nie mogło być zaniechane. Pozwany załatwia sprawę decyzją administracyjną w oparciu w pierwszej kolejności o przepisy z zakresu ubezpieczeń społecznych, a w zakresie nieuregulowanym w tychże w oparciu o przepisy postępowania administra- cyjnego (art. 7, 12 k.p.a.). Jan A. nie został wezwany w trybie art. 116 Ordynacji po- datkowej do wskazania majątku spółki. Wadliwość ta bezpośrednio rzutuje na 4 uprawnienia zobowiązanego i wpływa na trafność decyzji. Pozbawiona była też peł- nej podstawy prawnej, gdyż art. 116 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 ustawy systemowej nie obejmował składek na ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, mające swoje orębne regulacje. Zabrakło w decyzji „formalnego” stwierdzenia bezskuteczności eg- zekucji przeciwko spółce. Niezbędnym warunkiem orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki jest stwierdzenie, po przeprowadzeniu postę- powania egzekucyjnego, bezskuteczności egzekucji wobec spółki. W konkluzji Sąd Apelacyjny wskazał na „brak podania w decyzji bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce”, co przy braku takiego ustalenia faktycznego czyni wadliwym jej rozstrzy- gnięcie. Nie została wykazana bezskuteczność egzekucji przy ujawnionej bierności pozwanego, a odwołujący się wskazując majątek w rozumieniu art. 116 § 1 pkt 2 Or- dynacji podatkowej okresowo uwolnił się od odpowiedzialności za zobowiązanie spółki. Skargę kasacyjną pozwany oparł na obu podstawach określonych w art. 3983 § 1 k.p.c. Zarzuty naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwą wykładnię i nie- właściwie zastosowanie odniósł do: 1) art. 7, 12, 104 i 107 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 1 oraz 83a ust. 2 ustawy systemowej, poprzez uznanie, iż organ rentowy przy wydawaniu decyzji w sprawie ustalenia odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o. zobowiązany jest stosować przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a zdaniem skarżącego nie ma obowiązku ich stosowania przy wydawaniu decyzji; 2) art. 116 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej w związku z art. 4 ust. 3 oraz 31 ustawy syste- mowej w związku z art. 93 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, art. 30 ust. 2 ustawy z 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, art. 56 ust. 1, 2 i 3 ustawy z 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bez- robociu, art. 107 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, poprzez przyjęcie, że nie można członkowi zarządu spółki z o.o. przypi- sać odpowiedzialności za składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz składki na Fun- dusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a ich dochodze- nie możliwe jest tylko i wyłącznie na podstawie przytoczonych przepisów szczegól- nych odnoszących się do należności z tychże składek; zdaniem skarżącego dopusz- czalne jest obciążenie członka zarządu spółki z o.o. z tytułu niewyegzekwowania tych składek (zgodnie z art. 116 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 5 ustawy systemowej); 3) art. 116 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 ustawy systemowej, poprzez przyjęcie, że w celu przypisania odpowiedzialności członkowi zarządu spółki z o.o. za należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne konieczne jest formalne stwierdzenie bezskuteczności prowadzonej egze- kucji wobec spółki oraz że wystarczającą okolicznością pozwalającą uwolnić się członkowi zarządu spółki od odpowiedzialności jest wskazanie mienia spółki, z które- go prowadzona była bezskuteczna egzekucja; zdaniem skarżącego nie ma koniecz- ności formalnego stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, ważny jest sam fakt, iż wierzyciel wszczynając egzekucję nie uzyskał zaspokojenia swojej wierzytelności oraz że członek zarządu spółki nie może uwolnić się od odpowiedzialności poprzez wskazanie mienia, z którego była już prowadzona bezskuteczna egzekucja. Podsta- wę procesową skargi stanowił zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., poprzez naru- szenie zasady swobodnej oceny dowodów, to jest nierozważenie w całości materiału dowodowego, poprzez stwierdzenie, że wnioskodawca wykazał okoliczności uwal- niające go od odpowiedzialności za zobowiązania spółki z tytułu składek, a w szcze- gólności poprzez wskazanie nieruchomości, z której była prowadzona już bezsku- teczna egzekucja; zdaniem skarżącego Sąd uchybił logicznemu rozumowaniu oraz zasadom doświadczenia życiowego, zdaniem skarżącego wskazanie nieruchomości, z której była prowadzona już bezskuteczna egzekucja nie jest okolicznością uwal- niającego członka zarządu od odpowiedzialności za zobowiązania spółki z tytułu składek, z uwagi na to, że organ rentowy zasadnie przyjął, iż ponowne wszczynanie postępowania egzekucyjnego z tejże nieruchomości jest niecelowe i nie doprowadzi do zaspokojenia jego wierzytelności. Skarżący wniósł o uchylenie wyroków i oddalenie odwołania, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi Jan A. wniósł o oddalenie skargi i zasądzenie kosztów. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zaskarżony wyrok podlega uchyleniu, co nie oznacza, że zasadne są wszyst- kie zarzuty skargi kasacyjnej.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.