Wyrok z dnia 6 stycznia 2009 r. I UK 209/08 Prawomocne orzeczenie w sprawie o rentę z tytułu niezdolności do pracy wiąże co do braku niezdolności do pracy za czas do wydania wyroku, gdy sąd dokonał ta

§ 1k.p.c.

i trafnymi czynić zarzuty procesowe o niezasadnym zaniechaniu dalszego postępowania dowodowego oraz ustaleniu niezdolności do pracy w okresie wcześniejszym (ochronnym 18 miesięcy od ustania zasiłku dla bezrobotnych). Rzecz jednak w tym, że zarzut naruszenia art. 114 ustawy emerytalnej nie jest zasadny, dlatego że obecna sprawa nie wynikła z wniosku skarżącego o wznowienie postępo- wania w trybie tego przepisu. Skarżący złożył wszak zwykły wniosek o rentę, który nie zawierał żadnej treści wskazującej na żądanie wznowienia postępowania w sprawie odwołania od poprzedniej (pierwszej) decyzji pozwanego odmawiającej renty z braku niezdolności do pracy. Pozwany nie rozpoznawał więc sprawy w trybie szczególnego wniosku o wznowienie postępowania, lecz po badaniu medycznym ubezpieczonego rozpoznał sprawę z wniosku o kolejną rentę. Nie inaczej po wnie- sieniu odwołania sprawę prowadził Sąd Okręgowy. Skarżący nie może twierdzić od- miennie, w szczególności, że obecna sprawa była sprawą o wznowienie postępowa- nia w trybie art.

1. Nawet w skardze kasacyjnej brak jest tego, co stanowi istotę wznowienia na postawie art. 114, czyli wskazania przedłożonych nowych dowodów lub ujawnionych okoliczności, które istniały przed wydaniem poprzedniej (pierwotnej) decyzji rentowej, mających wpływ na prawo do świadczenia. Wszystko to co skarżą- cy w swojej argumentacji podawał w sprawie i do czego odwołuje się w skardze kasacyjnej, nawiązywało do dowodów z opinii biegłych lekarzy przeprowadzonych na etapie postępowania sądowego w poprzedniej sprawie albo już w obecnej sprawie. 5 Nie spełnia to warunków z art. 114 ust. 1, gdyż dowody przeprowadzone w postępo- waniu sądowym nie są (i nie mogą być) nowymi dowodami lub okolicznościami ist- niejącymi przed wydaniem decyzji. Warunek taki wyraźnie wynika z tego przepisu. W art. 114 ust. 2 (w związku z ust. 1) jednoznacznie też określono, że gdy po odwołaniu od decyzji pozwanego było prowadzone postępowanie sądowe, to nowe dowody i okoliczności muszą być „nowe” także dla postępowania sądowego. Skarżącemu chodzi natomiast o oceny i opinie biegłych wskazujące na to, że niezdolność do pracy mogła wystąpić już wcześniej, czyli przed prawomocnym zakończeniem po- przedniej sprawy. Nie stanowi to jednak podstawy wznowienia z art.
2. Gdyby na- wet wszczęto tryb wznowienia postępowania, to nie mogłaby zostać w nim pominięta sprawa o rentę uprzednio rozpoznana, jako że decyzja pozwanego nie stanowiła już samodzielnego (wyłącznego) rozstrzygnięcia w tym przedmiocie (art. 365 § 1 k.p.c. i art. 366 k.p.c.). Inaczej ujmując, nie mogłoby być dwóch spraw sądowych dotyczą- cych tego samego przedmiotu rozstrzygania, czyli prawa do renty za ten sam okres. W przypadku negatywnego rozstrzygnięcia o prawie do świadczenia na mocy pra- womocnego wyroku sądu (a nie decyzji organu rentowego) nie można ponownie ustalić prawa do emerytury lub renty. Wzruszenie prawomocnego wyroku mogłoby nastąpić tylko w drodze skargi o wznowienie postępowania, jeżeli występują usta- wowe podstawy wznowienia (wyrok z 18 lutego 2003 r., II UK 139/02). Niezasadny zarzut naruszenia art. 114 nie wyłączał zatem procesowych skut- ków poprzedniego prawomocnego wyroku (art.

§ 1k.p.c.).

W odniesieniu do rzeczy osądzonej jako negatywnej przesłanki procesowej należy zauważyć, że sądy ubezpieczeń społecznych winny co do zasady oceniać zgodność z prawem de- cyzji na dzień jej wydania, co by oznaczało, że również zakres osądzenia sprawy nie idzie dalej (art. 316 k.p.c.). Ostatnie zmiany procedury cywilnej potwierdzałyby tę za- sadę (art. 4779 § 21 , § 31 , art. 47714 § 4 k.p.c.), którą już wcześniej orzecznictwo uważało za właściwą (por. wyrok z 20 maja 2004 r., II UK 395/03, OSNP 2005 nr 3, poz. 43). W wyjątkowych sytuacjach, choć nierzadko stawało się praktyką, że sądy badały i rozstrzygały o niezdolności do pracy także za okres do wyrokowania (art. 316 k.p.c.), co oznaczało, że przedmiot takiego rozstrzygnięcia obejmuje niezdolność do pracy lub jej brak aż do wyrokowania w sprawie (por. wyrok z 12 stycznia 2005 r., I UK 93/04, OSNP 2005 nr 16, poz. 254). Takie szersze osądzenie nastąpiło w po- przedniej sprawie skarżącego o rentę. W pierwszej instancji przeprowadzono w niej szereg dowodów z opinii biegłych, w których oceniali istnienie niezdolności do pracy 6 również na moment opiniowania. Podobnie było w drugiej instancji, w której uzupeł- niono postępowanie dowodowe o dalsze opinie biegłych. Pozwala to potwierdzić sta- nowisko zaskarżonego wyroku, że normy art.

§ 1k.p.c.

obejmują uprzednie osądzenie sprawy skarżącego co do niezdolności do pracy (tu jej braku) na moment orzeczenia drugiej instancji (art. 316 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c.). Natomiast w obecnej sprawie nie ustalono, iżby chodziło o inne rodzajowo psychofizyczne przyczyny nie- zdolności do pracy niż w poprzedniej (zakończonej wyrokiem Sądu Apelacyjnego z 19 sierpnia 2004 r.). Skarga nie wskazuje (choćby nazwą) innych schorzeń skarżą- cego. Uprawnione stosowanie art. 366 k.p.c. w związku z art. 365 § 1 k.p.c. proce- sowo eliminowało konieczność dalszego prowadzenia postępowania dowodowego przez Sąd drugiej instancji, skoro nie było podstaw do ustalenia niezdolności do pracy przed zakończeniem poprzedniej sprawy sądowej. W konsekwencji nie są za- sadne zarzuty naruszenia pozostałych przepisów wskazanych w podstawie proceso- wej skargi. Nie doszło do naruszenia art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji. Przede wszystkim trudno uznać, że przepis te stanowią prawo materialne, gdyż pierwszy dotyczy gwarancji prawa do sądu a drugi dwuinstancyjnego postępowania sądowego. Żaden z nich nie został naruszony. Przyjęcie powagi rzeczy osądzonej, nawet gdyby było błędne, nie stanowi naruszenia konstytucyjnego prawa do sądu, tak jak i przyjęcie tej powagi dopiero przez sąd drugiej instancji nie stanowi narusze- nia zasady dwuinstancyjnego postępowania sądowego. Zarzuty skargi nie były zasadne i dlatego została oddalona (art. 39814 k.p.c.). ========================================